موشک ۱۴۵۰ کیلومتری ایران؛ داستان خیبرشکن و یک مزیت مهم

موشکی که ایران برای زدن اهداف آمریکا به میدان آورده، فقط یک سلاح دیگر در زرادخانه تهران نیست؛ خیبرشکن چه برگ برنده‌ای دارد؟ به گزارش زومان به نقل از الجزیره، خیبرشکن، موشک میان‌برد ایران، این روزها به یکی از بحث‌برانگیزترین سلاح‌ها در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شده است. تهران از این موشک در حمله به اهداف و زیرساخت‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه استفاده کرده تا نشان دهد زرادخانه‌اش همچنان پر است؛ آن هم پس از شش ماه حملات پراکنده‌ی آمریکا و اسرائیل. از نظر الجزیره پرسش اصلی اکنون این است که خیبرشکن چه موشکی است، چه توانایی‌هایی دارد و آخرین تحولات جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به کجا رسیده است؟ این موشک، یک موشک بالستیک میان‌برد است که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چارچوب مجموعه‌ی گسترده‌ی موشک‌های ایران توسعه یافته است. خیبرشکن از جدیدترین سامانه‌های موشکی میان‌برد ایران به‌شمار می‌رود و برد آن حدود ۱۴۵۰ کیلومتر است. ظرفیت سرجنگی آن نیز میان ۴۴۹ کیلوگرم تا ۵۹۰ کیلوگرم اعلام شده است. برای مقایسه، آمریکا در جریان همین درگیری، موشک‌های ضربتی دقیق (PrSM) را وارد میدان کرده است. سازنده‌ی این موشک‌ها، لاکهید مارتین، آن‌ها را موشک‌های دقیق‌ِ دوربردی توصیف می‌کند که می‌توانند اهدافی در فاصله‌ی ۶۰ کیلومتر تا بیش از ۴۹۹ کیلومتر را بزنند. آمریکا همچنین از موشک‌های کروز تاماهاوک استفاده کرده است؛ سلاح‌هایی دوربرد و هدایت‌شونده‌ی دقیق که در ارتفاع پایین پرواز می‌کنند و توان هدف‌گیری تا ۲۵۰۰ کیلومتر را دارند. خیبرشکن در سال ۲۰۲۲ رونمایی شد و نامش را از قلعه خیبر گرفته است. یکی از ویژگی‌های کلیدی این موشک، پیشران سوخت جامد آن است؛ قابلیتی که اجازه می‌دهد در شرایط بحران، ظرف چند دقیقه شلیک شود. موشک‌های سوخت جامد از پیش با سوخت پر می‌شوند و برخلاف موشک‌های سوخت مایع، نیازی ندارند درست پیش از پرتاب سوخت‌گیری شوند؛ فرایندی که می‌تواند چند ساعت طول بکشد. همین ویژگی، بهره‌برداری از آن‌ها را ساده‌تر و ایمن‌تر می‌کند، احتمال شناسایی را پایین می‌آورد و به پشتیبانی لجستیکی کمتری برای انتقال سوخت نیاز دارد. سوخت جامد متراکم است و با سرعت می‌سوزد، بنابراین رانشی کوتاه اما پرقدرت ایجاد می‌کند. علاوه بر این، می‌توان آن را برای مدت طولانی بدون افت کیفیت یا تجزیه ذخیره کرد، در حالی که سوخت مایع بیشتر در معرض فرسودگی قرار دارد. تهران بارها گفته که از موشک‌های خیبرشکن علیه مواضع نظامی آمریکا در منطقه استفاده کرده است؛ از زمانی که درگیری شش‌ماهه با حملات آمریکا و اسرائیل به تهران و دیگر نقاط ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد. صداوسیمای ایران گزارش داد که نیروهای ایرانی در حملات تلافی‌جویانه‌ی این هفته علیه دارایی‌های آمریکا در اردن، این موشک را به کار گرفته‌اند. در ۲۰ ژوئیه، سپاه پاسداران ویدئویی منتشر کرد که در آن موشک‌های بالستیک خیبرشکن در کنار موشک‌های فاتح ۱۱۰، ذوالفقار و عماد در حمله به اهداف نظامی آمریکا استفاده شده بودند. چهار روز پیش از آن نیز سپاه اعلام کرده بود که یک مرکز نگهداری جنگنده‌های آمریکا و یک مرکز تازه‌ی فرماندهی و کنترل در ازرق اردن را با موشک‌های خیبرشکن هدف قرار داده است. ایران مجموعه‌ای از موشک‌های کوتاه‌برد، میان‌برد و دوربرد را در اختیار دارد. موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد با بردی حدود ۱۵۰ کیلومتر تا ۸۰۰ کیلومتر برای رسیدن به اهداف نظامی نزدیک در حملات سریع منطقه‌ای طراحی شده‌اند. سامانه‌های اصلی این بخش شامل انواع فاتح، ذوالفقار، قیام ۱ و موشک‌های قدیمی‌تر شهاب ۱ و شهاب ۲ می‌شوند. برد کوتاه‌تر می‌تواند در بحران به مزیت تبدیل شود، زیرا امکان شلیک به‌صورت رگباری را فراهم می‌کند، زمان هشدار را فشرده‌تر می‌سازد و پیش‌دستی را دشوارتر می‌کند. موشک‌های بالستیک میان‌برد ایران، با بردی حدود ۱۵۰۰ کیلومتر تا ۲۰۰۰ کیلومتر، سامانه‌هایی مانند شهاب ۳، عماد، قدر ۱، گونه‌های خرمشهر و سجیل را در بر می‌گیرند و در کنار آن‌ها طرح‌های تازه‌ای مانند خیبرشکن و حاج قاسم نیز قرار دارند. این موشک‌ها اهداف اسرائیلی و سایت‌های مرتبط با آمریکا در کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس را در تیررس قرار می‌دهند. ایران همچنین زرادخانه‌ای از موشک‌های کروز مانند سومار، یاعلی، گونه‌های قدس، هویزه، پاوه و رعد دارد. برد موشک سومار ۲۵۰۰ کیلومتر اعلام شده است. پیش‌تر، سقف برد موشک‌های ایرانی را ۲۲۰۰ کیلومتر محدود شده بود، اما پس از جنگ ۱۲ روزه‌ی اسرائیل علیه ایران در ژوئن ۲۰۲۵ آن محدودیت برداشته شد.