جنگ ایران و بازتعریف نقشه انرژی خلیج فارس؛ غول‌های نفتی آمریکا سود کردند

جنگ ایران سود غول‌های نفتی آمریکا را بالا برد، اما دارایی‌ها و پروژه‌هایشان در خلیج فارس را در معرض تهدید قرار داد. شش ماه پس از آغاز جنگ علیه ایران، بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی آمریکا بیشترین سود خود از سال ۲۰۲۲ را ثبت کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که نفت کمتری می‌فروشند اما هر بشکه را با قیمتی بسیار بالاتر عرضه می‌کنند. با این حال، این درگیری ضمن به خطر انداختن سرمایه‌گذاری‌های دیرپای آن‌ها در خلیج فارس، تعادل شکننده‌ای را میان درآمدهای ناشی از جنگ و افزایش آسیب‌پذیری ژئوپلیتیک پیش روی سرمایه‌گذاران بین‌المللی آشکار ساخته است. به‌گزارش الجزیره، از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، قیمت نفت برنت حدود ۲۲ درصد بالا رفته و از ۷۲ دلار به ۸۸ دلار برای هر بشکه رسیده است. تنگه‌ هرمز همچنان تا حد زیادی به روی ترافیک تجاری بسته مانده، هرچند ایران و عمان هفته‌ گذشته درباره‌ی یک مسیر دریایی موقت به توافق رسیدند. تهران می‌گوید این تنگه تا زمانی که ایالات متحده تعهدهای خود را در چارچوب یک توافق صلح موقتِ منقضی‌شده اجرا نکند، به‌طور کامل باز نخواهد شد و همین موضوع، تکلیف ترتیبات امنیتی و مدیریتی بلندمدت را نامشخص نگه داشته است. در نبود توافقی پایدار، احتمال می‌رود اختلال‌های پیش‌آمده کماکان از افزایش بهای انرژی حمایت کند و سودهای کلانی را نصیب تولیدکنندگان سازد، حتی اگر دارایی‌های منطقه‌ای و برنامه‌های آتی شرکت‌های انرژی را با خطرات بیشتری روبه‌رو کند. به‌گفته رحول چودری معاون تحقیقات در مؤسسه رایستاد انرژی، این درگیری‌ها از هم‌اکنون حجم استخراج نفت و گاز شرکت‌های انرژی آمریکایی را در منطقه خلیج فارس کاهش داده است. به گفته او، اگرچه افزایش بهای کالاها تا اندازه‌ای پیامدهای مالی فوری را جبران کرده، اما استمرار این اختلال‌ها احتمالا به تعویق پروژه‌های کلان می‌انجامد و برنامه‌های توسعه آتی شرکت‌های نفت و گاز آمریکایی فعال در منطقه را تحت فشار می‌گذارد. افزایش چشمگیر بهای نفت از اوایل مارس، هم‌زمان با نخستین اقدام ایران در بستن تنگه هرمز، سود سرشاری را برای شرکت‌های نفتی به همراه داشت، اما چالش‌های موجود در خلیج فارس تا حدی این دستاوردها را کم‌اثر کرده است. شورون با اینکه در برابر اختلال‌های عرضه تنها پنج درصد از کل تولید جهانی‌اش را در معرض خطر دارد، در ۳۱ ژوئیه بالاترین سود فصلی خود در شش سال اخیر را ثبت کرد؛ یعنی ۱۲ میلیارد دلار سود تعدیل‌شده. در مقابل، اکسون‌موبیل بسیار بیشتر از اختلال‌های خاورمیانه آسیب دیده است. بسته شدن تنگه‌ هرمز و حملات ایران به زیرساخت‌های مرتبط با آمریکا در منطقه، عملیات این شرکت در قطر و امارات متحده عربی را تحت‌تاثیر قرار داده؛ دو بازاری که روی هم ۲۰ درصد از عرضه‌ جهانیِ مبتنی بر سهام اکسون‌موبیل را تشکیل می‌دهند. این تفاوت نمایانگر شکاف میان شرکت‌های انرژی آمریکاییِ منتفع از کاهش عرضه و افزایش قیمت نفت و فعالان حوزه خلیج فارس است که در معرض اختلال ناشی از حملات اخیر قرار دارند؛ منطقه‌ای که با وجود سلطه غول‌های دولتی مانند آرامکوی سعودی، شرکت ملی نفت ابوظبی و قطر انرژی، جایگاه‌های راهبردی متعددی نیز برای شرکت‌های آمریکایی دارد. درآمد شرکت‌های آمریکایی از مسیرهایی چون سهام‌داری در دارایی‌های تولیدی، مشارکت‌های سرمایه‌گذاری، توافق‌های تولید، طرح‌های پالایشی و پتروشیمی و نیز قراردادهای بلندمدت تامین تجهیزات، خدمات مهندسی و تخصص عملیاتی حاصل می‌شود. در این چارچوب، اکسون‌موبیل بخش مهمی از منافع تجاری آمریکا در خلیج فارس را در اختیار دارد و طی دهه‌های گذشته از شرکای اصلی صنعت گاز مایع قطر بوده است؛ به‌طوری که در چند پروژه مشترک گاز طبیعی مایع با قطر انرژی که به توسعه میدان شمالی پیوند خورده‌اند، سهم دارد. میدان شمالی بخش قطری ساختار میدان شمالی-پارس جنوبی، -بزرگ‌ترین میدان گازی جهان- به‌شمار می‌رود؛ میدانی که قطر آن را با ایران شریک است و در آنجا پارس جنوبی نام دارد. شرکت اکسون‌موبیل همچنین همراه با شرکت ملی نفت ابوظبی در میدان نفتی فراساحلی زاکوم در امارات سهم دارد. در ادامه همین روند کونوکو‌فیلیپس نیز در سال ۲۰۲۲ برای ارتقای ظرفیت صادرات در راس لفان، به پروژه‌های توسعه میدان شمالی شرق و میدان شمالی جنوب با قطر انرژی ملحق شد. اوکسی‌دنتال پترولیوم نیز به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خارجی در عمان تبدیل شده و میدان نفتی سنگین مخیزنا، -بزرگ‌ترین میدان تولیدی این کشور- را اداره می‌کند. این شرکت همچنین در پروژه‌های گاز و خط لوله‌ امارات سهم دارد. شورون در خلیج فارس حضوری محدودتر اما از نظر راهبردی مهم حفظ کرده و از طریق شورون عربستان سعودی دارایی‌های نفتی خود را در منطقه‌ تقسیم‌شده‌ عربستان و کویت اداره می‌کند. این شرکت در ژوئیه اعلام کرد که در حال بررسی مسیرهای احتمالی برای انتقال نفت خام عراق به پایانه‌های صادراتی مدیترانه است؛ اقدامی که می‌تواند وابستگی به تنگه‌ هرمز را کاهش دهد. بر پایه داده‌های پایگاه «مکان و رویداد درگیری‌های مسلحانه» که یک ناظر مستقلِ ثبت‌شده در آمریکاست، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، دست‌کم ۱۷۲ بار زیرساخت‌های غیرنظامی در شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس هدف حمله قرار گرفته است که بیشترین آسیب متوجه بخش انرژی بوده است؛ به‌طوری‌که تاسیسات نفت و گاز، نیروگاه‌ها و مراکز آب‌شیرین‌کن نزدیک به نیمی از کل حملات به اهداف غیرنظامی را شامل می‌شوند. امارات متحده عربی، کویت و بحرین بیشترین شمار حملات موفق را تجربه کرده‌اند و بیشتر این حملات علیه تاسیسات نفت و گاز انجام شده است. در میان سایت‌های هدف قرارگرفته، پالایشگاه‌های مینا عبدالله و مینا الاحمدی در کویت، پالایشگاه شرکت نفت بحرین و شهر صنعتی الرویس و مجتمع گازی حبشان متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی قرار دارند. چندین حمله نیز به تاسیسات آرامکو در عربستان انجام شده که تازه‌ترین مورد، حمله‌ پهپادی ۲۷ ژوئیه به مجتمع فرآوری بقیق بود؛ یکی از حیاتی‌ترین گره‌های زیرساخت نفتی عربستان که بیش از هفت میلیون بشکه نفت در روز را فرآوری می‌کند. در مارس، حمله‌ پهپادی نزدیک به پالایشگاه آرامکو-اکسون‌موبیل در یَنبع، بارگیری نفت را در بندر دریای سرخ این شهر مختل کرد. هرچند اثر عملیاتی آن حمله محدود بود، اما آسیب‌پذیری دارایی‌های انرژی مرتبط با آمریکا در منطقه را برجسته کرد. شهر صنعتی راس‌لفان قطر، بزرگ‌ترین هاب صادراتی ال‌ان‌جی جهان که میزبان سرمایه‌گذاری‌های مشترک مهم میان قطر انرژی، اکسون‌موبیل و کونوکو‌فیلیپس است، نیز در مارس بارها هدف حمله قرار گرفت و یک‌بار شرکت را وادار کرد تولید را به‌طور کامل متوقف کند. در ژوئن، انفجاری که در نتیجه‌ یک «اختلال فنی» در پروژه‌ گازی برزان قطر رخ داد، دست‌کم ۱۳ نفر را کشت؛ پروژه‌ای که اکسون‌موبیل در آن سهم دارد. حملات به زیرساخت ال‌ان‌جی قطر می‌تواند پیامدهای بلندمدت‌تری داشته باشد. به گفته‌ قطر انرژی، ترمیم خسارت واردشده در راس‌لفان ممکن است سال‌ها طول بکشد و تاخیر در پروژه‌های توسعه‌ی میدان شمالی قطر نیز می‌تواند رشد برنامه‌ریزی‌شده‌ عرضه را عقب بیندازد. این درگیری همچنین بر منافع نفتی اکسون‌موبیل در امارات اثر گذاشته است، زیرا تولید از زاکوم که اکسون‌موبیل در آن سهم ۲۸ درصدی دارد، میان مارس و مه کاهش یافت؛ آن هم زمانی که مسیرهای صادراتی دچار اختلال شده بودند و امکان جابه‌جایی نفت خام فراساحلی محدود شد. فراتر از امارات، مهم‌ترین اثر بر عملیات میادین نفتی شرکت‌های آمریکایی در عراق رخ داده است. در مارس، حمله‌ پهپادی به میدان نفتی سرسنگ اصابت کرد و سپس در آوریل انفجاری در یکی از تاسیسات ذخیره‌سازی آن رخ داد. شرکت‌های بزرگ خدمات میادین نفتی از جمله غول‌های آمریکایی اس‌ال‌بی، هالیبرتون و بیکر هیوز، تامین فناوری‌های حفاری، تجهیزات و دانش عملیاتی را در سراسر حوزه خلیج فارس بر عهده دارند و به مجموعه‌هایی نظیر آرامکو، شرکت ملی نفت ابوظبی و قطر انرژی خدمات‌رسانی می‌کنند. از این رو، خلیج فارس همچنان برای شرکت‌های آمریکایی آمیزه‌ای از فرصت و خطر به شمار می‌رود. هرچند سرمایه‌گذاری‌های این شرکت‌ها دسترسی ایالات متحده به شماری از کلیدی‌ترین پروژه‌های نفت و ال‌ان‌جی جهان را تضمین کرده است، اما درگیری‌ها نشان داد که فعالیت در منطقه‌ای با زیرساخت‌های انرژی که روزبه‌روز در برابر مناقشات ژئوپلیتیک آسیب‌پذیرتر می‌شوند، تا چه اندازه پرمخاطره است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها ایران را نسبت به محدود کردن دسترسی به تنگه‌ هرمز هشدار داده و گفته است این آبراه باید برای تجارت جهانی باز بماند. با این حال، برای شرکت‌هایی که میلیاردها دلار در سراسر خلیج فارس سرمایه‌گذاری کرده‌اند، چالش فقط حفظ جریان محموله‌ها نیست، بلکه تضمین امنیت خودِ زیرساخت‌ها نیز است. نظر شما درباره سود نفتی آمریکا و خطرهای خلیج فارس چیست؟