جبهه‌های نامرئی علیه ایران | از پایگاه فیرفورد تا هواپیمای فلای دبی؛ آمریکا چگونه ایران را از طرف جنگ به «تهدیدی جهانی» تبدیل می‌کند؟

جنگ ایران و آمریکا، که با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد، به میدان نظامی محدود نمانده است. پرونده‌های تروریسم، حقوق بشر، توان موشکی و امنیت انرژی، هر یک مخاطبان و کارکردهای متفاوتی دارند؛ اما در کنار یکدیگر می‌توانند تصویری از ایران به‌عنوان تهدیدی فراتر از مرزهای منطقه بسازند. چنین تصویری، حتی بدون پیوستن مستقیم کشورها به جنگ، می‌تواند زمینه فشارهای سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک علیه تهران را گسترش دهد. به گزارش ، دونالد ترامپ در سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، این خاطره تلخ را به جنگ جاری پیوند زد و ایران را «حامی شماره یک تروریسم» خواند. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز مدعی شد حکومت ایران از حملات سال ۲۰۰۱ ابراز شادمانی کرده است. با این حال، القاعده مسئول این حملات بود و کمیسیون تحقیق آمریکا مدرکی نیافت که نشان دهد مقام‌های ایرانی از طراحی آن‌ها اطلاع داشته‌اند. این تمایز مهم است: پیوند دادن ایران به فضای سیاسی پس از ۱۱ سپتامبر، لزوما به معنای اثبات نقش تهران در طراحی حملات نیست. در پرونده‌های تازه‌تر نیز اتهام‌ها می‌توانند پیش از تکمیل تحقیقات به ابزار سیاسی تبدیل شوند. پس از حادثه نافرجام هواپیمایی فلای‌دبی، ترامپ احتمال دخالت ایران را مطرح کرد؛ ادعایی که تأیید رسمی نشد. بریتانیا نیز حادثه فرفورد را به تهران نسبت داد؛ ایران این اتهام را رد کرد. حمایت ۳۵ کشور از موضع لندن، وزن دیپلماتیک این ادعا را افزایش می‌دهد، اما جایگزین اثبات قضایی نمی‌شود. با این حال، اتهام‌های زودهنگام می‌توانند بر برداشت عمومی و تصمیم دولت‌ها اثر بگذارند. موشک و انرژی؛ گسترش دامنه تهدید نگرانی غرب درباره برنامه هسته‌ای و توان موشکی ایران سابقه‌ای طولانی دارد؛ اما ادعای وجود تهدید قریب‌الوقوع علیه اروپا و آمریکا، به شواهد مشخص نیاز دارد. در این میان، تنگه هرمز و امنیت کشتیرانی به حلقه‌ای مهم در روایت تهدید تبدیل شده‌اند. بیشتر بخوانید: آمریکا با هدف قرار دادن نفتکش‌ها و اعمال فشار بر مسیرهای انتقال انرژی، مناقشه را به حوزه‌ای فراتر از میدان نبرد کشانده است. گزارش آکسیوس درباره کاهش حملات آمریکا به مواضع موشکی و پهپادی ایران، از ملاحظات مربوط به مهار تنش پیش از انتخابات حکایت داشت. در کنار این تحولات، نسبت دادن حملات حوثی‌ها به فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی عربستان به تهران، نگرانی درباره امنیت منطقه و بازار انرژی را افزایش داده است؛ هرچند مسئولیت ایران در هر حمله باید جداگانه بررسی شود. امضاهای بین‌المللی؛ فشار بیشتر، نه لزوما ائتلاف جنگی مواضع جمعی کشورها در پرونده‌هایی مانند فرفورد، حقوق بشر و برنامه هسته‌ای ایران، از گسترش فشار دیپلماتیک حکایت دارد. بیانیه ۳۵ کشور، موضع ۴۶ کشور در شورای حقوق بشر، قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت با ۱۳ رأی مثبت و تصمیم شورای حکام آژانس با ۲۳ رأی، از نظر حقوقی و سیاسی هم‌وزن نیستند. مهم‌تر آنکه محکومیت یا انتقاد از ایران به معنای تأیید حملات نظامی آمریکا نیست. با این حال، چنین مواضعی می‌توانند بر محاسبات دولت‌های مردد اثر بگذارند و فاصله گرفتن شرکت‌ها و بانک‌ها از ایران را تسریع کنند. از انزوای سیاسی تا هزینه‌های اقتصادی تهران در پرونده فرفورد خواستار ارائه اسناد شده است؛ واکنشی که بدون پیگیری مستند و دیپلماسی عمومی فعال، ممکن است در فضای رسانه‌ای اثر محدودی داشته باشد. از سوی دیگر، تهدید به حمله مستمر به کشتیرانی می‌تواند ناخواسته به تقویت روایتی کمک کند که ایران را عامل ناامنی انرژی معرفی می‌کند. ترامپ خواستار «انزوای کامل اقتصادی ایران» شده و وزارت خزانه‌داری آمریکا فشار بر شبکه‌های مالی را افزایش داده است. در چنین فضایی، حتی دولت‌هایی که حاضر به مشارکت در جنگ نیستند، ممکن است برای جلوگیری از تحریم یا خطرات تجاری، روابط اقتصادی خود با ایران را محدود کنند. جبهه نامرئی و پیامدهای ملموس این روندها لزوما حاصل یک طرح واحد و هماهنگ نیستند؛ برخی مستقل از یکدیگر شکل می‌گیرند. با این حال، برآیند آن‌ها می‌تواند ایران را از طرف یک جنگ منطقه‌ای به تصویری از «تهدیدی جهانی» تبدیل کند؛ تصویری که انزوای سیاسی و طرد اقتصادی را تشدید می‌کند و هزینه مخالفت با اقدامات نظامی گسترده‌تر را برای دولت‌ها بالا می‌برد. پیامد این روند تنها متوجه حکومت نیست. محدودیت‌های مالی، اختلال در تجارت و افزایش هزینه‌های اقتصادی می‌تواند مستقیما زندگی مردم ایران را تحت تأثیر قرار دهد؛ مردمی که هم‌زمان هزینه جنگ و انزوای فزاینده کشور را می‌پردازند.