«ماه‌بانو»؛ روایت زندگی با سوزن و نخ

بانوی سوزن‌دوز روستای ماه‌بانوی شهرستان درمیان، از ۱۲سالگی سوزن و نخ را به دست گرفته و امروز با تکیه بر هنر بومی، در کنار اعضای تعاونی روستا، محصولاتی از رومیزی و کوسن تا لباس‌های محلی تولید می‌کند، هنری که از دل روستا راه خود را به بازارهای کشور و حتی گردشگران داخلی و خارجی باز کرده است. خبرگزاری شبستان _ خراسان‌جنوبی؛ فاطمه رحیم زاده- صنایع‌دستی، روایت خاموش دست‌هایی است که هنر، هویت و خاطره را از دل تار و پود زندگی بیرون می‌کشند؛ هنری که هر نقش و هر گره آن، قصه‌ای از فرهنگ یک دیار را با خود همراه دارد. در روستاها، پرداختن به هنر صنایع‌دستی تنها یک میراث به‌جامانده از نسل‌های گذشته نیست، بلکه برای بسیاری از زنان و دختران، مسیری برای آموختن، تولید کردن و اسقلال مالی است، مسیری که می‌تواند رنگ زندگی را به خانه‌های روستاییان بیاورد. در میان همین دست‌های هنرمند، سوزن‌دوزی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ هنری که صبر و ظرافت را به نخ می‌کشد و نقش‌های کوچک آن می‌تواند راهی از یک روستای دورافتاده به بازارهای شهرهای دیگر و حتی نگاه گردشگران خارجی باز کند، سوزن که بر پارچه می‌نشیند، تنها نخ و نقش را کنار هم نمی‌گذارد؛ بخشی از هویت و هنر یک روستا را به تصویر می‌کشد. بانوان روستای ماه‌بانو از توابع شهرستان درمیان، سوزن و نخ را به ابزار کار و کارآفرینی تبدیل کرده و تلاش دارند با رونق صنایع‌دستی، نام و هنر روستای خود را بیشتر به گردشگران و علاقه‌مندان معرفی کنند. آیناز درخشان‌زاده که در روستای ماه‌بانو از توابع شهرستان درمیان زندگی می‌کند، از ۱۲ سالگی وارد دنیای سوزن‌دوزی شده است؛ هنری که ریشه در خانواده دارد و مادر او نیز پیش از وی این هنر را دنبال می‌کند. او در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی درباره آغاز فعالیت خود می‌گوید: از حدود ۱۲سالگی هنر سوزن‌دوزی را آغاز کرده و از آنجا که مادرش نیز این کار را انجام می‌دهد، با این هنر از نزدیک آشنا شده است. این بانوی کارآفرین ادامه می‌دهد: در سال ۱۳۹۶ با راه‌اندازی یک شرکت تعاونی در روستای ماه‌بانو، زمینه فعالیت من و تعدادی دیگر از بانوان روستا فراهم شد و هفت نفر به‌صورت مستقیم در این تعاونی فعالیت می‌کنند. درخشان‌زاده با بیان اینکه محدودیت‌های آموزشی نیز در ورود زودهنگام او به بازار کار مؤثر است، می‌گوید: از آنجا که ادامه تحصیل تنها تا پایان دوره ابتدایی فراهم است، پس از پایان دوره ابتدایی، همراه مادرم فعالیت خود را در حوزه صنایع‌دستی و سوزن‌دوزی آغاز کردم. وی خود را یکی از اعضای شرکت تعاونی معرفی می‌کند و می‌افزاید: علاوه بر سوزن‌دوزی، اعضای تعاونی در زمینه‌هایی مانند قالی‌بافی و گلدوزی نیز فعالیت دارند و بر اساس سفارش مشتری، محصولات مختلفی را تولید می‌کنند. سوزن‌دوزی ماه‌بانو راهی بازارهای مختلف می‌شود وی با اشاره به شیوه فروش محصولات بیان می‌کند: تا یکی دو سال گذشته در نمایشگاه‌های مختلف کشور حضور پیدا کرده و محصولات خود را عرضه و به فروش می‌رساندیم که به علت شرایط فعلی کشور، متأسفانه در حال حاضر نمایشگاه‌ها برگزار نمی‌شود. وی با بیان اینکه بخشی از فروش نیز از طریق فضای مجازی انجام می‌شود، از حضور در نمایشگاه‌هایی در تهران و کرمانشاه و... خبر می‌دهد و می‌گوید: در حال حاضر به دلیل برگزار نشدن نمایشگاه‌ها، بخش بیشتری از سفارش‌ها از طریق فضای مجازی انجام می‌شود. این بانوی کارآفرین ادامه می‌دهد: مشتریان علاقه‌مند از طریق فضای مجازی سفارش خود را ثبت می‌کنند و محصولات بر اساس سلیقه و نیاز آنها آماده و ارسال می‌شود. درخشان‌زاده با بیان اینکه مشتریان محصولات سوزن‌دوزی بیشتر از استان‌های دیگر هستند، بیان می‌کند: معمولاً در استان‌هایی که گردشگر بیشتری دارند، مشتریان بیشتری برای این محصولات وجود دارند و حتی برخی مدیران تورهای گردشگری نیز سفارش‌هایی را برای عرضه به گردشگران داخلی و خارجی دریافت می‌کنند. از رومیزی و کوسن تا لباس‌های محلی وی درباره تنوع محصولات تولیدی می‌گوید: رومیزی، کوسن، پشتی، دستبند و انواع محصولات تزئینی را تولید کرده و هر محصولی که مشتری متناسب با سلیقه خود سفارش دهد، آماده می‌کنیم. وی می‌افزاید: در زمینه لباس‌های محلی و بلوچ‌دوزی نیز فعالیت داریم و برای افرادی که می‌خواهند روی مانتو، جیب یا لبه لباس خود از تکه‌های سوزن‌دوزی استفاده کنند، قطعات مورد نظر را آماده و ارسال می‌کنیم تا روی لباس نصب شود. این بانوی هنرمند با بیان اینکه ظرفیت سوزن‌دوزی برای تولید محصولات متنوع بسیار بالاست، می‌گوید: تقریباً هر چیزی که مشتری بخواهد، بر اساس سفارش و طرح مورد نظر او با این هنر قابل اجراست. گردشگری، فرصتی برای رونق صنایع‌دستی ماه‌بانو یکی از ظرفیت‌هایی که درخشان‌زاده برای توسعه بازار محصولات روستا به آن امید دارد، رونق گردشگری است. وی از برنامه راه‌اندازی اقامتگاه بوم‌گردی در روستای ماه‌بانو خبر می‌دهد و می‌گوید: راه‌اندازی اقامتگاه بوم‌گردی آغاز شده و امیدواریم به‌زودی به‌طور کامل راه‌اندازی شود تا تورهای گردشگری وارد روستا شوند و محصولات صنایع‌دستی نیز بیشتر در معرض دید و خرید گردشگران قرار گیرد. این بانوی کارآفرین خاطره حضور گردشگران خارجی در ماه‌بانو را نیز روایت می‌کند و می‌افزاید: چند سال پیش یک گروه گردشگری از آلمان به روستا می‌آیند و ضمن بازدید، از محصولات صنایع‌دستی روستا نیز خرید می‌کنند. به گفته درخشان‌زاده این گردشگران از طریق یک تور گردشگری در بیرجند به روستا آمده و به دلیل نبود اقامتگاه و محلی برای اسکان، شب را در ماه‌بانو سپری نکردند. راه خاکی؛ گره‌ای بر مسیر گردشگری و فروش صنایع‌دستی وی یکی از مهم‌ترین مطالبات مردم روستا را آسفالت راه ارتباطی ماه‌بانو عنوان می‌کند و می‌گوید: راه روستا خاکی است و همین موضوع رفت‌وآمد مردم و گردشگران را دشوار می‌کند. وی ادامه می‌دهد: اگر محیط برای اسکان و اقامتگاه بوم‌گردی راه‌اندازی و راه روستا نیز آسفالت شود، امکان حضور بیشتر گردشگران فراهم می‌شود و به دنبال آن فروش محصولات صنایع‌دستی نیز رونق می‌گیرد. این بانوی کارآفرین با اشاره به فاصله حدود پنج کیلومتری روستای ماه‌بانو با شهرستان درمیان، می‌گوید: روستا از امکاناتی مانند آب، برق و گاز برخوردار است و مهم‌ترین مطالبه ما برای توسعه گردشگری و صنایع‌دستی، توجه بیشتر به راه روستا است. گرانی پارچه و نخ؛ چالش تازه سوزن‌دوزان درخشان‌زاده افزایش هزینه مواد اولیه را یکی دیگر از مشکلات فعالان این عرصه عنوان می‌کند و می‌گوید: قیمت پارچه و نخ افزایش پیدا کرده و تأمین مواد اولیه برای تولیدکنندگان سخت‌تر شده است. وی با اشاره به افزایش قیمت پارچه از حدود ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومان در گذشته به حدود ۲۰۰ هزار تومان در هر متر، خواستار حمایت بیشتر از فعالان صنایع‌دستی می‌شود. این کارآفرین روستایی بیان می‌کند: اگر تسهیلاتی برای تهیه پارچه، نخ و دیگر وسایل مورد نیاز در اختیار فعالان این حوزه قرار گیرد، امکان توسعه تولید و پاسخگویی به سفارش‌های بیشتر فراهم می‌شود. درخشان‌زاده از مسئولان می‌خواهد توجه بیشتری به ظرفیت‌های روستای ماه‌بانو و دیگر روستاهای استان داشته باشند و تأکید می‌کند: آسفالت راه روستا می‌تواند زمینه حضور گردشگران، رونق اقامتگاه بوم‌گردی و در نهایت افزایش فروش محصولات صنایع‌دستی بانوان روستا را فراهم کند.