همتی: رشد ماهانه نقدینگی کاهش یافت/ به تزریق ارز در بازار ادامه خواهیم داد

رئیس‌کل بانک مرکزی از کاهش رشد ماهانه نقدینگی به ۱.۳ درصد در شهریور و نصف‌شدن تورم ماهانه در تابستان خبر داد. عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، در گفت‌وگویی خبری درباره اقدامات بانک مرکزی در شش ماه نخست امسال گفت: بانک مرکزی در این مدت دو هدف اصلی را دنبال کرده است: کنترل تورم و تأمین کالاهای اساسی، دارو، معیشت مردم و مواد اولیه کارخانه‌ها در شرایطی که فشارهای اقتصادی افزایش یافته بود. طبق گزارش ایبنا، به گفته همتی، رشد نقدینگی به دلیل دو جنگ متوالی و فشارهای ناشی از آن شتاب گرفته بود و بانک مرکزی تلاش کرد این روند را کنترل کند. رشد ماهانه نقدینگی در شهریورماه به ۱.۳ درصد رسید و رشد نقطه‌به‌نقطه آن در شش ماه نخست امسال روندی نزولی داشته و اکنون ۵۱ درصد است. او افزود که بانک مرکزی هدف‌گذاری برای کنترل رشد نقدینگی انجام داده و می‌کوشد در ماه‌های آینده این کنترل را افزایش دهد؛ زیرا اثر کنترل نقدینگی به‌تدریج در تورم دیده خواهد شد. همتی گفت تورم می‌تواند از سمت عرضه یا تقاضا ایجاد شود، اما در این دوره به دلیل التهابات و نقدینگی اضافه‌شده، تقاضا و فشار تقاضا بالا رفته بود. به گفته او، تورم ماهانه در سه ماه تیر، مرداد و شهریور تقریباً نصف سه ماه قبل از آن بوده و همین موضوع باعث شده تورم نقطه‌به‌نقطه متوقف شود و به سمت کاهش برود. او تأکید کرد: «من صحبت از تورم پایین نمی‌کنم»، چون مردم همچنان افزایش قیمت‌ها را در زندگی روزمره حس می‌کنند. همتی گفت آنچه هدف گرفته شده بود، ورود اقتصاد به دوره‌ای از تورم‌های سنگین بود و بانک مرکزی تلاش کرد از وقوع چنین شرایطی جلوگیری کند. در پاسخ به پرسشی درباره زمان رسیدن تورم به سطحی پایدار، او گفت بر اساس روندهای موجود، تورم به میانگین بلندمدت خود نزدیک شده است. به گفته او، اقتصاد در سال‌های گذشته در محدوده این میانگین بود، اما شوک جنگ تورم را از آن دور کرد. اکنون تلاش بانک مرکزی بازگرداندن تورم به میانگین بلندمدت و سپس بهبود شرایط با کنترل بیشتر نقدینگی است. همتی گفت هدف آمریکا و اسرائیل این بود که با استفاده از تورم بر مردم فشار بیاورند و کشور را وارد دوره‌ای از تورم‌های سنگین کنند، اما این اتفاق نیفتاد. او افزود که برای کنترل نقدینگی برنامه وجود دارد و برای مهار التهابات ارزی هم برنامه‌هایی در نظر گرفته شده است؛ چون این التهابات می‌تواند دوباره تورم را تشدید کند. او با اشاره به شرایط جنگی گفت: «ما داریم با یک ابرقدرت اقتصادی مقابله می‌کنیم» و دولت آمریکا را «بی‌رحم» توصیف کرد. به گفته او، قرار بود ایران ظرف دو هفته فروپاشی اقتصادی را تجربه کند، اما ماه‌ها گذشته و کشور همچنان ایستاده است. همتی ادامه داد که اخیراً نیز اعلام شده اقتصاد ایران ظرف دو هفته دچار فروپاشی می‌شود، اما بخشی از این مدت گذشته و ایران در خط مقدم جنگ اقتصادی به مقابله ادامه خواهد داد. همتی گفت مردم فشارهای اقتصادی را در زندگی روزمره لمس می‌کنند و این فشارها سنگین است، اما بانک مرکزی بدون برنامه نیست. واکنش بانک مرکزی تابع شرایط است و این بانک برای سناریوهای مختلفی که ممکن است علیه کشور به کار گرفته شود، سناریوهای واکنش متناسب را در نظر گرفته است. او افزود که در کنار کنترل تورم، تأمین نیازهای ضروری کشور نیز دنبال شده و کالاهای اساسی، دارو و نیازهای ضروری تأمین شده‌اند. رئیس‌کل بانک مرکزی خلق نقدینگی توسط بانک‌ها را یکی از مسائل مهم حوزه نقدینگی دانست و گفت بانک مرکزی با این مسئله برخورد جدی کرده و جلوی فعالیت بانک‌های ناتراز را می‌گیرد. به گفته او، بانک‌های ناتراز به‌سرعت به سمت اصلاح هدایت می‌شوند و این موضوع در ماه‌های آینده نیز با جدیت پیگیری خواهد شد. همتی گفت: هر بانکی را که بتوانیم اصلاح کنیم، اصلاح می‌کنیم و اگر نتوانیم، حتماً از صحنه فعالیت بانکی خارجش می‌کنیم. او افزود اگر از محل بانک‌های ناتراز فشاری به پایه پولی و نقدینگی وارد نشود، بانک مرکزی از مسیرهای دیگر نیز رشد نقدینگی را کنترل خواهد کرد تا به نتایج مطلوب در حوزه تورم و ثبات اقتصادی برسد. رئیس‌کل بانک مرکزی با اشاره به ریشه‌های التهابات اخیر بازار ارز گفت: همتی گفت دشمنان از چند هفته پیش کوشیدند با تشدید فشارها و استفاده از ابزارهای رسانه‌ای و توییتر، القای روانی منفی در جامعه ایجاد کنند. به گفته او هدف آنها بالا بردن انتظارات تورمی بود؛ زیرا با افزایش این انتظارات، مردم به سمت خرید دارایی‌هایی می‌روند که ریسک‌های تورمی یا کاهش درآمدهای ارزی را پوشش دهد. همتی گفت که همین موضوع باعث ایجاد تقاضای کاذب در بازار شد. او افزود بانک مرکزی برای تمام این سناریوها تابع واکنش طراحی کرده بود و بلافاصله پس از بروز التهاب وارد عمل شد. همتی می‌گوید که انتخاب رقم ۱۰ هزار دلار برای عرضه به هر نفر نیز دلایل کارشناسی و راهبردی داشت. به گفته او، این سقف با قوانین مبارزه با قاچاق ارز منطبق است و اگر محدودیت قانونی نبود، شاید مبالغ بیشتری عرضه می‌شد. درباره پیام این اقدام به خارج از مرزها، همتی گفت قصد بانک مرکزی این بود که با عرضه یک میلیارد دلار در مرحله اول از مجموع ۲ میلیارد دلار برنامه‌ریزی‌شده، به وزیر خزانه‌داری آمریکا و کسانی که مدعی بودند منابع ارزی ایران رو به اتمام است، نشان دهد بانک مرکزی منابع کافی دارد و قدرت مدیریت بازار را حفظ کرده است. او گفت بانک مرکزی هرگز با مردم خلاف واقع صحبت نکرده و هرچه اعلام کرده، عملیاتی شده است. همتی با اشاره به حاشیه‌های مطرح‌شده گفت برخی این اقدام را بلوف تصور کردند، اما در عمل نشان داده شد که نیازهای واقعی در حال تأمین است. او می‌گوید هدف اصلی این است که نیازهای واقعی مردم در بازارهای رسمی تأمین شود و آنها مجبور نباشند برای خرید ارز به بازارهای غیررسمی و واسطه‌هایی مراجعه کنند که چهره مناسبی برای اقتصاد کشور ندارند. او خاطرنشان کرد این عرضه برای همه در دسترس است و بسیاری از بانک‌ها نیز آن را به‌صورت آنلاین می‌فروشند. بانک مرکزی تا زمانی که ضرورت احساس شود، این مسیر را ادامه خواهد داد تا التهابات فروکش کند و بازار به ثبات کامل برسد. رئیس‌کل بانک مرکزی با تأکید بر اینکه مداخله در بازار ارز بر اساس مأموریت قانونی این بانک انجام می‌شود، گفت: همتی گفت کمیته بازار ارز بانک مرکزی بر اساس اختیارات قانونی مجاز به مداخله در بازار است و نحوه ورود، چه خرید و چه فروش، بسته به شرایط و با هدف مدیریت نوسان تعیین می‌شود. به گفته او، بازار پس از ورود بانک مرکزی ابتدا مقاومت کرد، اما ظرف دو سه روز گذشته به ثبات نسبی رسیده است. این ثبات نسبی به معنای «کف‌سازی» نرخ ارز از سوی بانک مرکزی نیست. او درباره منتقدانی که می‌گویند بانک مرکزی بازار غیررسمی را رسمیت بخشیده، گفت این افراد تعریف دقیقی از این بازار ندارند و پرسید: اگر بازار غیررسمی را به رسمیت نمی‌شناسید، چگونه قیمت خودرو، سکه و سایر دارایی‌ها را با همان شاخص‌ها تعیین می‌کنید؟ همتی با اشاره به اینکه در سال‌های گذشته و دوره‌های قبلی ریاست‌جمهوری ترامپ نیز مدیریت بانک مرکزی و بازار ارز را بر عهده داشته، گفت در هر دو دوره قبلی نرخ ارز به قله رسید، اما این ارقام پابرجا نماند. او افزود در سال‌های ۹۷، ۹۸ و ۹۹ که خودش رئیس بانک مرکزی بود، انتظارات در نوک قله‌ها شکل گرفته بود و بانک مرکزی کف‌سازی نکرد. به گفته او، شیوه درست مداخله این است که در حاشیه بازار ارز فروخته شود تا نرخ پایین بیاید؛ همتی معتقد است که این تجربه سه دوره امتحان شده و موفق بوده است. او مثال زد که در مهر ۹۷ نرخ ارز به قله ۲۰ هزار تومان رسید، اما با مدیریت بانک مرکزی به ۱۱ هزار تومان کاهش یافت و مدت‌ها همان‌جا ماند. در سال‌های ۹۸ و ۹۹ نیز همین اتفاق تکرار شد؛ بنابراین به گفته او نرخ‌های فعلی پایدار نخواهد بود. همتی در پاسخ به پرسش درباره نزدیک بودن نرخ ارز عرضه‌شده در بانک به نرخ بازار گفت مدل درست این است که ارز با قیمتی نزدیک به حاشیه بازار عرضه شود تا نرخ بازار پایین بیاید. او گفت در این شیوه مردم شفاف خرید می‌کنند و افزود: «اگر ارز نداشتم، عرضه نمی‌کردم.» او ادامه داد ممکن است بسیاری این روش را اشتباه بدانند، اما او فرد سیاسی نیست و بانک مرکزی اکنون در خط مقدم جنگ است؛ جنگی که مانند زمان موشک‌باران صدا ندارد. به گفته همتی، افزایش نرخ ارز به دلیل کمبود ارز نبوده و انتظارات در این میان نقش مهمی داشته است. او گفت زمان و شکل ورود بانک مرکزی به بازار بحثی فنی است و امیدوار است این سیاست جواب بدهد. او به مردم گفت ارز کافی وجود دارد، اما دشمن هم بیکار ننشسته و باید در برابر حملات او متحد بود و نگذاشت به هدفش برسد. همتی گفت عرضه ارز تا زمانی که لازم باشد ادامه می‌یابد. او درباره این تصور که کل ذخایر کشور همان ۲۴ میلیارد دلار بلوکه‌شده است، گفت: «مگر ما تمام اطلاعات موشکی خود را می‌دهیم که آمار ارز خود را بدهیم؟» او افزود قدرت خرید مردم در کنار ثبات اقتصادی برای دولت مهم است. به گفته او، اکنون اختلاف قیمت ارز بانکی با بازار آن‌قدر جذاب نیست که کسی بخواهد برای خرید ارز از بانک تمام اطلاعات خود را ارائه کند. او درباره افزایش رقم کالابرگ گفت اجرای طرح در مراحل نهایی است و ۴۲ میلیون نفر حدود ۵۰ درصد افزایش در رقم کالابرگ خواهند داشت. همتی بازنگشتن بخشی از ارز صادراتی به چرخه اقتصاد را یکی از مسائل جدی کشور دانست. به گفته او، در ماه‌های گذشته با همکاری قوه قضاییه، سازمان بازرسی کل کشور، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و ضابطان، رقم قابل توجهی از این منابع بازگشته است. منظور از بازگشت ارز این است که منابع ارزی برای تأمین واردات استفاده شود. او افزود با ورود ارز صادرات نیمه دوم سال، ظرفیت بیشتری در اختیار اقتصاد قرار می‌گیرد. همتی گفت که بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از ارز صادراتی که از ابتدای ۱۴۰۴ تاکنون بازنگشته، منشأ و صادرکننده مشخص دارد و حدود ۱۳ میلیارد دلار از آن «شناسنامه‌دار» است که پیگیری بازگشتش ادامه دارد. طبق اظهارات او بخشی از منابع بازنگشته نیز به استفاده از کارت‌های اجاره‌ای در صادرات مربوط می‌شود و بانک مرکزی آن را نیز پیگیری خواهد کرد. همتی انتظار دارد منابع شناسایی‌شده طی ماه‌های آینده وارد چرخه اقتصاد شود. او گفت علاوه بر ذخایر موجود، جریان ورودی ارز نیز روزانه ادامه دارد و به‌طور متوسط حدود ۱۹۵ میلیون دلار در مرکز مبادله، مستقیم یا غیرمستقیم، معامله می‌شود. در معاملات مستقیم صادرکننده می‌تواند ارز خود را برای واردات خودش یا دیگران اختصاص دهد و در معاملات غیرمستقیم، مبادله از طریق مرکز انجام می‌شود. درباره انتقاد از جذاب نبودن نرخ مرکز مبادله برای صادرکنندگان، همتی گفت نرخ‌های این مرکز بر مبنای روندهای مشخص حرکت می‌کند و چون بخشی از تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو از این مسیر انجام می‌شود، نمی‌توان آن را به شوک‌های احتمالاً کوتاه‌مدت وصل کرد. به گفته او، معاملات مرکز ادامه دارد و روند آن از نظر بانک مرکزی منطقی است. همتی گفت بانک مرکزی با همکاری وزارت اقتصاد و سازمان بورس در حال طراحی ابزارهای مختلفی است تا مردم گزینه‌های بیشتری برای نگهداری و سرمایه‌گذاری منابع ارزی خود داشته باشند؛ از جمله صندوق‌های درآمد ثابت ارزی و سپرده‌های ارزی که اصل و سود آن‌ها ارزی پرداخت می‌شود. منابع جذب‌شده برای تأمین مالی پروژه‌های تولیدی استفاده می‌شود و سپرده‌گذار می‌تواند سود ارزی بگیرد و در زمان دلخواه اصل منابع را به ارز پس بگیرد. نخستین صندوق به‌صورت آزمایشی مجوز گرفت، ظرفیت آن در همان روز نخست تکمیل شد و قرار است به‌تدریج به صندوق‌های بیشتری مجوز داده شود. او درباره سیاست دریافت مابه‌التفاوت از واردکنندگانی که در ارائه اسناد حمل یا ترخیص کالا تأخیر می‌کنند گفت: همتی گفت بانک‌ها سهم قابل توجهی در رشد نقدینگی و خلق پول دارند. بخشی از ناترازی‌ها ناشی از شرایط تحمیل‌شده به بانک‌هاست، اما بخشی به اقداماتی بازمی‌گردد که نباید انجام می‌شد و در این موارد مقام ناظر موظف به برخورد است. او افزود برخورد با یک بانک باید طوری باشد که به هجوم بانکی و ایجاد التهاب در جامعه منجر نشود. فرایند تعیین‌تکلیف بانک آینده با تبدیل و فروش دارایی‌ها ادامه دارد، درباره چند بانک ناتراز دیگر نیز تیم‌های تخصصی در حال بررسی و اقدام‌اند و در آینده نزدیک تغییراتی در این بانک‌ها انجام می‌شود. به گفته او، بانک مرکزی نمی‌پذیرد بانکی بی‌ضابطه از منابع بانک مرکزی اضافه‌برداشت کند یا بیش از حدود تعیین‌شده ترازنامه خود را گسترش دهد؛ چون این کار به معنای خلق پول و اعطای تسهیلات فراتر از ظرفیت بانک است و نظارت بر آن تشدید شده است. در اضافه‌برداشت و عملیات بازار باز نیز سخت‌گیری بیشتری اعمال شده و بانک‌ها باید همزمان با دریافت منابع، اسناد مربوط را ارائه کنند. این محدودیت‌ها برای جلوگیری از خلق بی‌رویه نقدینگی است و رشد نقدینگی در شهریور به حدود ۱.۳ درصد رسیده است. همتی تأکید کرد کنترل نقدینگی به معنای محدود کردن تأمین مالی تولید نیست. از ابتدای سال حدود ۷ هزار همت تسهیلات پرداخت شده که نسبت به مدت مشابه حدود ۶۰ درصد رشد داشته و نزدیک به ۷۷ درصد آن به بخش تولید اختصاص یافته است. او همچنین گفت استفاده از ابزارهایی مانند اوراق گام و برات الکترونیکی نسبت به سال گذشته حدود ۱۲ برابر شده و به حدود ۳۱۰ همت رسیده است تا در کنار کنترل نقدینگی، تأمین مالی بخش مولد دچار مشکل نشود. به گفته همتی، قانون بانک مرکزی را مکلف کرده که اگر بانک‌ها اقدام نکنند، حداکثر تا ۹ ماه دیگر همه اموال مازاد بانک‌ها تعیین تکلیف شود؛ هرچند بخشی از این موارد اموال مازاد نیست و اموال بانکی است. این اموال باید به شرکت مدیریت دارایی‌های شبکه بانکی (AMC) واگذار شود که دارایی‌ها را مدیریت می‌کند و زیر نظر صندوق ضمانت سپرده‌هاست که آن هم زیر نظر بانک مرکزی فعالیت می‌کند. شرکت‌ها به نرخ تابلو و اموال با ۸۵ درصد قیمت واگذار می‌شوند. او گفت این موضوع به‌طور جدی پیگیری می‌شود و سامانه‌ای برای ثبت اموال بانک‌ها ایجاد شده و ثبت آغاز شده است. اگر بانک‌ها تعلل کنند و خودشان اموال را به قیمت مناسب واگذار نکنند، بانک مرکزی آن‌ها را برمی‌دارد و تعیین تکلیف می‌کند. همتی افزود بانک‌ها باید بنگاه‌سازی کنند و نباید به سمت بنگاه‌داری بروند؛ این خط قرمز بانک مرکزی است.