لباس چوپانی روی فرش قرمز مُد | وقتی میراث ایرانی روی کت‌واک‌های جهان ظاهر می‌شود

وقتی ردپای پوشش سنتی ایران در طراحی‌های برندهای مطرح جهان دیده می‌شود، واکنش‌ها در فضای مجازی دوباره بالا می‌گیرد؛ این‌بار برخی کاربران، فرم‌های مجموعه پاییز ۲۰۲۶ لویی ویتون را شبیه «فرجی» یا «کپنک» زاگرس دانسته‌اند، بالاپوش نمدینی که برای مقابله با سرمای مناطق کوهستانی غرب ایران به کار می‌رفته است. به گزارش ، در سال‌های اخیر، هر بار که یکی از خانه‌های بزرگ مد جهان سراغ فرم‌ها، نقش‌ها یا منسوجاتی با شباهت به میراث ایرانی رفته، واکنش کاربران ایرانی هم قابل توجه بوده است. نمونه تازه، شباهت برخی فرم‌های مجموعه پاییز ۲۰۲۶ لویی ویتون به فرجی یا کپنک زاگرس است؛ بالاپوش نمدی که در بخش‌هایی از غرب ایران برای مقابله با سرمای کوهستان استفاده می‌شد. با این حال، درباره این مورد تاکنون سندی برای انتساب مستقیم طراحی به فرجی منتشر نشده و نمی‌توان صرف شباهت ظاهری را به معنای اقتباس دانست. وقتی فرش ایرانی وارد کت‌واک شد این نخستین‌بار نیست که عناصر ایرانی در مد جهانی دیده می‌شوند. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده، مجموعه «Tabriz» خانه هرمس در سال ۲۰۱۳ است. این مجموعه از نگارگری‌های ایرانی و طرح فرش‌های فارسی الهام گرفته بود و نام تبریز را نیز بر خود داشت. چند سال بعد، مجموعه پاییز/زمستان ۲۰۱۵ ژیوانشی به طراحی ریکاردو تیشی نیز از نقوش منسوجات ایرانی روی لباس‌ها استفاده کرد. در سال ۲۰۱۷ نیز الکساندر مک‌کوئین در مجموعه پاییز/زمستان خود، لباسی با پوشش سراسر شبیه فرش ایرانی ارائه کرد؛ نمونه‌ای که در کنار مجموعه هرمس و ژیوانشی، نشان‌دهنده حضور پررنگ زیبایی‌شناسی فرش فارسی در مد معاصر است. بته‌جقه؛ نقشی که مرزها را پشت سر گذاشت شاید شناخته‌شده‌ترین نمونه، بته‌جقه باشد؛ نقشی که در جهان مد، بیشتر با نام Paisley شناخته می‌شود. پژوهش‌های تاریخی، ریشه این نقش را به سنت‌های ایرانی، از جمله دوره ساسانی، مرتبط می‌دانند. این نقش بعدها از مسیر هند به اروپا راه یافت و به یکی از الگوهای ماندگار در پارچه و پوشاک غربی تبدیل شد. همین مسیر نشان می‌دهد که تأثیر فرهنگ ایرانی بر مد غربی همیشه از طریق کپی مستقیم یک لباس اتفاق نیفتاده است؛ گاهی یک نقش، پارچه، فرم یا حتی یک شیوه تزئین، قرن‌ها سفر کرده و در نهایت با نامی متفاوت وارد کمد لباس غربی شده است. بیشتر بخوانید: از لباس ایرانی تا کفش پاشنه‌بلند در همین روایت تاریخی، کفش پاشنه‌بلند نیز جایگاه جالبی دارد. به نوشته i-D، این فرم کفش در دوره صفوی و در ارتباط با سوارکاران ایرانی به اروپا معرفی شد و بعدها در جوامع اروپایی به نشانه‌ای از جایگاه اجتماعی تبدیل شد. همچنین برخی پوشاک و واژه‌های مورد استفاده در مد غربی، از جمله pajama، cummerbund و برخی انواع شال و پارچه، با سنت‌های ایرانی ارتباط تاریخی دارند. بازگشت ایران به اوت‌کوتور این تأثیر در سال‌های اخیر تنها در استفاده از نقش‌های قدیمی خلاصه نشده است. بهاره اردکانی، طراح ایرانی-سوئدی، در مجموعه اوت‌کوتور پاییز ۲۰۲۶ برند ArdAzAei مستقیماً به ریشه‌های ایرانی خود رجوع کرد. او مجموعه را بر اساس شعر فارسی «گل و بلبل» شکل داد و از گلدوزی‌های ایرانی، نقش‌های گل و پرنده و ترکیبی از تزئینات شرقی و ساختارهای مدرن اسکاندیناوی استفاده کرد. در سوی دیگر، امیر تقی، طراح ایرانی-آمریکایی، در نخستین نمایش ران‌وی خود در سال ۲۰۲۵ برای مجموعه بهار ۲۰۲۶، عناصر فرهنگی ایران را با زیبایی‌شناسی تگزاسی ترکیب کرد؛ از لباس‌هایی با الهام از روسری‌های ایرانی گرفته تا ارجاع به معماری و هنر ایران. از قاجار و قشقایی تا نیویورک حتی در مجموعه بهار ۲۰۲۷ امیر تقی نیز ارجاع‌ها مستقیم‌تر شده‌اند. او از نقش‌های مرتبط با خانه کودکی، گل‌های باغ پدربزرگش در فشم و حتی پشت یک گلیم قشقایی متعلق به خانواده‌اش برای طراحی چاپ لباس استفاده کرده است. همزمان، جاسمن لاریان حکمت، بنیان‌گذار Cult Gaia، در مجموعه پاییز ۲۰۲۶ از زنان جامعه ایرانی خود الهام گرفت و نام مجموعه را Shirzan، واژه فارسی «شیرزن»، گذاشت. در نتیجه، ماجرای فرجی و لویی ویتون را می‌توان بخشی از داستان بزرگ‌تری دانست؛ داستانی که در آن فرش، بته‌جقه، گلیم، معماری، پوشاک قاجاری و حتی ادبیات فارسی بارها به زبان مد جهانی ترجمه شده‌اند. اما برای نسبت دادن یک طراحی مشخص به یک پوشش ایرانی، همچنان باید میان «شباهت»، «ارجاع فرهنگی» و «الهام مستند» تفاوت گذاشت.