معمای شام شی؛ دومینوی تردید در چین

غیبت شی جین‌پینگ از یک شام در هند کافی بود تا زنجیره‌ای از پرسش‌ها درباره سلامت او، جانشینی و آینده قدرت در چین دوباره به جریان بیفتد. با این حال، پکن تا زمان انتشار گزارش وال‌استریت ژورنال سفر شی را رسما تأیید نکرده بود و سخنگوی وزارت خارجه چین تنها گفته بود دو دولت درباره «تعاملات دو رهبر در طول سال» در تماس هستند. شی جین‌پینگ در اجلاس بریکس حاضر شد، با رهبران کشورهای عضو دیدار کرد و سخنرانی داشت، اما از یک برنامه غایب بود: شام رسمی رهبران در دهلی‌نو. همین غیبت کافی بود تا بحث درباره سلامت قدرتمندترین رهبر چین در چند دهه گذشته بار دیگر بالا بگیرد. وال‌استریت ژورنال به نقل از افراد مطلع گزارش داده است که رئیس‌جمهور ۷۳ ساله چین دعوت نارندرا مودی برای حضور در ضیافت شام را پذیرفته بود، اما در آخرین لحظات به دلیل نامساعد بودن حالش در مراسم حاضر نشد. وانگ یی، وزیر خارجه چین، به جای او در مراسم حاضر شد و با ولادیمیر پوتین و دیگر رهبران گفت‌وگو کرد. غیبت شی به‌ویژه از این جهت جلب توجه کرد که این نخستین سفر او به هند در هفت سال گذشته بود؛ آن هم در مقطعی که پس از سال‌ها روابط پرتنش میان پکن و دهلی‌نو، دو کشور در برابر تعرفه‌های سنگین آمریکا نقاط مشترک بیشتری پیدا کرده‌اند. اما آنچه غیبت از یک شام دیپلماتیک را به خبری فراتر از برنامه روزانه یک رهبر تبدیل کرده، فقط وضعیت جسمانی شی نیست. ماجرا خیلی زود از یک پرسش درباره سلامت او به پرسش بزرگ‌تری رسید: در ساختاری که اطلاعات درباره سلامت رهبر محدود است و جانشین مشخصی نیز برای او وجود ندارد، اگر روزی شی نتواند به کار ادامه دهد، بعد چه اتفاقی می‌افتد؟ پس از اجلاس بریکس، ادعاهایی در شبکه‌های اجتماعی درباره سکته یا بیهوش شدن شی منتشر شد، اما تاکنون شواهد معتبری برای تأیید آنها ارائه نشده است. وزارت امور خارجه هند نیز این ادعاها را «جعلی» خوانده است. خبرگزاری «پرس تراست آو ایندیا» به نقل از منابعی گزارش داد که شی برای استراحت به اتاق خود در هتل بازگشته بود. تصاویر بعدی نیز او را نشان می‌داد که بدون کمک دیگران از پله‌های هواپیما بالا می‌رود. وال‌استریت ژورنال هم تأکید کرده است هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد شی به‌شدت بیمار شده، سکته کرده یا دچار بیهوشی شده است. با این حال، منابع این روزنامه می‌گویند حال او در زمان برگزاری شام مساعد نبوده است. سفارت چین در واشنگتن نیز به پرسش‌های این روزنامه دراین‌باره پاسخ نداده است. بنابراین آنچه فعلا می‌توان با اتکا به گزارش وال‌استریت ژورنال گفت، «نامساعد بودن حال شی در شب ضیافت» است؛ نه ابتلای او به بیماری مشخص. پاسخ تا حد زیادی به شیوه اداره چین برمی‌گردد. وضعیت سلامت رهبران ارشد این کشور معمولا موضوعی عمومی نیست و پکن نیز درباره علت غیبت شی از شام توضیحی ارائه نکرد. تفاوت این رویکرد در همان اجلاس بریکس هم دیده شد. سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، تقریبا در همان زمان به دلایل پزشکی بخشی از برنامه‌هایش را کنار گذاشت. دفتر ریاست‌جمهوری آفریقای جنوبی به‌سادگی اعلام کرد تیم پزشکی به او توصیه کرده است استراحت کند. درباره شی چنین توضیحی از سوی پکن منتشر نشد. این سکوت درباره شی معنای بیشتری پیدا می‌کند، زیرا او پرسش دیگری را نیز بی‌پاسخ گذاشته است: چه کسی قرار است جانشین او شود؟ شی در سال ۲۰۱۸ محدودیت دوره‌های ریاست‌جمهوری را کنار زد و برخلاف الگوی انتقال قدرت در دوره‌های پیشین، جانشینی برای خود معرفی نکرد. نتیجه این است که اکنون پاسخ روشنی وجود ندارد که در صورت کنار رفتن ناگهانی او، مسیر انتقال قدرت چگونه خواهد بود. مین‌شین پی، استاد کالج کلرمونت مک‌کنا و سردبیر «چاینا لیدرشیپ مانیتور»، به وال‌استریت ژورنال گفته است مشکل نظام چین این است که «فرایند تثبیت‌شده و معتبری برای جانشینی وجود ندارد». به این ترتیب، دومینوی پرسش‌ها شکل می‌گیرد: غیبت از شام، توجه‌ها را به سلامت شی جلب می‌کند؛ ابهام درباره سلامت، مسئله جانشینی را پیش می‌کشد و نبود جانشین مشخص، پرسش درباره آینده ساختار قدرت در چین را به میان می‌آورد. ماجرای دهلی‌نو باعث شد تصاویر دیگری از دو سال گذشته نیز دوباره مورد توجه قرار گیرد.وال‌استریت ژورنال به ویدئویی از سفر شی به قرقیزستان در اواخر اوت اشاره کرده است که او را هنگام پایین آمدن از پله‌های هواپیما نشان می‌دهد؛ شی آهسته و نسبتا خشک حرکت می‌کند و دست همسرش، پنگ لی‌یوان، را گرفته است. تلویزیون دولتی چین تصاویر دست تکان دادن او از در هواپیما و حرکتش روی فرش قرمز را پخش کرد، اما بخش مربوط به پایین آمدن از پله‌ها را نشان نداد. تصاویر مشابهی در دسامبر ۲۰۲۴ و هنگام ورود شی به ماکائو منتشر شده بود. برخی رسانه‌های چینی خارج از کشور آن تصاویر را نشانه کمک پنگ به همسرش برای حفظ تعادل تفسیر کردند. رسانه‌های دولتی چین اما از همان تصاویر برداشت دیگری ارائه کردند و دست در دست بودن آنها را نشانه همراهی این زوج دانستند. در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز یک میکروفن باز در رژه نظامی پکن گفت‌وگوی شی و ولادیمیر پوتین درباره پیوند اعضای بدن و امکان افزایش طول عمر را ثبت کرد. شی در آن مکالمه گفته بود «۷۰ سالگی هنوز کودکی است». پوتین بعدا انجام این گفت‌وگو را تأیید کرد. هیچ‌کدام از این تصاویر و اتفاقات به معنای تشخیص یک بیماری نیست. نحوه راه رفتن یا گرفتن دست همراه نیز نمی‌تواند مبنای نتیجه‌گیری پزشکی قرار گیرد. اهمیت آنها بیشتر از این جهت است که در نبود اطلاعات رسمی، هر تصویر یا تغییر کوچک در برنامه رهبر چین می‌تواند به ماده اولیه گمانه‌زنی تبدیل شود. پنهان نگه داشتن وضعیت جسمانی رهبران در چین سابقه‌ای طولانی دارد.دنیس وایلدر، تحلیلگر ارشد پیشین چین در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا که اکنون در دانشگاه جورج‌تاون فعالیت می‌کند، به وال‌استریت ژورنال گفته است در سال‌های پایانی زندگی مائو تسه‌تونگ نیز وضعیت سلامت او با حساسیت زیادی پنهان نگه داشته می‌شد. وایلدر با اشاره به دیدار مائو و ریچارد نیکسون در سال ۱۹۷۲ گفته است وضعیت مائو چنان نامطمئن بود که هنگام ورود رئیس‌جمهور آمریکا مشخص نبود دیدار چه زمانی امکان‌پذیر خواهد شد و تیم پزشکی در پشت صحنه آماده بود. نیم قرن بعد، ساختار چین متفاوت است، اما حساسیت درباره اطلاعات سلامت رهبر همچنان باقی مانده است. تفاوت مهم اینجاست که شی طی سال‌های گذشته قدرت بیشتری را در راس ساختار سیاسی متمرکز کرده و در عین حال جانشین آشکاری نیز برای خود باقی نگذاشته است. حالا نگاه‌ها از دهلی‌نو به واشنگتن دوخته شده است.قرار است شی هفته آینده برای نخستین سفر رسمی دولتی خود به آمریکا در بیش از یک دهه گذشته به واشنگتن برود و با دونالد ترامپ دیدار کند. هوش مصنوعی، ایران، تایوان و تجارت از جمله موضوعاتی هستند که انتظار می‌رود در دستور کار دو رهبر قرار گیرند. به نوشته وال‌استریت ژورنال، منابع مطلع می‌گویند برنامه سفر همچنان برقرار است. هه لی‌فنگ، مسئول ارشد پرونده اقتصادی چین، و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز قرار است پیش از نشست رهبران دو کشور در نیویورک دیدار کنند. با این حال، پکن تا زمان انتشار گزارش وال‌استریت ژورنال سفر شی را رسماً تأیید نکرده بود و سخنگوی وزارت خارجه چین تنها گفته بود دو دولت درباره «تعاملات دو رهبر در طول سال» در تماس هستند. به این ترتیب، یک صندلی خالی در ضیافت دهلی‌نو به‌تنهایی چیزی درباره بیماری شی ثابت نمی‌کند. اما همین غیبت نشان داد که چگونه در چین امروز، یک تغییر کوچک در برنامه رهبر می‌تواند دومینویی از پرسش‌ها را به حرکت درآورد؛ از سلامت یک مرد ۷۳ ساله تا جانشینی او و در نهایت آینده قدرت در دومین اقتصاد بزرگ جهان.