رقابت چین و آمریکا در فضا؛ تهدید موشک‌های ارزان برای انحصار واشنگتن

فرود موفق ژوچوئه ۳ می‌تواند هزینه‌های فضایی چین را کاهش دهد و سلطه‌ آمریکا بر ارتباطات ماهواره‌ای را به چالش بکشد. چین با دستیابی به یک نقطه‌ عطف فضایی، برتری آمریکا را در این حوزه به چالش کشیده است. شرکت چینی لند اسپیس موفق شد مرحله‌ نخست موشک ژوچوئه ۳ را با موفقیت فرود آورد و پکن را یک گام به استفاده‌ منظم و استاندارد از پرتاب‌های با قابلیت بازیابی نزدیک‌تر سازد؛ سازوکاری که امکان بازیابی، آماده‌سازی دوباره و به‌کارگیری مجدد تمام یا بخشی از مراحل موشک را پس از هر پرواز فراهم می‌آورد. براساس گزارش نیکی آسیا، پرواز اخیر پس از عملیات موفق ژوئیه‌ مؤسسه‌ی علوم و فناوری هوافضای چین یا CASC انجام شد. این مجموعه‌ در عملیات یادشده یک بوستر Long March 10B را در دریا بازیابی کرد. اگرچه موفقیت‌های اخیر از اهمیت بسیار بالایی برخوردارند، اما چین همچنان باید اثبات کند که این موشک‌ها قابلیت آماده‌سازی مطمئن و پرتاب مجدد را دارند. دستیابی شرکت‌های چینی به فناوری پرتاب‌های چندبارمصرف می‌تواند با کاهش هزینه‌های ارسال انبوه ماهواره به مدار، طرح‌های گسترده پکن را در حوزه ارتباطات ماهواره‌ای (SATCOM) از نظر اقتصادی توجیه‌پذیرتر کند. این پیشرفت، چین را به رقیبی بسیار قدرتمندتر در بازار تبدیل خواهد کرد و چه‌بسا برتری دیرینه شرکت‌های آمریکایی را تضعیف کند. تلاش پکن برای دستیابی به سلطه جهانی در این عرصه، شباهت چشمگیری به راهبرد مخابراتی آن در حوزه 5G دارد. حدود یک دهه پیش، هواوی با عرضه‌ فناوری کارآمد در قیمت‌هایی که رقبا به‌سختی می‌توانستند با آن‌ها رقابت کنند، به بزرگ‌ترین تامین‌کننده‌ تجهیزات مخابراتی جهان بدل شد. حمایت دولت چین از طریق یارانه‌ها، ترجیح محصولات داخلی در خریدها و فراهم کردن دسترسی به منابع مالی، برتری هواوی را تقویت کرد و خرید و استقرار تجهیزات برند را برای مشتریان خارجی ارزان‌تر ساخت. این الگو در بازارهای نوظهور کارایی چشمگیری از خود نشان داد؛ چرا که دولت‌ها هنگام توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، انگیزه زیادی برای اولویت دادن به قیمت مناسب داشتند. هواوی حضور جهانی خود را گسترش داد، حتی زمانی که آمریکا و بسیاری از متحدانش هشدار می‌دادند اتکا به تجهیزات چینی در شبکه‌های ارتباطی حیاتی، خطرهای امنیت ملی و جاسوسی به همراه دارد. نگرانی‌ها سرانجام چند کشور را به محدود کردن تجهیزات هواوی در شبکه‌های دولتی واداشت، اما جایگاه جهانی برند از میان نرفت. هواوی همچنان برجسته‌ترین تامین‌کننده‌ جهانی تجهیزات مخابراتی به‌شمار می‌رود. احتمال می‌رود روندی مشابه در بازار تجاری ارتباطات ماهواره‌ای نیز شکل بگیرد. در حال حاضر، شرکت اسپیس‌ایکس به‌واسطه استارلینک بازار جهانی اینترنت پهن‌باند در مدار نزدیک زمین (LEO) - واقع در ارتفاع حداکثر ۱۹۰۰ کیلومتری - را در دست دارد و این موقعیت، مزیت اولیه چشمگیری برای این مجموعه آمریکایی ایجاد کرده است. با این حال، نهادهای دولتی و شرکت‌های تجاری چین مشغول توسعه چندین منظومه ماهواره‌ای رقیب هستند. گسترش سامانه‌های چینی و ارائه خدمات پایدار با قیمت مناسب، گزینه‌های جایگزین را پیش روی کشورهایی قرار می‌دهد که توان مالی پرداخت هزینه‌های استارلینک را ندارند یا تمایلی به وابستگی به آن نشان نمی‌دهند. این روند می‌تواند برای ایالات متحده یادآور تجربه ظهور هواوی باشد، با این تفاوت که میدان این رقابت جدید در مدار زمین شکل گرفته است. در این میان، پرسش اساسی این است که آیا شرکت‌های آمریکایی می‌توانند برتری تجاری خود را در برابر رقبای چینی-که توانایی‌های فناورانه را با مقیاس بزرگ صنعتی و پشتیبانی دولتی پیوند زده‌اند-حفظ کنند؟ پیامدهای این رقابت فراتر از سرنوشت اسپیس‌ایکس یا دیگر شرکت‌های آمریکایی است. ارتباطات ماهواره‌ای تکیه‌گاه زیست‌بوم گسترده‌ای است که ارائه‌دهندگان خدمات پرتاب، سازندگان ماهواره، تامین‌کنندگان قطعات، شرکت‌های نرم‌افزاری و نیروی کار متخصص را در بر می‌گیرد. افزون بر این، این فناوری برای برخی عملیات‌های نظامی نقشی حیاتی دارد؛ موضوعی که کاربرد آن در اوکراین نیز این اهمیت را به نمایش گذاشته است. بازار جهانی قدرتمند برای سامانه‌های فضایی ساخت آمریکا می‌تواند سرمایه‌گذاری و تولید داخلی را پایدار نگه دارد و به مجموعه‌های آمریکایی کمک کند مقیاس لازم برای رقابت فناورانه را حفظ کنند. گسترش وابستگی کشورها به ارتباطات ماهواره‌ای (SATCOM) در سامانه‌های حیاتی، زمینه دستیابی ارائه‌دهندگان این خدمات به نفوذی پایدار در عرصه‌های اقتصادی و راهبردی را فراهم می‌کند. در این میان، افزایش سهم شرکت‌های چینی از بازار جهانی، علاوه بر به خطر انداختن ظرفیت صنعتی و برتری فناورانه آمریکا، نفوذ پکن را بر زیرساخت‌های ارتباطی و فرایند تدوین استانداردها در سایر کشورها تقویت می‌کند. پکن از هم‌اکنون در حال آماده‌سازی بسترهای این رقابت است؛ به‌گونه‌ای که تنها دو ابرپروژه پهن‌باند ماهواره‌ای این کشور، پرتاب ده‌ها هزار ماهواره را در دستور کار دارند. در این راستا، منظومه ماهواره‌ای گواوانگ که از سوی شرکت دولتی چاینا ست‌نت توسعه می‌یابد، قرار است متشکل از ۱۳ هزار ماهواره در مدار پایینی زمین (LEO) باشد. همچنین منظومه کیان‌فان با حمایت دولت شهری شانگهای، استقرار حدود ۱۵ هزار ماهواره و ورود به بازار رقابت برای جذب مشتریان جهانی را در برنامه نهایی خود دنبال می‌کند. چین در حال آماده‌سازی جایگاه خود به‌عنوان یکی از قدرت‌های پیشرو فضایی جهان است. نهادهای چینی برنامه‌هایی را در اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات ثبت کرده‌اند که منظومه‌های پیشنهادی بسیار بزرگ‌تری با مجموع نزدیک به ۲۰۰ هزار ماهواره را پوشش می‌دهند. پکن فضای تجاری را در راهبرد اقتصادی ملی خود ارتقا داده و اکنون صدها مجموعه در بخش‌های پرتاب، ساخت ماهواره و خدمات فضایی چین فعالیت می‌کنند. علاوه بر این، پکن در رقابت برای نشاندن تایکونات‌ها (فضانوردان چینی) بر سطح ماه نیز حضور دارد. این کشور در مسیری پیش می‌رود که تا سال ۲۰۲۷ تقریبا همه اهداف اصلی تعیین‌ شده در سند راهبرد ملی فضایی سال ۲۰۲۱ خود را محقق کند. در نتیجه، دولت چین بخش عمده بستر و سازوکار لازم را برای پیشبرد برنامه‌های بلندپروازانه فضایی‌اش در اختیار دارد؛ هرچند تا به امروز، دستیابی به روشی مقرون‌به‌صرفه برای ارسال تجهیزات در مقیاس گسترده به مدار، حلقه مفقوده این زنجیره بوده است. دستیابی به پرتاب‌های بازیابی‌پذیر، اصلی‌ترین حلقه‌ مفقوده برای چین است. هرچند این کشور ظرفیت ساخت صدها ماهواره در سال را دارد، اما تا زمانی که وسیله‌ پرتاب پس از هر پرواز کنار گذاشته شود، راه‌اندازی و جایگزینی منظومه‌های عظیم همچنان پرهزینه خواهد بود. تثبیت فناوری بازیابی بوسترها توسط مجموعه‌های چینی می‌تواند هزینه‌ها را به شکلی چشمگیر کاهش دهد، بسامد پرتاب‌ها را افزایش دهد و فرایند استقرار و نگهداری شبکه‌های ماهواره‌ای را تسهیل کند. آمریکا نیز وارد دوره‌ای از محدودیت ظرفیت پرتاب می‌شود؛ شمار سایت‌های پرتاب و تاسیسات پردازش محموله برای پاسخ‌گویی به تقاضای رو‌به‌رشد مجموعه‌های پرتاب آمریکایی کافی نیست. در نتیجه، چین ممکن است به گزینه‌ای عملی برای مجموعه‌های متقاضی خدمات پرتاب تبدیل شود. پیش از آنکه ارائه‌دهندگان چینی سهم چشمگیری از بازارهای خارجی را به دست آورند، بهتر است واشنگتن این موضوع را چالشی تجاری و راهبردی تلقی کند. واشنگتن می‌تواند با ادامه‌ حمایت از شکل‌گیری صنعت پرتاب داخلی رقابتی‌تر و کمک به ارائه‌دهندگان ماهواره‌ای آمریکایی برای ورود به بازارهای خارجی، رهبری آمریکا را حفظ کند. مجموعه‌های چینی در چنین بازارهایی ممکن است قیمت پایین‌تر یا تامین مالی مورد حمایت دولت عرضه کنند. آمریکا همچنین باید همراه متحدانش مقررات بین‌المللی حاکم بر تخصیص طیف ارتباطی و استقرار ابرمنظومه‌ها را تقویت کند تا رقابت به بهای پایداری بلندمدت یا دسترسی عادلانه تمام نشود. دیدگاه شما درباره‌ تاثیر موشک‌های بازیابی‌پذیر چین بر بازار جهانی ارتباطات ماهواره‌ای چیست؟