گاف‌های عملیات نجات خلبان بیرون زد | هلی‌کوپتری که می‌چرخد و سایه‌اش ثابت است!

بررسی تصاویر و گزارش‌های منتشرشده درباره عملیات نجات خلبان آمریکایی نشان می‌دهد مسئله فقط به یک «سایه مشکوک» محدود نیست؛ با این حال، باید میان تصاویر جعلی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و ویدئوهای رسمیِ تازه‌منتشرشده تفاوت گذاشت. به گزارش ، گزارش‌های راستی‌آزمایی پیش‌تر نشان داده‌اند که بخشی از تصاویر نجات خلبان اساسا با هوش مصنوعی ساخته شده بودند و در یکی از همین تصاویر، شکل سایه و بخش انتهایی هلیکوپتر از نشانه‌های اصلی جعلی‌بودن تشخیص داده شده است. سایه‌ای که با هلیکوپتر نمی‌خواند در تصاویری که در فضای مجازی به عملیات نجات خلبان آمریکایی نسبت داده شده، یکی از نخستین جزئیاتی که توجه کاربران را جلب کرده، ناهماهنگی میان موقعیت هلیکوپتر و سایه آن روی زمین است. در نگاه اول شاید این موضوع یک ایراد ساده تصویری به نظر برسد، اما سایه در یک تصویر واقعی تابع موقعیت منبع نور، ارتفاع جسم، زاویه دوربین و شکل سطح زیر هلیکوپتر است. بیشتر بخوانید: اگر هلیکوپتر در حال حرکت یا نزدیک‌شدن به زمین باشد، سایه نیز باید در همان هندسه سه‌بعدی قرار بگیرد. تغییر شکل سایه به‌دلیل پرسپکتیو کاملا طبیعی است، اما وقتی شکل کلی سایه با بدنه، جهت پره‌ها یا موقعیت هلیکوپتر سازگار نباشد، می‌تواند یک نشانه مهم برای بررسی بیشتر باشد. جالب آنکه در یک بررسی مستقل از تصاویر منتشرشده در ماه آوریل، همین مسئله درباره سایه هلیکوپتر مورد توجه قرار گرفته بود. سایت فکت‌چکینگ بوم گزارش کرد که شکل دم هلیکوپتر و حتی سایه آن غیرطبیعی است و آزمایش‌های تشخیص محتوای مصنوعی نیز احتمال تولید تصویر با هوش مصنوعی را بالا دانستند. ماجرا فقط یک سایه نیست البته اینجا یک تفکیک مهم وجود دارد. تمام تصاویری که با عنوان «عملیات نجات خلبان آمریکایی در ایران» منتشر شده‌اند، یک منبع ندارند. برخی تصاویر قدیمی یا ساختگی بودند و برخی دیگر بعدا مشخص شد با هوش مصنوعی تولید شده‌اند. حتی یک ویدئو که در شبکه‌های اجتماعی به عملیات نیروهای ویژه آمریکا نسبت داده شد، مربوط به عملیات دیگری در گذشته تشخیص داده شد. بنابراین، نمی‌توان صرفا از روی یک سایه نتیجه گرفت کل عملیات نجات ساختگی بوده است. اما بخش های بسیاری از روایت منتشر شده از سوی آمریکایی‌ها به وسیله هوش مصنوعی تولید شده‌اند. اتفاقاً واشنگتن اکنون برای اثبات روایت خود، تصاویر ویدئویی طبقه‌بندی‌زدایی‌شده‌ای منتشر کرده است. سی‌بی اس گزارش داده که این تصاویر لحظه نجات دو نیروی آمریکایی با نام‌های عملیاتی «آلفا» و «براوو» را نشان می‌دهد؛ دو نظامی که پس از سرنگونی جنگنده F-15E در ایران از هواپیما خارج شده بودند! روایت رسمی؛ از عملیات واقعی تا بازسازی رسانه‌ای مسئله‌ای که اکنون جنجال‌برانگیز شده، لزوما اصل عملیات نیست؛ بلکه شیوه بازسازی و ارائه آن برای افکار عمومی آمریکاست. روایت رسمی می‌گوید عملیات نجات براوو حدود دو روز بعد انجام شد و ده‌ها نیروی ویژه و شمار بسیار بیشتری از نیروهای پشتیبان در آن مشارکت داشتند. گزارش‌های آمریکایی نیز از درگیری هلیکوپترهای بلک‌هاوک با آتش زمینی، مشکلات هواپیماهای ترابری و حتی نابودی دو فروند C-130 برای جلوگیری از افتادن آنها به دست ایران خبر داده‌اند. اما هم‌زمان، انتشار این روایت در قالب برنامه ویژه 60 دقیقه، آن هم ماه‌ها پس از حادثه، پرسش‌های رسانه‌ای تازه‌ای ایجاد کرده است. گاردین گزارش کرده که منتقدان، این برنامه را بیش از آنکه صرفا روایت یک عملیات نظامی بدانند، تلاشی برای شکل‌دادن به افکار عمومی درباره جنگ توصیف کرده‌اند. سایه؛ یک نشانه، نه حکم نهایی در چنین شرایطی، سایه نامتناسب هلیکوپتر اهمیت پیدا می‌کند؛ نه به‌عنوان «مدرک قطعی جعل»، بلکه به‌عنوان یک سرنخ تصویری که باید کنار سایر شواهد بررسی شود. چرا که پیش‌تر نمونه‌های قطعی تصاویر جعلی با عنوان عملیات نجات منتشر شده بود و حتی راستی‌آزمایی‌ها، ایرادهای هندسی، پرچم‌ها، یونیفرم‌ها و سایه هلیکوپتر را شناسایی کرده بودند. از سوی دیگر، اکنون تصاویر رسمی جدیدی وجود دارد که اصل عملیات را از منظر آمریکا مستند می‌کند. بنابراین پرسش دقیق‌تر دیگر این نیست که «آیا هر تصویر منتشرشده واقعی است یا نه؟» بلکه این است که کدام بخش از تصاویر واقعا مربوط به صحنه عملیات بوده و کدام بخش بازسازی، تدوین یا تصویرسازی رسانه‌ای شده است. در جنگی که روایت‌ها خود به اندازه موشک‌ها اهمیت دارند، گاهی یک جزئیات کوچک ــ حتی سایه یک هلیکوپتر روی زمین ــ می‌تواند توجه افکار عمومی را به فاصله میان «آنچه اتفاق افتاده» و «آنچه برای مخاطب بازسازی شده» جلب کند.