وقتی ۱۰ هزار تومان فقط ۴ پنی می‌ارزد

دلار از ۲۳۰ هزار تومان گذشته و خیلی‌ها از خودشان می‌پرسند پولشان چقدر کوچک شده است. یک مقایسه ساده با پول فیزیکی آمریکا، تصویر عجیبی می‌سازد. به گزارش زومان، وقتی دلار از ۲۳۰ هزار تومان عبور می‌کند، خیلی‌ها یک‌باره به پولی که در حساب یا کیفشان دارند نگاه می‌کنند و از خودشان می‌پرسند: پول من دقیقاً چقدر کوچک شده است؟ برای فهمیدن این موضوع، نیاز به نمودار، شاخص و فرمول پیچیده نیست، یک راه ساده مقایسه همان پولی است که می‌شود آن را در دست گرفت. فرض کنیم برای ساده‌تر شدن حساب، چهار صفر را از ریال حذف کنیم و واحد پولمان را تومان جدید بگیریم. یعنی هر ۱۰ هزار ریال معادل یک تومان شود؛ همان هزاری خودمان بشود واحد پول. حالا یک سؤال داریم: اگر یک واحد پول ایران را کنار یک دلار آمریکا بگذاریم، هر اسکناس ایرانی از نظر قدرت اسمیِ پول فیزیکی، شبیه چه چیزی در جیب یک آمریکایی است؟ البته این مقایسه قرار نیست قدرت خرید واقعی دو کشور را اندازه بگیرد؛ قیمت کالاها و خدمات، دستمزدها و هزینه زندگی در ایران و آمریکا کاملاً متفاوت است. این فقط یک تصویر ساده از اندازه واحد پول و اسکناس‌های در گردش است. آمریکا امروز اسکناس‌های ۱، ۲، ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ دلاری دارد و سکه‌های سنتی هم برای مبالغ کوچک‌تر استفاده می‌شوند. با نرخ دلاری که از ۲۳۰ هزار تومان عبور کرده، یک اسکناس ۱۰ هزار تومانی چیزی نزدیک به ۴ سنت آمریکا می‌ارزد. یعنی اگر بخواهیم معادل فیزیکی آن را در پول آمریکا پیدا کنیم، تقریباً باید چهار سکه یک‌سنتی کنار هم بگذاریم. اسکناسی که زمانی برای خریدهای روزمره استفاده می‌شد، حالا از نظر ارزش دلاری، به چند سکه کوچک آمریکایی نزدیک شده است. ۵۰ هزار تومان حدود ۲۲ سنت می‌شود؛ چیزی در اندازه دو سکه ۱۰ سنتی و دو پنی. ۱۰۰ هزار تومان هم حدود ۴۳ سنت است؛ یعنی تقریباً یک ربع‌دلاری، یک دایم و چند پنی. با ۲۰۰ هزار تومان، این رقم به حدود ۸۷ سنت می‌رسد؛ تقریباً سه ربع‌دلاری، یک دایم و چند پنی. تا اینجا هنوز با اسکناس‌هایی طرفیم که ارزش دلاری‌شان کمتر از یک دلار است. هنوز پول چاپی ما به اندازه یک اسکناس یک دلاری هم نمی‌ارزد. وقتی به ۵۰۰ هزار تومان می‌رسیم، ارزش آن در این مقیاس حدود ۲.۲ دلار است؛ یعنی تقریباً دو اسکناس یک‌دلاری به اضافه چند سکه. و یک میلیون تومان؟ حدود ۴.۳ دلار. یعنی یک میلیون تومان، پولی که در ایران معادل هزار عدد اسکناس هزار تومانی است، در این مقایسه چیزی حدود چهار اسکناس یک‌دلاری و مقداری پول خرد آمریکایی است. اسکناس‌های یک‌دلاری هنوز هم یکی از پایین‌ترین اسکناس‌های رسمی آمریکا هستند؛ در مقابل، ایران برای پرداخت‌های روزمره ناچار شده از اسکناس‌ها و چک‌پول‌های با رقم‌های بسیار بزرگ‌تر استفاده کند. شاید مهم‌ترین چیزی که این مقایسه نشان می‌دهد، بی‌موضوع شدن کیف پول ماست. پول قرار است وسیله مبادله باشد؛ چیزی که با آن کالا و خدمات می‌خریم. وقتی واحد پول آن‌قدر کوچک می‌شود که برای خریدهای معمولی باید عددهای بسیار بزرگ روی اسکناس بنویسیم، بخشی از کارکرد روزمره پول هم تغییر می‌کند. یک آمریکایی برای داشتن یک دلار، هنوز یک اسکناس یک‌دلاری در دست دارد. در ایران، برای داشتن معادل همان یک دلار، باید چیزی بیش از ۲۳۰ هزار تومان کنار بگذاریم. این مقایسه البته نمی‌گوید یک میلیون تومان در ایران همان قدرت خرید ۴ دلار در آمریکا را دارد؛ چنین برداشتی اشتباه است. اما یک چیز را خیلی ساده نشان می‌دهد: واحد پول ایران در برابر دلار تا چه اندازه کوچک شده و چرا افزایش دوباره دلار، برای پس‌اندازهای ریالی این‌قدر مهم است.