مدرسه خوب چند می‌ارزد؟ افزایش هزار درصدی شهریه در تهران

شهریه مدارس خصوصی تهران در ۸ سال بیش از ۱۰ برابر شده؛ هزینه‌ای که تحصیل در این مدارس را تبدیل به یک کالای فوق لوکس می‌کند و شکاف آموزشی را بیشتر. به گزارش زومان، در آستانه شروع هر سال تحصیلی، برای بسیاری از خانواده‌ها خرید کیف و کتاب تنها بخشی از هزینه مدرسه است. تصمیم بزرگ‌تر، انتخاب مدرسه است؛ تصمیمی که گاهی به اندازه خرید یک خودروی اقتصادی یا پرداخت چند ماه اجاره خانه هزینه دارد. خانواده‌هایی که از سطح درآمدی بالاتری برخوردارند، تلاش می‌کنند فرزندان خود را به مدارسی بفرستند که امکانات آموزشی بیشتری دارند؛ مدارسی که علاوه بر آموزش رسمی، کلاس‌های تقویتی، مشاوره تحصیلی، فعالیت‌های فوق‌برنامه و برنامه‌های آمادگی کنکور ارائه می‌کنند. این تفاوت در تجربه آموزشی، اما هزینه قابل توجهی دارد. در سال‌های اخیر شهریه مدارس غیردولتی به یکی از هزینه‌های مهم خانوارهای شهری تبدیل شده است؛ هزینه‌ای که همزمان با افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات رشد کرده و حالا برای بسیاری از خانواده‌ها به یک تصمیم اقتصادی بزرگ تبدیل شده است. رئیس سازمان مدارس و مراکز غیر دولتی آموزش و پرورش اعلام کرده است که کف شهریه مدارس غیر دولتی در سال تحصیلی ۱۴۰۵ حدود ۳۰ میلیون تومان است؛ رقمی که در استان سیستان و بلوچستان گزارش شده البته همین مقام گفته سقف شهریه مدارس دوره متوسطه دوم به ۲۲۳ میلیون تومان می‌رسد. گرچه اظهارات خانوارها در سال جاری رقم های بالاتری را هم عنوان می کنند. بررسی داده‌های هزینه و درآمد خانوار مرکز آمار ایران هم نشان می‌دهد هزینه‌ای که خانوارهای تهرانی برای مدارس خصوصی پرداخت کرده‌اند، طی چند سال گذشته جهش قابل توجهی داشته است. بررسی داده‌های بودجه خانوار مرکز آمار ایران نشان می‌دهد متوسط هزینه سالانه خانوارهای تهرانی برای شهریه مدارس خصوصی در مقاطع ابتدایی تا متوسطه دوم، از حدود ۶.۷ میلیون تومان در سال ۱۳۹۶ به حدود ۵۳.۶ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است. اگر رشد ۴۶.۳ درصدی شاخص نقطه به نقطه قیمت آموزش در مهر ۱۴۰۴ را روی این رقم اعمال کنیم، متوسط هزینه تخمینی شهریه مدارس خصوصی تهران در مقاطع مختلف در سال ۱۴۰۴ به حدود ۷۸.۵ میلیون تومان می‌رسد. رقمی که در آستانه مهر ۱۴۰۵ افزایش هم یافته است. به طوری که طبق مصاحبه رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی، کف شهریه مقطع متوسطه دوم در تهران برابر با ۵۰.۶ میلیون تومان و سقف آن ۲۲۳ میلیون تومان است. یعنی در فاصله سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۴، هزینه شهریه مدارس خصوصی در تهران بیش از ۱۰۰۰ درصد افزایش پیدا کرده است. برای یک خانواده متوسط، پرداخت ده‌ها میلیون تومان برای آموزش به معنای جابه‌جایی در اولویت‌های مالی است؛ هزینه‌ای که باید در کنار مسکن، خوراک، درمان و سایر مخارج سالانه قرار بگیرد. در واقع، شهریه مدرسه خصوصی از یک پرداخت آموزشی عادی به یکی از تصمیم‌های مهم اقتصادی خانواده شده است. رشد هزینه مدارس خصوصی در شرایطی اتفاق افتاده که بخشی از خانواده‌ها آن را به عنوان راهی برای دسترسی به فرصت‌های آموزشی بیشتر انتخاب می‌کنند. بر اساس آمارهای منتشرشده در سالنامه مرکز آمار، حدود ۱۵ درصد دانش‌آموزان کشور در مدارس غیردولتی تحصیل می‌کنند. این یعنی از هر حدود هفت دانش‌آموز، یک نفر. دلایل انتخاب این مدارس برای خانواده‌ها متفاوت است؛ از امکانات آموزشی و تعداد کمتر دانش‌آموزان کلاس گرفته تا برنامه‌های آمادگی کنکور و خدمات جانبی. اما اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که به مسیر ورود به دانشگاه نگاه کنیم. موفقیت در آزمون‌های رقابتی، فقط به روز کنکور محدود نمی‌شود؛ سال‌ها آموزش، کیفیت مدرسه، دسترسی به کلاس‌های تقویتی و منابع آموزشی در این مسیر نقش دارند. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس درباره نابرابری آموزشی نیز به همین موضوع پرداخته است. این گزارش نشان می‌دهد میان وضعیت اقتصادی خانوارها و نتایج آموزشی رابطه‌ای قابل توجه وجود دارد. بر اساس این گزارش، ۵۴ درصد از کل رتبه‌های زیر ۳ هزار کنکور سراسری را دهک‌های ۹ و ۱۰ تشکیل می‌دهند - یعنی پردرآمدترین اقشار جامعه که حضور بیشتری در مدارس غیر دولتی دارند. این آمار به معنای آن نیست که تحصیل در مدرسه خصوصی تنها مسیر موفقیت است؛ اما نشان می‌دهد دسترسی به منابع آموزشی بیشتر می‌تواند با تفاوت در فرصت‌های تحصیلی و کاری آینده همراه شود. به همین دلیل، هزینه مدرسه خصوصی فقط هزینه یک سال تحصیل نیست؛ بخشی از سرمایه‌گذاری خانواده‌ها برای آینده فرزندان است. افزایش شهریه مدارس خصوصی، بخشی از داستان بزرگ‌تر افزایش هزینه آموزش در ایران است. خانواده‌ها در بسیاری از موارد، علاوه بر هزینه شهریه مدرسه، باید مخارج لوازم‌التحریر و منابع کمکی آموزشی و کلاس‌های تقویتی را هم بپردازند. برای بسیاری از خانواده‌ها، آموزش یک هزینه قابل حذف نیست. والدین ممکن است خرید برخی کالاها را کاهش دهند یا هزینه‌های دیگر را مدیریت کنند، اما درباره آینده تحصیلی فرزندشان تصمیم متفاوتی می‌گیرند. همین موضوع باعث می‌شود افزایش قیمت آموزش اثر متفاوتی نسبت به بسیاری از هزینه‌های دیگر داشته باشد. وقتی هزینه دسترسی به آموزش باکیفیت افزایش پیدا می‌کند، تفاوت میان خانواده‌هایی که توان پرداخت بیشتری دارند و خانواده‌هایی که چنین امکانی ندارند، می‌تواند به تفاوت در فرصت‌های آموزشی تبدیل شود. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نیز هشدار می‌دهد که نابرابری اقتصادی می‌تواند به حوزه آموزش منتقل شود و فاصله میان دانش‌آموزان را افزایش دهد. در چنین شرایطی، بحث درباره شهریه مدارس خصوصی در واقع نشان می‌دهد فرصت‌های آموزشی چگونه میان گروه‌های مختلف جامعه توزیع می‌شود. به نظر شما تحصیل در مدارس غیر انتفاعی تا چه حد تجربه تحصیلی را متفاوت می‌کند؟