خانواده تاب‌آور در برابر دشواری‌ها روابط خود را حفظ می‌کند

یونسی با تأکید بر اینکه تاب‌آوری خانواده به معنای نبود اختلاف و مشکل نیست، گفت: خانواده تاب‌آور در شرایط دشوار با حفظ روابط، تقویت گفت‌وگو و احترام متقابل و پرهیز از رفتارهایی مانند توهین و تحقیر، می‌تواند از امنیت روانی اعضای خود محافظت کرده و به پناهگاهی برای عبور از بحران‌ها تبدیل شود. از خراسان جنوبی، دکتر محمدرضا اسدی یونسی، دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند، شامگاه(۱۲ مهر) در نشست «تاب‌آوری خانواده؛ نقش خانواده در مواجهه با شرایط دشوار» با تأکید بر نقش بنیادین خانواده در تربیت انسان و شکل‌گیری شخصیت افراد، گفت: خانواده نخستین محیطی است که انسان در آن عشق، مسئولیت‌پذیری، احترام، ارزش‌ها و مهارت‌های زندگی اجتماعی را می‌آموزد و بخش مهمی از ظرفیت‌های شخصیتی و روانی او در همین محیط شکل می‌گیرد. وی با اشاره به اینکه خانواده در شرایط دشوار می‌تواند به مهم‌ترین منبع آرامش، حمایت و امنیت روانی اعضا تبدیل شود، اظهار کرد: خانواده در صورت ناکارآمدی روابط و ضعف مهارت‌های ارتباطی، ممکن است به کانونی برای تشدید فشارهای روانی تبدیل شود؛ از این رو، کیفیت روابط میان اعضا و نحوه مواجهه با مشکلات، نقش تعیین‌کننده‌ای در تاب‌آوری خانواده دارد. خانواده؛ نخستین مدرسه تربیت و شکوفایی انسان دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه یکی از بنیادی‌ترین کارکردهای خانواده، کارکرد تربیتی آن است، افزود: خانواده صرفاً محلی برای تأمین نیازهای مادی و عاطفی اعضا نیست، بلکه نخستین بستر رشد انسان و آشنایی او با مفاهیمی همچون عشق، عقل، عزت نفس، وجدان، اراده، ایمان و مسئولیت‌پذیری است. اسدی یونسی ادامه داد: این موهبت‌های انسانی در بستر تربیت خانوادگی فرصت شکوفایی پیدا می‌کنند و هر اندازه خانواده بتواند زمینه رشد این ظرفیت‌ها را فراهم کند، اعضای آن از منابع روانی و اخلاقی بیشتری برای مواجهه با دشواری‌های زندگی برخوردار خواهند شد. وی با تأکید بر اینکه خانواده برخوردار از ظرفیت‌های تربیتی و ارتباطی مناسب، توان بیشتری برای عبور از بحران‌ها دارد، گفت: تقویت سرمایه‌های درونی اعضای خانواده، یکی از زمینه‌های اساسی شکل‌گیری تاب‌آوری در برابر فشارهای اقتصادی، اجتماعی و روانی است. تاب‌آوری خانواده به معنای تحمل صرف مشکلات نیست این استاد دانشگاه در ادامه به تبیین مفهوم تاب‌آوری خانواده پرداخت و تصریح کرد: خانواده تاب‌آور، خانواده‌ای است که در مواجهه با فشارها و شرایط دشوار، می‌تواند با بهره‌گیری از منابع درونی و بیرونی، روابط و کارکردهای اساسی خود را حفظ یا بازسازی کند و از طریق سازگاری، حل مسئله و حمایت متقابل، شرایط را مدیریت کند. وی با بیان اینکه تاب‌آوری را نباید صرفاً به معنای تحمل کردن دانست، افزود: خانواده تاب‌آور الزاماً خانواده‌ای نیست که در آن هیچ اختلاف، خشم، نگرانی یا تعارضی وجود نداشته باشد؛ چراکه اختلاف و تعارض بخشی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر از زندگی خانوادگی است. اسدی یونسی با تأکید بر اهمیت شیوه مواجهه با اختلاف‌ها اظهار کرد: آنچه در تاب‌آوری خانواده اهمیت دارد، چگونگی مدیریت تعارض‌هاست. به‌ویژه در شرایط بحرانی که فشارهای بیرونی افزایش پیدا می‌کند، احتمال بروز اختلاف میان اعضای خانواده نیز بیشتر می‌شود و در چنین شرایطی، برخورد سازنده با مسائل می‌تواند از آسیب دیدن روابط جلوگیری کند. توهین، تحقیر و سرزنش از موانع ارتباط مؤثر در خانواده دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند با اشاره به برخی موانع ارتباطی در خانواده گفت: توهین، تهدید، تحقیر، سرزنش، قضاوت، پیش‌داوری، پرخاشگری، تنبیه و منت گذاشتن از جمله رفتارهایی هستند که به‌تدریج کیفیت روابط میان اعضای خانواده را کاهش می‌دهند و امنیت روانی آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. وی افزود: تکرار چنین رفتارهایی تنها به ایجاد یک اختلاف مقطعی منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند اعتماد، احترام متقابل و احساس امنیت روانی را در روابط خانوادگی فرسوده کند. اسدی یونسی با بیان اینکه گاهی یک اختلاف ساده درباره موضوعی روزمره، در صورت همراه شدن با توهین و تحقیر به بحرانی جدی در رابطه تبدیل می‌شود، اظهار کرد: در چنین شرایطی، مسئله دیگر صرفاً موضوع اختلاف نیست، بلکه شأن و امنیت روانی طرف مقابل نیز آسیب می‌بیند و تعارضی که می‌توانست با گفت‌وگو حل شود، به چرخه‌ای از خشم، دفاع، حمله متقابل، قهر و فاصله عاطفی تبدیل می‌شود. وی تأکید کرد: بسیاری از تعارض‌های خانوادگی به‌خودی‌خود موجب تخریب رابطه نمی‌شوند، بلکه این شیوه رفتار اعضای خانواده در جریان اختلاف است که می‌تواند روابط را آسیب‌پذیر یا حتی تقویت کند. گفت‌وگو و احترام متقابل؛ دو بال تقویت روابط خانوادگی این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنانش، مهارت‌های ارتباطی را از عوامل مؤثر در افزایش تاب‌آوری خانواده دانست و گفت: گفت‌وگو، شنیدن فعال، بیان مناسب خواسته‌ها و هیجان‌ها، پذیرش تفاوت‌ها، احترام متقابل و تلاش برای درک دیدگاه طرف مقابل، از جمله مهارت‌هایی هستند که به حفظ کیفیت روابط خانوادگی کمک می‌کنند. وی با تأکید بر اهمیت پذیرش تفاوت‌ها در خانواده افزود: پذیرش به معنای موافقت با تمام دیدگاه‌ها و رفتارهای دیگران نیست، بلکه به معنای درک این واقعیت است که اعضای خانواده ممکن است در موضوعات مختلف، از مسائل روزمره گرفته تا مسائل اجتماعی، سیاسی و عقیدتی، دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند. اسدی یونسی با بیان اینکه متفاوت بودن به معنای دشمن بودن نیست، تصریح کرد: خانواده تاب‌آور خانواده‌ای نیست که همه اعضای آن دقیقاً مانند یکدیگر فکر کنند، بلکه خانواده‌ای است که افراد می‌توانند در عین داشتن اختلاف نظر، پیوند عاطفی خود را حفظ کنند و درباره مسائل مختلف به گفت‌وگو بپردازند. پنج سبک مواجهه با تعارض؛ از غلبه بر دیگری تا حل مسئله مشترک دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند در ادامه به تشریح سبک‌های مختلف مواجهه با تعارض پرداخت و گفت: افراد در مواجهه با اختلاف‌ها واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند؛ برخی تلاش می‌کنند بر طرف مقابل غلبه کنند، برخی برای حفظ رابطه از خواسته‌های خود می‌گذرند، گروهی از مواجهه با مسئله اجتناب می‌کنند و برخی نیز به دنبال مصالحه یا همکاری برای حل مسئله هستند. وی با اشاره به الگوی پنج‌گانه مواجهه با تعارض که با استعاره‌های کوسه، خرس کوچولو، لاک‌پشت، روباه و جغد شناخته می‌شود، اظهار کرد: شناخت این سبک‌ها به افراد کمک می‌کند رفتار خود و دیگران را در زمان بروز اختلاف بهتر بشناسند و برای مدیریت سازنده تعارض‌ها تلاش کنند. اسدی یونسی درباره سبک «کوسه» توضیح داد: در این شیوه، فرد تلاش می‌کند در تعارض پیروز شود و خواسته خود را به طرف مقابل تحمیل کند. در چنین شرایطی ممکن است قدرت، فشار، تهدید و پرخاشگری جای گفت‌وگو و همکاری را بگیرد. وی افزود: در سبک «خرس کوچولو»، فرد برای جلوگیری از اختلاف و حفظ رابطه، مرتب از خواسته‌ها و نیازهای خود صرف‌نظر می‌کند. اگرچه گذشت و انعطاف در روابط سالم اهمیت دارد، اما چشم‌پوشی دائمی از نیازهای شخصی برای جلوگیری از تعارض، لزوماً نشانه سلامت رابطه نیست. این استاد دانشگاه با اشاره به سبک «لاک‌پشت» بیان کرد: در این شیوه، فرد ترجیح می‌دهد از تعارض فاصله بگیرد، مسئله را نادیده بگیرد یا وارد گفت‌وگو نشود. البته فاصله گرفتن موقت برای آرام شدن در برخی مواقع مفید است، اما اجتناب دائمی از مسئله نمی‌تواند راه‌حل مناسبی باشد. وی ادامه داد: در سبک «روباه»، افراد به دنبال مصالحه هستند و هر دو طرف بخشی از خواسته‌های خود را تعدیل می‌کنند تا به راه‌حلی میانه برسند. اسدی یونسی سبک «جغد» را مبتنی بر همکاری و حل مسئله دانست و گفت: در این شیوه، طرفین تلاش می‌کنند با شناخت نیازها و دیدگاه‌های یکدیگر، راه‌حلی پیدا کنند که تا حد امکان منافع هر دو طرف را تأمین کند. در واقع هدف صرفاً برنده شدن در اختلاف نیست، بلکه حل مسئله در کنار حفظ رابطه اهمیت دارد. تاب‌آوری از خانه آغاز می‌شود دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند با تأکید بر اینکه همه شرایط دشوار بیرونی در اختیار خانواده‌ها نیست، خاطرنشان کرد: اگرچه خانواده نمی‌تواند تمام فشارهای اقتصادی، اجتماعی و محیطی را کنترل کند، اما نحوه مواجهه اعضا با یکدیگر، کیفیت ارتباطات، میزان حمایت متقابل و شیوه حل اختلاف‌ها تا حد زیادی قابل تغییر است. وی گفت: خانواده‌ای که در شرایط فشار بتواند گفت‌وگو را حفظ کند، به جای تحقیر و سرزنش از احترام بهره ببرد، به جای تهدید و پرخاشگری به حل مسئله روی آورد و در عین اختلاف نظر، پیوندهای عاطفی خود را حفظ کند، از ظرفیت بیشتری برای عبور از بحران‌ها برخوردار خواهد بود. اسدی یونسی با بیان اینکه تاب‌آوری خانواده نه به معنای بی‌مشکل بودن و نه به معنای تحمل بی‌پایان فشارهاست، افزود: تاب‌آوری یعنی خانواده بتواند در شرایط دشوار روابط خود را حفظ کند، از اعضایش حمایت کند، با شرایط جدید سازگار شود، مسائل را حل کند و پس از تجربه فشار و بحران، توان بازسازی خود را داشته باشد. وی در پایان تأکید کرد: در روزهای سخت، خانواده می‌تواند بخشی از مشکل یا بخشی از راه‌حل باشد؛ تاب‌آوری از جایی آغاز می‌شود که اعضای خانواده تصمیم می‌گیرند برای یکدیگر پناهگاه باشند، نه منبعی دیگر برای افزایش فشارهای روانی. از خراسان جنوبی، دکتر محمدرضا اسدی یونسی، دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند، شامگاه(۱۲ مهر) در نشست «تاب‌آوری خانواده؛ نقش خانواده در مواجهه با شرایط دشوار» با تأکید بر نقش بنیادین خانواده در تربیت انسان و شکل‌گیری شخصیت افراد، گفت: خانواده نخستین محیطی است که انسان در آن عشق، مسئولیت‌پذیری، احترام، ارزش‌ها و مهارت‌های زندگی اجتماعی را می‌آموزد و بخش مهمی از ظرفیت‌های شخصیتی و روانی او در همین محیط شکل می‌گیرد. وی با اشاره به اینکه خانواده در شرایط دشوار می‌تواند به مهم‌ترین منبع آرامش، حمایت و امنیت روانی اعضا تبدیل شود، اظهار کرد: خانواده در صورت ناکارآمدی روابط و ضعف مهارت‌های ارتباطی، ممکن است به کانونی برای تشدید فشارهای روانی تبدیل شود؛ از این رو، کیفیت روابط میان اعضا و نحوه مواجهه با مشکلات، نقش تعیین‌کننده‌ای در تاب‌آوری خانواده دارد. خانواده؛ نخستین مدرسه تربیت و شکوفایی انسان دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه یکی از بنیادی‌ترین کارکردهای خانواده، کارکرد تربیتی آن است، افزود: خانواده صرفاً محلی برای تأمین نیازهای مادی و عاطفی اعضا نیست، بلکه نخستین بستر رشد انسان و آشنایی او با مفاهیمی همچون عشق، عقل، عزت نفس، وجدان، اراده، ایمان و مسئولیت‌پذیری است. اسدی یونسی ادامه داد: این موهبت‌های انسانی در بستر تربیت خانوادگی فرصت شکوفایی پیدا می‌کنند و هر اندازه خانواده بتواند زمینه رشد این ظرفیت‌ها را فراهم کند، اعضای آن از منابع روانی و اخلاقی بیشتری برای مواجهه با دشواری‌های زندگی برخوردار خواهند شد. وی با تأکید بر اینکه خانواده برخوردار از ظرفیت‌های تربیتی و ارتباطی مناسب، توان بیشتری برای عبور از بحران‌ها دارد، گفت: تقویت سرمایه‌های درونی اعضای خانواده، یکی از زمینه‌های اساسی شکل‌گیری تاب‌آوری در برابر فشارهای اقتصادی، اجتماعی و روانی است. تاب‌آوری خانواده به معنای تحمل صرف مشکلات نیست این استاد دانشگاه در ادامه به تبیین مفهوم تاب‌آوری خانواده پرداخت و تصریح کرد: خانواده تاب‌آور، خانواده‌ای است که در مواجهه با فشارها و شرایط دشوار، می‌تواند با بهره‌گیری از منابع درونی و بیرونی، روابط و کارکردهای اساسی خود را حفظ یا بازسازی کند و از طریق سازگاری، حل مسئله و حمایت متقابل، شرایط را مدیریت کند. وی با بیان اینکه تاب‌آوری را نباید صرفاً به معنای تحمل کردن دانست، افزود: خانواده تاب‌آور الزاماً خانواده‌ای نیست که در آن هیچ اختلاف، خشم، نگرانی یا تعارضی وجود نداشته باشد؛ چراکه اختلاف و تعارض بخشی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر از زندگی خانوادگی است. اسدی یونسی با تأکید بر اهمیت شیوه مواجهه با اختلاف‌ها اظهار کرد: آنچه در تاب‌آوری خانواده اهمیت دارد، چگونگی مدیریت تعارض‌هاست. به‌ویژه در شرایط بحرانی که فشارهای بیرونی افزایش پیدا می‌کند، احتمال بروز اختلاف میان اعضای خانواده نیز بیشتر می‌شود و در چنین شرایطی، برخورد سازنده با مسائل می‌تواند از آسیب دیدن روابط جلوگیری کند. توهین، تحقیر و سرزنش از موانع ارتباط مؤثر در خانواده دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند با اشاره به برخی موانع ارتباطی در خانواده گفت: توهین، تهدید، تحقیر، سرزنش، قضاوت، پیش‌داوری، پرخاشگری، تنبیه و منت گذاشتن از جمله رفتارهایی هستند که به‌تدریج کیفیت روابط میان اعضای خانواده را کاهش می‌دهند و امنیت روانی آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. وی افزود: تکرار چنین رفتارهایی تنها به ایجاد یک اختلاف مقطعی منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند اعتماد، احترام متقابل و احساس امنیت روانی را در روابط خانوادگی فرسوده کند. اسدی یونسی با بیان اینکه گاهی یک اختلاف ساده درباره موضوعی روزمره، در صورت همراه شدن با توهین و تحقیر به بحرانی جدی در رابطه تبدیل می‌شود، اظهار کرد: در چنین شرایطی، مسئله دیگر صرفاً موضوع اختلاف نیست، بلکه شأن و امنیت روانی طرف مقابل نیز آسیب می‌بیند و تعارضی که می‌توانست با گفت‌وگو حل شود، به چرخه‌ای از خشم، دفاع، حمله متقابل، قهر و فاصله عاطفی تبدیل می‌شود. وی تأکید کرد: بسیاری از تعارض‌های خانوادگی به‌خودی‌خود موجب تخریب رابطه نمی‌شوند، بلکه این شیوه رفتار اعضای خانواده در جریان اختلاف است که می‌تواند روابط را آسیب‌پذیر یا حتی تقویت کند. گفت‌وگو و احترام متقابل؛ دو بال تقویت روابط خانوادگی این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنانش، مهارت‌های ارتباطی را از عوامل مؤثر در افزایش تاب‌آوری خانواده دانست و گفت: گفت‌وگو، شنیدن فعال، بیان مناسب خواسته‌ها و هیجان‌ها، پذیرش تفاوت‌ها، احترام متقابل و تلاش برای درک دیدگاه طرف مقابل، از جمله مهارت‌هایی هستند که به حفظ کیفیت روابط خانوادگی کمک می‌کنند. وی با تأکید بر اهمیت پذیرش تفاوت‌ها در خانواده افزود: پذیرش به معنای موافقت با تمام دیدگاه‌ها و رفتارهای دیگران نیست، بلکه به معنای درک این واقعیت است که اعضای خانواده ممکن است در موضوعات مختلف، از مسائل روزمره گرفته تا مسائل اجتماعی، سیاسی و عقیدتی، دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند. اسدی یونسی با بیان اینکه متفاوت بودن به معنای دشمن بودن نیست، تصریح کرد: خانواده تاب‌آور خانواده‌ای نیست که همه اعضای آن دقیقاً مانند یکدیگر فکر کنند، بلکه خانواده‌ای است که افراد می‌توانند در عین داشتن اختلاف نظر، پیوند عاطفی خود را حفظ کنند و درباره مسائل مختلف به گفت‌وگو بپردازند. پنج سبک مواجهه با تعارض؛ از غلبه بر دیگری تا حل مسئله مشترک دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند در ادامه به تشریح سبک‌های مختلف مواجهه با تعارض پرداخت و گفت: افراد در مواجهه با اختلاف‌ها واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند؛ برخی تلاش می‌کنند بر طرف مقابل غلبه کنند، برخی برای حفظ رابطه از خواسته‌های خود می‌گذرند، گروهی از مواجهه با مسئله اجتناب می‌کنند و برخی نیز به دنبال مصالحه یا همکاری برای حل مسئله هستند. وی با اشاره به الگوی پنج‌گانه مواجهه با تعارض که با استعاره‌های کوسه، خرس کوچولو، لاک‌پشت، روباه و جغد شناخته می‌شود، اظهار کرد: شناخت این سبک‌ها به افراد کمک می‌کند رفتار خود و دیگران را در زمان بروز اختلاف بهتر بشناسند و برای مدیریت سازنده تعارض‌ها تلاش کنند. اسدی یونسی درباره سبک «کوسه» توضیح داد: در این شیوه، فرد تلاش می‌کند در تعارض پیروز شود و خواسته خود را به طرف مقابل تحمیل کند. در چنین شرایطی ممکن است قدرت، فشار، تهدید و پرخاشگری جای گفت‌وگو و همکاری را بگیرد. وی افزود: در سبک «خرس کوچولو»، فرد برای جلوگیری از اختلاف و حفظ رابطه، مرتب از خواسته‌ها و نیازهای خود صرف‌نظر می‌کند. اگرچه گذشت و انعطاف در روابط سالم اهمیت دارد، اما چشم‌پوشی دائمی از نیازهای شخصی برای جلوگیری از تعارض، لزوماً نشانه سلامت رابطه نیست. این استاد دانشگاه با اشاره به سبک «لاک‌پشت» بیان کرد: در این شیوه، فرد ترجیح می‌دهد از تعارض فاصله بگیرد، مسئله را نادیده بگیرد یا وارد گفت‌وگو نشود. البته فاصله گرفتن موقت برای آرام شدن در برخی مواقع مفید است، اما اجتناب دائمی از مسئله نمی‌تواند راه‌حل مناسبی باشد. وی ادامه داد: در سبک «روباه»، افراد به دنبال مصالحه هستند و هر دو طرف بخشی از خواسته‌های خود را تعدیل می‌کنند تا به راه‌حلی میانه برسند. اسدی یونسی سبک «جغد» را مبتنی بر همکاری و حل مسئله دانست و گفت: در این شیوه، طرفین تلاش می‌کنند با شناخت نیازها و دیدگاه‌های یکدیگر، راه‌حلی پیدا کنند که تا حد امکان منافع هر دو طرف را تأمین کند. در واقع هدف صرفاً برنده شدن در اختلاف نیست، بلکه حل مسئله در کنار حفظ رابطه اهمیت دارد. تاب‌آوری از خانه آغاز می‌شود دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند با تأکید بر اینکه همه شرایط دشوار بیرونی در اختیار خانواده‌ها نیست، خاطرنشان کرد: اگرچه خانواده نمی‌تواند تمام فشارهای اقتصادی، اجتماعی و محیطی را کنترل کند، اما نحوه مواجهه اعضا با یکدیگر، کیفیت ارتباطات، میزان حمایت متقابل و شیوه حل اختلاف‌ها تا حد زیادی قابل تغییر است. وی گفت: خانواده‌ای که در شرایط فشار بتواند گفت‌وگو را حفظ کند، به جای تحقیر و سرزنش از احترام بهره ببرد، به جای تهدید و پرخاشگری به حل مسئله روی آورد و در عین اختلاف نظر، پیوندهای عاطفی خود را حفظ کند، از ظرفیت بیشتری برای عبور از بحران‌ها برخوردار خواهد بود. اسدی یونسی با بیان اینکه تاب‌آوری خانواده نه به معنای بی‌مشکل بودن و نه به معنای تحمل بی‌پایان فشارهاست، افزود: تاب‌آوری یعنی خانواده بتواند در شرایط دشوار روابط خود را حفظ کند، از اعضایش حمایت کند، با شرایط جدید سازگار شود، مسائل را حل کند و پس از تجربه فشار و بحران، توان بازسازی خود را داشته باشد. وی در پایان تأکید کرد: در روزهای سخت، خانواده می‌تواند بخشی از مشکل یا بخشی از راه‌حل باشد؛ تاب‌آوری از جایی آغاز می‌شود که اعضای خانواده تصمیم می‌گیرند برای یکدیگر پناهگاه باشند، نه منبعی دیگر برای افزایش فشارهای روانی.