اینترنت قطع شد، درآمدها سقوط کرد؛ روایت مردم از ۳ ماه خاموشی

مردم در نظرسنجی مجلس از روزهای تلخ قطع اینترنت گفتند؛ روزهایی که زندگی و کسب‌وکارشان مختل شد و نیمی از افراد با درآمد وابسته به نت جهانی، زیان دیدند. اینترنت کند و فیلترشده و حتی از نظر بسیاری از افراد گران است. تازه‌ترین نظرسنجی مرکز افکارسنجی ملت وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس که تصویری از تجربه مردم با اینترنت در ایران ارائه می‌دهد این گزاره را تایید می‌کند؛ پیمایشی که با مصاحبه تلفنی از ۱۱۰۰ نفر از افراد ۱۵ سال به بالا در سراسر کشور، در روزهای ۲۱ تیر تا ۴ مرداد ۱۴۰۵ انجام شده و می‌توان تاکید کرد که نتایج آن صرفا بازتاب دیدگاه پاسخ‌دهندگان در همین دوره است. یکی از مهمترین بخش‌های این پیمایش مربوط به روزهای تلخ قطعی کامل اینترنت در ایران است؛ روزهای دیماه ۱۴۰۴ و همینطور، نزدیک به ۳ ماه قطعی اینترنت از نهم اسفند ۱۴۰۴ تا چهارم خرداد ۱۴۰۵! نگاهی به وضعیت کسب و کارها در آن روزها بیندازیم؛ مثلا برای یک فروشگاه اینترنتی، قطع ارتباط ممکن است به معنای سفارش‌هایی باشد که ثبت نمی‌شوند. برای فردی که خدماتش را آنلاین ارائه می‌دهد، حتی چند روز اختلال می‌تواند برنامه کاری و درآمدش را تغییر دهد. براساس این پیمایش، در ۵۶ درصد موارد، درآمد خود پاسخ‌دهنده یا سرپرست خانوار او به‌نوعی به اینترنت وابسته است. در ۱۲٫۲ درصد موارد، بخش زیادی از درآمد و در ۵٫۷ درصد، تمام درآمد به اینترنت وابسته است. پژوهشگران این پروژه از ۶۰۰ نفر که درآمد خود یا سرپرست خانوارشان به اینترنت وابستگی داشته، درباره پیامدهای قطع اخیر اینترنت بین‌الملل سؤال کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد ۵۰٫۵ درصد این گروه کاهش درآمد را گزارش کرده‌اند. ۹٫۶ درصد گفته‌اند شغلشان را از دست داده‌اند و ۱٫۹ درصد نیز مجبور به تغییر شغل شده‌اند. در مقابل، ۳۷٫۴ درصد اعلام کرده‌اند قطع اینترنت تغییری در وضعیت شغلی آنها ایجاد نکرده است. این اعداد مربوط به پاسخ‌های افراد دارای درآمد وابسته به اینترنت است، نه همه شاغلان کشور. بااین‌حال، نشان می‌دهد اختلال اینترنت برای بخشی از پاسخ‌دهندگان، پیامدی فراتر از دشواری دسترسی به خدمات آنلاین داشته است. در میان افرادی که تمام یا بخش زیادی از درآمدشان به اینترنت وابسته است، ۵۷٫۱ درصد رفع فیلترینگ را مهم‌ترین اولویت سیاست‌گذاری دانسته‌اند. فارغ از آن روزهای قطعی، فرض کنید فروشنده‌ای بخواهد تصویر محصولاتش را برای مشتری بفرستد، یا دانشجویی برای کلاس آنلاین به اینترنت متصل شود. وقتی سرعت پایین باشد، کاری که باید چند دقیقه طول بکشد ممکن است بارها متوقف شود. نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد این تجربه برای بخش بزرگی از کاربران آشناست. ۲۱٫۳ درصد سرعت اینترنت را خیلی ضعیف و ۳۷٫۵ درصد ضعیف ارزیابی کرده‌اند. در مقابل، ۳۶٫۴ درصد سرعت را خوب و تنها ۲٫۶ درصد خیلی خوب دانسته‌اند. مشکل برای کسانی که از اینترنت برای خریدوفروش استفاده می‌کنند، پررنگ‌تر است؛ ۷۶٫۷ درصد این گروه سرعت اتصال خود را ضعیف یا خیلی ضعیف توصیف کرده‌اند. از طرف دیگر، هزینه اینترنت نیز رضایت چندانی ایجاد نکرده است. ۲۷٫۸ درصد کاربران اصلاً از قیمت بسته‌های موبایل رضایت ندارند و ۴۵٫۷ درصد رضایت کمی دارند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد نارضایتی از هزینه اینترنت در میان کاربران پرمصرف بیشتر است. هرچه مدت‌زمان استفاده روزانه از اینترنت افزایش می‌یابد، میزان نارضایتی از قیمت بسته‌ها نیز بیشتر می‌شود؛ به‌طوری‌که در میان افرادی که روزانه دست‌کم پنج ساعت آنلاین هستند، ۹۰ درصد از قیمت اینترنت رضایت ندارند یا رضایت کمی دارند. بااین‌حال، پاسخ‌ها درباره پرداخت پول بیشتر یکسان نیست. ۴۱٫۳ درصد کاربران حاضرند برای دسترسی به اینترنت سریع‌تر هزینه بیشتری بپردازند، اما ۵۱٫۳ درصد ترجیح می‌دهند وضعیت فعلی قیمت و سرعت حفظ شود. در پرسشی دیگر درباره سقف قابل‌قبول قیمت هر گیگابایت اینترنت، ۲۸٫۴ درصد خواستار ثابت ماندن قیمت ۱۰ هزار تومانی مطرح‌شده در سؤال بوده‌اند و ۱۷٫۹ درصد کاهش قیمت یا رایگان شدن اینترنت را ترجیح داده‌اند. در بررسی داده‌های این گزارش ببینیم نظر مردم درباره عملکرد دولت درباره بهبود وضعیت اینترنت چیست؟ این پیمایش می‌گوید که ۷۱٫۷ درصد پاسخ‌دهندگان از عملکرد دولت چهاردهم در بهبود وضعیت اینترنت رضایت ندارند یا رضایتشان کم است. این نارضایتی در میان افراد دارای تحصیلات دانشگاهی و شاغلان بخش خصوصی و مشاغل آزاد بیشتر دیده می‌شود. برای نمونه، ۳۷٫۶ درصد پاسخ‌دهندگان دانشگاهی اعلام کرده‌اند که هیچ رضایتی از عملکرد دولت در این حوزه ندارند. وضعیت رضایت از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل هم خوب نیست! بیش از ۷۳ درصد کاربران از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل ناراضی‌اند یا رضایت کمی دارند! نزدیک به ۵۹ درصد کاربران هم سرعت اینترنت خود را ضعیف یا خیلی ضعیف ارزیابی می‌کنند. در این میان تنها ۲۱٫۶ درصد رضایت زیاد یا خیلی زیاد خود را اعلام کرده و ۶٫۷ درصد نیز این سوال مربوط به این بخش را بی‌پاسخ گذاشتند. حال اگر قرار باشد فقط یک مشکل اینترنت حل شود، مردم کدام را انتخاب می‌کنند؟ نتایج این نظرسنجی می‌گوید که پاسخ نخست مردم نه سرعت است و نه قیمت؛ بلکه رفع فیلترینگ است. اول؛ رفع فیلترینگ: در این نظرسنجی مرکز پژوهش‌های مجلس، ۳۸٫۷ درصد پاسخ‌دهندگان رفع فیلترینگ را مهم‌ترین اولویت سیاست‌گذاری اینترنت دانسته‌اند. دوم؛ افزایش سرعت: این نظرسنجی می‌گوید که مقوله افزایش سرعت اینترنت با ۲۲٫۴ درصد در جایگاه بعدی درخواست مردم از دولت قرار دارد. جالب آنکه کاهش قیمت اینترنت با ۱۵٫۸ درصد، چهارمین خواسته‌ اصلی مردم در این حوزه است و نتایج این نظرسنجی می‌گوید که تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی با ۱۷٫۱ درصد رتبه سوم خواسته‌های مردم در حوزه اینترنت را به خود اختصاص داده است! چرا رفع فیلتر مهم است؟ پاسخ ساده است: برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی، اغلب کاربران ناچارند ابتدا فیلترشکن خود را روشن کنند. نظرسنجی مجلس نشان می‌دهد ۶۴٫۷ درصد پاسخ‌دهندگان برای دسترسی به این شبکه‌ها از فیلترشکن استفاده می‌کنند. این نسبت در میان جوانان ۱۵ تا ۳۵ ساله به ۷۶٫۸ درصد و در میان افراد دارای تحصیلات دانشگاهی به ۷۷٫۶ درصد می‌رسد. در مراکز استان‌ها نیز ۷۲٫۹ درصد پاسخ‌دهندگان برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی سراغ فیلترشکن می‌روند. تفاوت اولویت‌ها نیز قابل‌توجه است. در میان کاربران فیلترشکن، ۵۰٫۱ درصد رفع فیلترینگ را مهم‌ترین مطالبه خود می‌دانند؛ این سهم در میان کسانی که از فیلترشکن استفاده نمی‌کنند، ۲۵٫۱ درصد است. در کنار نارضایتی از وضعیت اینترنت، بخش دیگری از نظرسنجی نشان می‌دهد استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز در میان پاسخ‌دهندگان رواج یافته است. در مجموع ۴۱٫۶ درصد گفته‌اند از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند؛ ۲۶٫۹ درصد گاهی و ۱۴٫۷ درصد عمدتاً. در میان استفاده‌کنندگان، چت‌جی‌پی‌تی با سهم ۷۸٫۶ درصدی فاصله زیادی با دیگر ابزارها دارد. جمنای با ۳٫۹ درصد، دیپ‌سیک و کلاد هرکدام با ۳٫۸ درصد و گراک با ۱٫۱ درصد در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. کاربرد این ابزارها فقط سرگرمی یا پرسیدن سؤال‌های روزمره نیست. ۳۰٫۵ درصد کاربران از هوش مصنوعی برای آموزش و مهارت‌آموزی و ۲۸٫۹ درصد برای فعالیت‌های شغلی استفاده می‌کنند. مشاوره پزشکی و حقوقی با ۲۰٫۷ درصد و پژوهش و فعالیت علمی با ۱۹٫۲ درصد، دیگر کاربردهای مهم هستند. حدود ۷۰٫۱ درصد کاربران هوش مصنوعی گفته‌اند به پاسخ‌های این ابزارها اعتماد زیاد یا خیلی زیاد دارند. البته نگرانی‌هایی نیز وجود دارد. در میان ۷۲۲ نفری که با هوش مصنوعی آشنا بوده‌اند یا تجربه استفاده از آن را داشته‌اند، ۳۶٫۱ درصد نگران تضعیف توانایی تفکر و مهارت‌های انسانی هستند. اطلاعات نادرست با ۲۳٫۱ درصد و جایگزینی برخی مشاغل با ۱۷٫۷ درصد، دیگر نگرانی‌های مطرح‌شده‌اند. مجموع یافته‌های این پیمایش، تصویری از دو واقعیت هم‌زمان ارائه می‌دهد: از یک‌سو اینترنت برای کار، درآمد و آموزش بخش قابل‌توجهی از مردم اهمیت پیدا کرده و استفاده از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی گسترش یافته است؛ از سوی دیگر، هزینه، سرعت، محدودیت دسترسی و پیامدهای قطعی اینترنت همچنان از مهم‌ترین مشکلات گزارش‌شده کاربران هستند.