روایت اُکالا از تورم؛ قیمت‌ها ۱۶۸ درصد بالا رفت

میانگین قیمت ۹ گروه پرمصرف اکالا در ۱۴۰۴، ۱۶۸ درصد بالا رفت؛ روغن و برنج در صدر بودند و شوک گرانی در ماه‌های پایانی سال شدت گرفت. به گزارش زومان، ‌تورم بالا آنقدر ادامه یافته که ثبات قیمت‌ها خاطره‌ای دور به نظر می‌رسد. اگرچه نزدیک به یک دهه است که کشور در وضعیت تورم بالا به سر می‌برد، اما این وضعیت از دی ماه پارسال تشدید شد و سرعت گرانی‌ کالاها به ویژه خوراکی‌ها وارد سطح جدیدی شد. محصولی که این هفته با یک قیمت وارد سبد می‌شود، ممکن است چند هفته بعد با برچسب تازه‌ای برگردد. آن‌قدر این تغییر تکرار شده که بسیاری از خریداران دیگر قیمت دقیق کالاها را به خاطر نمی‌سپارند؛ فقط می‌دانند هر بار برای همان چند قلم همیشگی باید پول بیشتری کنار بگذارند. سال ۱۴۰۴ با جهش نرخ ارز، حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی و دو جنگ همراه بود. حالا «سوپرمارکت آنلاین اُکالا» - پلتفرم اینترنتی فروشگاه‌های زنجیره‌ای افق کوروش - در گزارش سالانه خود پرتورم‌ترین گروه‌های کالایی در سال ۱۴۰۴ را معرفی کرده است. اُکالا می‌گوید میانگین قیمت محصولات در ۹ گروه اساسی و پرمصرف این پلتفرم در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۱۶۸ درصد افزایش یافته است. این ۹ گروه شامل روغن، برنج، گوشت مرغ، ماست، شیر، تن‌ماهی، رب، کنسرو و غذای آماده و نوشابه است. معنای تورم ۱۶۸ درصدی ساده است؛ اگر سبدی از این کالاها در مبدا مقایسه یک میلیون تومان قیمت داشت، قیمت مشابه آن با چنین رشدی به حدود ۲ میلیون و ۶۸۰ هزار تومان می‌رسید. در صدر جدول، روغن با رشد ۲۴۵ درصدی قرار گرفته؛ یعنی قیمت متوسط آن بیش از ۳.۴ برابر شده است. پس از آن برنج با ۲۱۳ درصد قرار دارد و گوشت و مرغ نیز حدود ۱۵۷ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. شیر و ماست هم هرکدام حدود ۱۱۹ درصد گران شده‌اند. این‌ها کالاهای حاشیه‌ای نیستند. روغن، برنج، مرغ و لبنیات بخش ثابت بسیاری از سفره‌ها هستند. بنابراین جهش قیمتشان برخلاف گران‌شدن یک کالای کم‌مصرف، مرتب به خانوار یادآوری می‌شود. مرکز آمار می‌گوید در اسفند ۱۴۰۴ قیمت گروه خوراکی‌ها نسبت به اسفند سال قبل حدود ۱۱۲.۵ درصد افزایش یافته بود. روغن و چربی‌ها با تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۱۹ درصدی، نان و غلات با ۱۴۰ درصد و گوشت قرمز و سفید با حدود ۱۳۵ درصد از پرتورم‌ترین گروه‌های رسمی بودند. در نگاه اول ممکن است این سؤال ایجاد شود که اگر اکالا برای ۹ گروه پرمصرف رشد متوسط ۱۶۸ درصدی دیده، چرا عدد رسمی خوراکی‌ها کمتر است؟ پاسخ این است که مرکز آمار سبد بسیار بزرگ‌تری از کالاها را با وزن‌های مشخص بررسی می‌کند. اکالا اما درباره قیمت گروه‌هایی حرف می‌زند که در فروشگاه آنلاین آن عرضه شده‌اند و بخش مهمی از آنها اتفاقاً جزو کالاهای پرمصرف و به‌شدت گران‌شده سال بوده‌اند. از سمت دیگر تجربه مردم دقیقاً شبیه «میانگین آماری» نیست. ذهن خریدار تورم را با تعداد دفعاتی که قیمت جدید می‌بیند اندازه می‌گیرد. اگر خانواده‌ای هر هفته شیر، ماست، مرغ و روغن بخرد، جهش همین چند قلم می‌تواند تصور او از گرانی را شکل دهد؛ حتی اگر ده‌ها کالای دیگر رشد قیمت کمتری داشته باشند. برای مثال لبنیات به‌ تنهایی ۲۷ درصد از تعداد کالاهای فروخته‌شده در اکالا و ۱۸ درصد از ارزش ریالی فروش را تشکیل داده است. به همین دلیل وقتی شیر و پنیر و ماست و انواع دیگر لبنیات گران می‌شوند گرانی آن‌ها برای خانوار اهمیت بیشتری از بسیاری از کالاهای دیگر دارد. بنابراین تورم احساس‌شده گاهی از عدد رسمی بزرگ‌تر به نظر می‌رسد: مردم با شاخص قیمت زندگی نمی‌کنند؛ با سبد خرید خودشان زندگی می‌کنند. سال ۱۴۰۴ از ابتدا تورمی بود، اما سرعت گرانی در زمستان تغییر کرد. براساس داده‌های مرکز آمار، تورم ماهانه کل در دی به ۷.۹ درصد رسید و در بهمن به ۹.۴ درصد افزایش یافت. بهمن در واقع شدیدترین شوک ماهانه پایان سال بود. تورم ماهانه خوراکی‌ها نیز در این ماه به حدود ۱۵.۵ درصد رسید. این جهش با دوره‌ای همراه بود که آثار حذف ارز ترجیحی و تغییر قیمت کالاهای اساسی با سرعت بیشتری وارد بازار شد. حتی رفتار کاربران هم اضطراب بازار را نشان می‌داد: فقط در ۱۵ دی، واژه «روغن» ۵۶۷ هزار بار در اکالا جست‌وجو شد؛ جست‌وجوهایی که به گفته اکالا لزوماً به خرید منجر نمی‌شد و بخشی از آن برای بررسی قیمت و موجودی کالا بود. اما در مورد برخی کالاهای کلیدی سفره خانوار، مثل برنج و روغن و مرغ، بیشترین گرانی در اسفند ماه رخ داد. جنگ ۴۰ روزه از ۹ اسفند آغاز شد و گزارش اکالا نشان می‌دهد گرانی این کالاها در اسفند به اوج خود رسید. در نتیجه، زمستان ۱۴۰۴ را می‌توان فصل انباشته‌شدن چند شوک دانست: ابتدا تغییر سیاست ارزی و افزایش هزینه‌ها، سپس ادامه فشار تورمی و در آخر، نااطمینانی ناشی از جنگ. نتیجه روی قفسه‌ها دیده شد؛ جایی که قیمت بعضی از معمولی‌ترین اجزای سفره، ظرف چند ماه دو تا سه برابر شد. شما چه تجربه‌ای از گرانی کالاهای سوپرمارکتی در سال گذشته دارید؟