شانگهای، مقصد تازه درمان سرطان؛ چین چگونه نسخه آمریکایی را مال خود کرد؟

بیماران ثروتمند برای درمان سرطان به شانگهای می‌روند؛ شهری که هزینه‌ها در آن کمتر و دسترسی به خدمات سریع‌تر از آمریکا و سایر کشورهاست. مایکل والترز ۲۵ ساله تازه نخستین شغل تمام‌وقت خود پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه را آغاز کرده بود که سال گذشته ابتلای او به نوعی سرطان خون تشخیص داده شد. آنطور که وال استریت ژورنال نوشته والترز که اهل نیوزیلند است، در اوکلند چندین دوره شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و ایمنی‌درمانی را پشت سر گذاشت، اما هیچ‌یک موفقیت‌آمیز نبود. پس از آن، پزشکان درمان CAR-T را به او معرفی کردند؛ روشی که در آن سلول‌های ایمنی بیمار از بدن خارج می‌شوند، در آزمایشگاه مهندسی مجدد می‌شوند و سپس برای مبارزه با سلول‌های سرطانی دوباره به بدن بازگردانده می‌شوند. والترز گزینه‌های موجود در آمریکا، هند و استرالیا را بررسی کرد. بیمارستانی در ملبورن اعلام کرد که می‌تواند این درمان را انجام دهد، اما هزینه آن ممکن بود به ۶۰۰ هزار دلار برسد؛ مبلغی که خانواده‌اش توان پرداخت آن را نداشتند. والترز سرانجام در بیمارستان سینویونایتد شانگهای، با پرداخت مبلغی کمتر از نصف این رقم تحت درمان قرار گرفت. او روز ۱۸ اوت فهمید که درمان موفق بوده و سرطان او به مرحله بهبودی کامل رسیده است. والترز گفت: «حالا قدر زندگی را بیشتر می‌دانم. اگر این اتفاق ۱۰ یا ۱۵ سال پیش رخ داده بود، چنین گزینه‌ای در اختیارم نبود.» درمان CAR-T که نام آن از عبارت «درمان با سلول‌های T مجهز به گیرنده آنتی‌ژن کایمریک» گرفته شده، نخست در آمریکا توسعه یافت. با این حال، شانگهای اکنون در حال تبدیل‌ شدن به یکی از مقاصد محبوب بیماران آمریکایی و دیگر کشورهای ثروتمند است؛ روندی که هم هزینه پایین‌تر درمان در چین را نشان می‌دهد و هم از ظهور این کشور به‌عنوان یکی از نوآوران زیست‌فناوری حکایت دارد. سایرا احمد مدیر برنامه CAR-T در بخش لنفوم و میلوم مرکز سرطان ام‌دی اندرسون دانشگاه تگزاس در هیوستون در این باره گفت: «چین اساساً همان کاری را با درمان سلولی CAR-T انجام داده که پیش‌تر با صنایع دیگر کرده است؛ آن را صنعتی کرده است.» چین در برخی موارد حتی از آمریکا پیش افتاده است. نهادهای نظارتی پکن در ماه ژوئن یک درمان CAR-T را برای نوعی سرطان معده و قسمت فوقانی روده کوچک تأیید کردند؛ نخستین درمان تأییدشده CAR-T در جهان برای تومورهای جامد. جاش برانک‌هورست مدیرعامل ۵۹ ساله یک شرکت خدمات مالی از نخستین افرادی بود که پس از صدور مجوز، این درمان را دریافت کرد. بیماری او در ماه دسامبر تشخیص داده شد و پس از آن چهار ماه تحت شیمی‌درمانی و ایمنی‌درمانی قرار گرفت؛ اما در پایان مشخص شد که تومور همچنان در حال رشد است. پزشکان به او گفتند که دور دیگری از شیمی‌درمانی تنها ۱۵ درصد احتمال موفقیت دارد. به همین دلیل، برانک‌هورست که او نیز اهل نیوزیلند است راهی چین شد. برانک‌هورست روز ۶ اوت، در حالی که با صدایی ضعیف از تخت خود در بیمارستان بین‌المللی جیاهویی شانگهای صحبت می‌کرد، گفت: «هر روز وضعیتم بهتر می‌شود.» تا آن زمان، ۱۰ روز از تزریق سلول‌های مهندسی‌شده به بدن او می‌گذشت. تجمع مایعات اضافی ناشی از سرطان متوقف شده بود و همین موضوع به پزشکان اجازه داد لوله تخلیه را خارج کنند. او در آن زمان گفت: «این یک داروی معجزه‌آسا نیست، اما با فاصله زیادی بهترین گزینه‌ای بود که توانستم پیدا کنم.» برانک‌هورست روز ۱۶ اوت به نیوزیلند بازگشت و دوران بهبودی خود را در آنجا ادامه می‌دهد. احمد می‌گوید به برخی بیماران خارجی خود توصیه کرده برای درمان به چین بروند؛ جایی که هزینه درمان CAR-T بین ۱۵۰ هزار تا ۲۳۰ هزار دلار است، در حالی که همین درمان در آمریکا بین ۵۵۰ هزار تا ۸۵۰ هزار دلار هزینه دارد. نهادهای نظارتی در ده‌ها کشور، استفاده از CAR-T را برای درمان سرطان‌های خون از جمله لوسمی، لنفوم و میلوم تأیید کرده‌اند. درمان‌هایی که برانک‌هورست و والترز نیز دریافت کردند، در میان ۹ محصول CAR-T مورد تأیید نهادهای نظارتی چین قرار دارند. با وجود تمام این پیشرفت‌ها، چین به‌دلیل عدم شفافیت آزمایش‌های بالینی خود با حاشیه‌هایی نیز روبه‌رو شده است. این انتقادها پس از انتشار گزارش‌هایی درباره مرگ سه نفر -از جمله دختری ۶ ساله- هنگام دریافت داروهای آزمایشی شدت گرفت. نهادهای نظارتی چین عموماً به بیمارستان‌ها اجازه می‌دهند آزمایش‌های بالینی را با نظارت دولت مرکزی به‌مراتب کمتری از آنچه در آمریکا الزامی است آغاز کنند؛ سازوکاری که از یک سو به نوآوری سرعت بخشیده، اما از سوی دیگر خطرات بیشتری برای بیماران حاضر در این آزمایش‌ها ایجاد کرده است. در مقابل، بیمارستان‌های خصوصی و بین‌المللی چین معمولاً رویکرد محتاطانه‌تری دارند. این مراکز از ورود به آزمایش‌های بالینی خودداری می‌کنند و تنها از درمان‌هایی، از جمله روش‌های CAR-T، استفاده می‌کنند که نهادهای نظارتی مجوز عرضه تجاری آنها را صادر کرده‌اند. بسیاری از پیشرفت‌های پزشکی قرن حاضر بر این اصل استوار بوده‌اند که از توان سیستم ایمنی بدن برای حمله به سرطان استفاده شود؛ روندی که اکنون با سرعت بیشتری در حال پیشرفت است. نهادهای نظارتی چین نخستین‌بار در سال ۲۰۲۱ اجازه دادند درمان CAR-T برای بیماران خارجی نیز انجام شود. به گفته دکتر کتی شی بنیان‌گذار و مدیرعامل بیمارستان سینویونایتد شانگهای این مرکز از زمان آغاز ارائه CAR-T در سال ۲۰۲۳ تاکنون، حدود ۳۶ بیمار از ۱۲ کشور را درمان کرده است. با گسترش اخبار مربوط به فعالیت این مرکز، بیمارستان سینویونایتد می‌گوید بیمارانی را از مرکز ام‌دی اندرسون، کلینیک مایو و بیمارستان جانز هاپکینز در بالتیمور پذیرش کرده است. شی همچنین می‌گوید تعداد درخواست‌ها از نقاط مختلف آمریکا، کانادا، اروپا و جنوب‌شرق آسیا افزایش یافته است. درمان‌های CAR-T از دهه ۱۹۸۰ در آمریکا و از دهه ۱۹۹۰ در چین مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. نقطه عطف این روش در سال ۲۰۱۲ رقم خورد؛ زمانی که امیلی وایتهد دختر ۶ ساله اهل پنسیلوانیا پس از دریافت این درمان به نخستین کودکی تبدیل شد که توانست بر لوسمی غلبه کند. CAR-T همچنان روشی محدود در درمان سرطان به شمار می‌رود، زیرا تنها برای شمار مشخصی از انواع سرطان قابل استفاده است. در شرایط کنونی، این درمان معمولاً زمانی به کار گرفته می‌شود که سایر روش‌ها شکست خورده باشند؛ چرا که ممکن است عوارض جانبی مانند التهاب ناشی از تزریق ایجاد کند. بیماران تنها به‌دلیل هزینه پایین‌تر درمان، چین را انتخاب نمی‌کنند. بیمارستان‌های بین‌المللی این کشور مجموعه گسترده‌ای از خدمات درمانی ارائه می‌دهند و این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان CAR-T ممکن است به بستری‌شدن در بخش مراقبت‌های ویژه و مداخله متخصصان قلب، مغز و اعصاب و سایر رشته‌ها نیاز داشته باشد. درمان CAR-T برای سرطان‌های خون در ده‌ها کشور تأیید شده است. درمان به روش CAR-T مستلزم ساخت داروی سلولی اختصاصی برای هر بیمار است؛ از این رو، توانایی چین در آماده‌سازی چندروزه این درمان‌ها می‌تواند مزیتی برای این کشور به همراه داشته باشد. آزمایشگاه‌های تولیدکننده این درمان‌ها در فاصله کوتاهی از شانگهای واقع شده‌اند، در حالی که ممکن است بیماران در سایر کشورها مدت طولانی‌تری در انتظار دریافت درمان بمانند. امکان آغاز فوری درمان در چین، این کشور را به گزینه‌ای جذاب برای بیمارانی تبدیل کرده است که با سرطان‌های تهاجمی مبارزه می‌کنند.