بن‌بست دیپلماسی بر سر غزه؛ چرا قاهره با طرح «کوچ اجباری» مخالفت می‌کند؟

تنش بر سر آینده غزه دوباره بالا گرفته است؛ مصر در برابر طرح‌های جابه‌جایی جمعیت فلسطینیان موضعی صریح گرفته و منطقه وارد مرحله تازه‌ای شده است. آیا خاورمیانه در آستانه موج جدیدی از تغییرات دموگرافیک اجباری قرار دارد؟ شبکه خبری الجزیره در گزارشی می‌نویسد که عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، در واکنش به اظهارات اخیر مقامات ارشد امنیتی تل‌آویو، هرگونه طرح برای جابه‌جایی یا تخلیه جمعیت فلسطینیان از نوار غزه را قاطعانه رد کرده و آن را خط قرمز قاهره خوانده است. طبق گزارش خبرگزاری فلسطینی وفا (WAFA) که در پوشش الجزیره بازتاب یافته، عبدالفتاح السیسی روز چهارشنبه در دیدار با محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، بر «موضع قاطع مصر علیه جابه‌جایی مردم فلسطین یا هرگونه تلاش برای نابودی آرمان فلسطین» تأکید کرد. در این دیدار، محمود عباس ضمن تقدیر از ایستادگی قاهره تصریح کرد: «غزه بخشی جدایی‌ناپذیر از کشور فلسطین است.» اصطلاح «کوچ اجباری» (Forced Displacement/Transfer) در حقوق بین‌الملل و بر اساس ماده ۴۹ کنوانسیون چهارم ژنو، به جابه‌جایی غیرداوطلبانه یا اخراج افراد تحت حفاظت از اراضی اشغالی به خاک کشوری دیگر یا منطقه‌ای دیگر اطلاق می‌شود و نقض آشکار قوانین بین‌المللی و جنایت جنگی به شمار می‌رود. موضع‌گیری رئیس‌جمهور مصر ساعاتی پس از آن اعلام شد که یسرائیل کاتس، وزیر جنگ اسرائیل، مدعی شد ارتش «کار را در غزه تمام خواهد کرد تا بتوانیم طرح مهاجرت را نیز اجرا کنیم.» کاتس اوایل ماه جاری اعلام کرده بود اسرائیل آمادگی دارد جمعیت بیش از ۲ میلیون نفری غزه را از مسیرهای زمینی و دریایی خارج کند، اما مدعی شد که این اقدام منتظر رایزنی با واشینگتن بر سر مقصد نهایی این جمعیت است. مایک هاکابی، سفیر ایالات متحده، وجود هرگونه طرح برای «جابه‌جایی ساکنان غزه بر خلاف میل‌شان» را تکذیب کرده است. الجزیره تاکید می‌کند که هاکابی در ماه فوریه گفته بود بر اساس تفسیرش از متون کتاب مقدس مشکلی با تصرف بخش اعظم خاورمیانه توسط اسرائیل ندارد، هرچند او بعداً مدعی شد که اظهاراتش به‌صورت تقطیع‌شده و گزینشی منتشر شده بود. الجزیره به نقل از منابع میدانی و آماری گزارش می‌دهد که پس از گذشت سه سال جنگ، بیش از ۷۳,۷۰۰ فلسطینی جان خود را از دست داده‌اند و تقریباً تمامی جمعیت نوار غزه به صورت داخلی آواره شده و بخش عمده زیرساخت‌های این منطقه به ویرانه تبدیل شده است. با وجود اجرایی شدن طرح آتش‌بس مورد حمایت واشینگتن در ماه اکتبر که بند خروج نیروها را شامل می‌شد، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرده ارتش از باریکه عقب‌نشینی نخواهد کرد. نتانیاهو مدعی کنترل بر ۶۰ درصد نوار غزه شده و خروج کامل را به خلع سلاح حزب‌الله مشروط کرده است. هم‌زمان با بحران غزه، فشارها برای توسعه شهرک‌ها در کرانه باختری اشغالی افزایش یافته است: دولت اسرائیل در حال پیشبرد پروژه مناقشه‌برانگیز موسوم به E1 برای ساخت هزاران واحد مسکونی میان اورشلیم (قدس) و شهرک معاله آدومیم است. «پروژه E1» منطقه‌ای به وسعت ۱۲ کیلومتر مربع در شرق قدس است. ساخت‌وساز در این باریکه ارتباط جغرافیایی شمال و جنوب کرانه باختری را قطع کرده و عملاً تشکیل یک دولت پیوسته فلسطینی به پایتختی قدس شرقی را ناممکن می‌سازد. گروه حقوق بشری اسرائیلی «بتسلیم» (B’Tselem) این هفته هشدار داد که دولت اسرائیل در حال پیشبرد کمپینی سازمان‌یافته و پرشتاب برای برچیدن «زندگی جمعی فلسطینیان» و تثبیت حاکمیت دائمی یهودی-اسرائیلی در سراسر کرانه باختری اشغالی است.