ایران نسل جدیدی از موشک‌های بالستیک را وارد میدان کرده که از سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا عبور می‌کنند/ تهران دسترسی به ۱۵ پایگاه آمریکا در خلیج فارس را برای همیشه قطع کرده/ فقط کافی است یک، دو یا سه موشک خیبرشکن عبور کنند؛ ناگهان با یک اثر بالقوه فاجعه

روزنامه USA TODAY نوشت: کارشناسان دفاعی به این روزنامه گفته‌اند موشک‌های ایران خسارت قابل‌توجهی به پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های متحدان واشنگتن در منطقه، از جمله اردن، بحرین و عربستان سعودی، وارد کرده‌اند. به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: ایران نسل جدیدی از موشک‌های بالستیک را وارد میدان کرده است که می‌توانند از سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا عبور کنند و با دقت بسیار بیشتری نسبت به گذشته اهداف را مورد اصابت قرار دهند؛ جهشی فناورانه که به گفته کارشناسان نظامی، به حلقه پایگاه‌های آمریکا در سراسر خلیج فارس آسیب زده و آنها را در چند دهه گذشته در برابر حملات، آسیب‌پذیرتر از هر زمان دیگری کرده است. محور اصلی این تحول، موشک بالستیک بسیار متحرکی است که ایران آن را «خیبرشکن» می‌نامد؛ موشکی با برد ۹۰۰ مایل، معادل حدود ۱۴۵۰ کیلومتر، که به یک کلاهک هدایت‌شونده ماهواره‌ای و دارای قابلیت مانور مجهز است. بر اساس اعلام دولت ایران و همچنین اظهارات مقام‌های سابق نظامی و اطلاعاتی آمریکا و تحلیلگران تسلیحاتی که در گفت‌وگو با USA TODAY این موضوع را تأیید کرده‌اند، ارتش ایران در جریان جنگ شش‌ماهه با آمریکا و اسرائیل، از این موشک به‌طور گسترده در حملات به پایگاه دریایی آمریکا در بحرین و دیگر پایگاه‌های آمریکایی استفاده کرده است. برخی از این تحلیلگران معتقدند ایران در حمله ۱۷ ژوئیه به پایگاه هوایی موافق السلتی در منطقه الازرق اردن که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی انجامید، از موشک‌های خیبرشکن استفاده کرده است؛ ادعایی که خود ایران نیز مطرح کرده، از جمله در بیانیه‌های رسمی دولتی که USA TODAY به آنها دست یافته است. همچنین در ۳۱ اوت، یک رسانه دولتی ایران تأیید کرد که ایران در واکنش به حمله نظامی آمریکا به جزیره لارک در شب قبل، از موشک‌های خیبرشکن برای حمله به پایگاه موافق السلتی و همچنین پایگاه ملک حسین در اردن استفاده کرده است. خبرگزاری تسنیم اعلام کرد: «ایران زیرساخت‌های فنی و تعمیر و نگهداری و همچنین پایگاه‌های جنگنده‌ها در دو تأسیسات را هدف قرار داد و خسارت قابل‌توجهی به این پایگاه‌ها وارد کرد.» برخلاف یک موشک بالستیک متعارف که مسیر ثابتی را طی می‌کند و مدافعان می‌توانند مسیر آن را ردیابی کرده و برای رهگیری‌اش تلاش کنند، خیبرشکن می‌تواند در مرحله پایانی فرود خود به‌سرعت مسیرش را تغییر دهد و به این ترتیب احتمال عبور از سامانه‌های پدافندی و اصابت با دقت بالا به اهداف را افزایش دهد؛ این موضوع را منابع مورد گفت‌وگوی USA TODAY مطرح کرده‌اند. این موشک که روی پرتابگرهای متحرک نصب می‌شود، پیش از شلیک بسیار دشوار است که شناسایی و منهدم شود و همین ویژگی به آن اجازه می‌دهد از حملات هوایی آمریکا جان سالم به در ببرد. خیبرشکن به‌راحتی می‌تواند اهداف آمریکایی و متحدان واشنگتن را در سراسر خاورمیانه، از جمله در اسرائیل، هدف قرار دهد؛ از جمله پایگاه‌های مهم آمریکا مانند العدید در قطر، پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی و پایگاه الظفره در امارات متحده عربی. جاناتان هکت، افسر سابق تفنگداران دریایی آمریکا و افسر اطلاعاتی سابق، درباره توانمندی‌های نظامی ایران گفت: «ما کل سامانه‌های پدافند هوایی را بر اساس این درک طراحی کرده بودیم که فکر می‌کردیم آنها چه کاری انجام خواهند داد.» اما اکنون، به گفته او: «آنها دارند کار متفاوتی انجام می‌دهند.» هکت افزود: ««بنابراین اکنون باید وضعیت دفاعی خود را در زمینه دفاع موشکی به شکلی تغییر دهید که پیش از این هرگز انجام نداده بودیم.»» هکت که به زبان فارسی مسلط است، دو دهه روی مسائل نظامی و اطلاعاتی مرتبط با ایران در شش سفارت آمریکا کار کرده و پیش از بازنشستگی در اکتبر ۲۰۲۴، در آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA)، آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) و فرماندهی عملیات ویژه تفنگداران دریایی آمریکا سمت‌هایی داشته است. هکت و دیگر کارشناسان در گفت‌وگو با USA TODAY توضیح دادند که چگونه خیبرشکن و دیگر موشک‌های ایرانی در برخی موارد توانسته‌اند در طول جنگ با تهران از لایه‌های دفاعی آمریکا عبور کنند؛ دفاعی که نیروهای آمریکایی برای نسل‌ها به آن متکی بوده‌اند. جنگ علیه تهران شش ماه پیش توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با همکاری اسرائیل آغاز شد. هکت معتقد است موشک‌های خیبرشکن در حمله ۱۷ ژوئیه نقش اصلی داشته‌اند. با این حال، به گفته او و دیگر تحلیلگران، مقام‌های آمریکایی با درخواست از شرکت‌های بزرگ تجاری ارائه‌دهنده تصاویر ماهواره‌ای برای مسدود کردن تصاویر مربوط به سایت‌های حساس نظامی آمریکا در منطقه، امکان تأیید مستقل این موضوع را دشوار کرده‌اند. موشک‌های ایران همچنین خسارات گسترده‌ای به پایگاه فعالیت‌های پشتیبانی نیروی دریایی آمریکا در بحرین ــ که مرکز منطقه‌ای ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا محسوب می‌شود ــ و دیگر تأسیسات مهم نظامی آمریکا وارد کرده‌اند؛ این موضوع بر اساس اظهارات آمریکا و متحدانش، گزارش‌های خبری، تصاویر ماهواره‌ای و مصاحبه‌های USA TODAY مطرح شده است. یک تحلیل مستقل از تصاویر ماهواره‌ای توسط واشنگتن پست نشان داد که حملات موشکی و پهپادی ایران در جریان این درگیری، دست‌کم ۲۲۸ ساختمان و قطعه تجهیزات را در دست‌کم ۱۵ سایت نظامی آمریکا در خاورمیانه آسیب زده یا منهدم کرده است. مقام‌های ارشد دولت آمریکا، از جمله پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و خود ترامپ، اصرار دارند که عملیات آمریکا توانمندی‌های نظامی ایران را نابود کرده و پدافند هوایی آمریکا نیز در اکثر موارد موفق بوده است؛ ادعایی که ایران به‌شدت آن را رد می‌کند. شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، در بیانیه‌ای در ۲۸ اوت به USA TODAY گفت ««نیروهای آمریکایی کاملاً عملیاتی باقی مانده‌اند. ما تمام امکانات لازم را برای حمله در زمان و مکانی که رئیس‌جمهور انتخاب کند در اختیار داریم.»» او افزود: ««در چندین فرماندهی رزمی، ما پیش از این عملیات‌های موفقی را اجرا کرده‌ایم، در حالی که همچنان یک زرادخانه عمیق و آماده برای دفاع از مردم و منافعمان حفظ کرده‌ایم.»» جوئل والدز، معاون سخنگوی وزارت دفاع آمریکا، نیز گفت حرف بیشتری در این زمینه برای اضافه کردن ندارد. پنتاگون به درخواست‌های USA TODAY برای اظهارنظر در ۳۱ اوت درباره اینکه آیا موشک خیبرشکن توانسته از دفاع آمریکا عبور کند و در جریان تبادل حملات نظامی شبانه خسارت وارد کند یا نه، پاسخی نداد. ژنرال سابق: حملات ایران دسترسی آمریکا به ۱۵ پایگاه در خلیج فارس را «برای همیشه» قطع کرده است تهدید ناشی از فناوری نسبتاً جدید موشکی ایران، اوایل ماه جاری باعث شد موضوع آسیب‌پذیری پایگاه‌های آمریکا به‌طور علنی مورد بررسی مجدد قرار گیرد. ژنرال بازنشسته چهارستاره ارتش آمریکا، بری مک‌کفری، در شبکه اجتماعی X نوشت که ایالات متحده: ««احتمالاً دسترسی به ۱۵ پایگاه در خلیج فارس را برای همیشه از دست داده است.»» پست مک‌کفری در ۲۲ اوت بیش از ۳.۸ میلیون بازدید داشته و بحثی را در محافل نظامی و اطلاعاتی آمریکا برانگیخته است که آیا دولت ترامپ پیش از آغاز جنگ، به اندازه کافی پیامدهای حملات متقابل موشکی ایران را در نظر گرفته بود یا خیر. مک‌کفری ۳۲ سال در ارتش آمریکا خدمت کرد و به درجه ژنرال چهارستاره رسید. او سه بار در نبرد زخمی شد و در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، فرماندهی ۲۶ هزار نیروی نظامی را در عملیات آزادسازی کویت از اشغال عراق بر عهده داشت. او در سال‌های اخیر به‌عنوان تحلیلگر نظامی و منتقد جنگ با ایران نیز شناخته شده است. مک‌کفری در پاسخ به مطلبی در X که مدعی شده بود حملات متقابل ایران تقریباً پایگاه بحرین را نابود کرده است، نوشت: ««ایران اکنون در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند دسترسی به کشورهای خلیج فارس را کنترل کند. آمریکا باید برای دسترسی جدید در غرب عربستان سعودی، اسرائیل و جنوب اروپا مذاکره کند.»» پایگاه بحرین، لنگر اصلی قدرت دریایی آمریکا در منطقه خلیج فارس محسوب می‌شود و پشتیبانی لجستیکی، تأمین تجهیزات و پشتیبانی عملیاتی از کشتی‌ها، هواپیماها و نیروهای آمریکایی و ائتلاف در سراسر خاورمیانه را فراهم می‌کند. مک‌کفری در گفت‌وگو با USA TODAY گفت توانایی موشکی ایران، به‌ویژه خیبرشکن، در شکل‌گیری نتیجه‌گیری او درباره آسیب‌پذیری پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس نقش اساسی دارد. به گفته او، این موشک به‌ویژه به دلیل چابکی، قابلیت پنهان‌ماندن و دشواری دفاع کامل از تأسیسات نظامی آمریکا در برابر آن خطرناک است. او گفت این قابلیت‌ها: ««تغییری قابل‌توجه در فناوری» ایجاد کرده‌اند.» مک‌کفری افزود: ««وقتی موشک وارد مرحله بازگشت به جو می‌شود، می‌تواند نقطه اصابت خود را تغییر دهد.»» به گفته او، این قابلیت: ««محاسبات [نظامی آمریکا] برای اصابت به آن را به‌وضوح پیچیده می‌کند.»» او هشدار داد: ««فقط کافی است یک، دو یا سه موشک از آنها عبور کنند؛ ناگهان با یک اثر بالقوه فاجعه‌بار مواجه می‌شوید.»» مک‌کفری و هکت هر دو گفتند خیبرشکن و دیگر موشک‌های ایرانی، در کنار استفاده تهاجمی ایران از پهپادهای پیشرفته، خسارات قابل‌توجهی به پایگاه‌های ارتش، نیروی دریایی و نیروی هوایی آمریکا و همچنین اردوگاه‌های کوچک‌تر نظامی در سراسر خاورمیانه وارد کرده‌اند. بررسی USA TODAY از اسناد پژوهشی کنگره، ارزیابی‌های دفاعی و اطلاعات عمومی موجود، همراه با مصاحبه‌های متعدد، این ارزیابی را تأیید می‌کند. گزارش USA TODAY همچنین نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری آمریکا در برابر موشک‌های ایران برای مقام‌های آمریکایی پیش از جنگ موضوعی غافلگیرکننده نبوده و یک اتفاق تصادفی نیز محسوب نمی‌شود. تهدید موشکی ایران برای پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس پنتاگون و سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا دهه‌هاست از آسیب‌پذیری خود در برابر موشک‌های ایران اطلاع دارند و در سکوت، آن را قابل مدیریت ارزیابی کرده بودند. اما سپس، به گفته مک‌کفری، ترامپ پس از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ایران را به واکنش متقابل واداشت. تنها چند دقیقه بعد، تهران شروع به شلیک زرادخانه خود به سوی اهداف نظامی و دولتی در سراسر منطقه کرد. مک‌کفری به USA TODAY گفت: ««دهه‌هاست روشن بوده که شما فقط زمانی می‌توانید در خلیج [فارس] عملیات انجام دهید که ایرانی‌ها تلاش نکنند جلوی شما را بگیرند.»» او گفت واکنش ایران در این جنگ نه‌تنها برای پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه، بلکه برای متحدان آمریکا که میزبان این پایگاه‌ها هستند، ویرانگر بوده است. به گفته او، این مسئله باعث شده به‌طور اساسی درباره اینکه آیا این پایگاه‌ها در آینده بیشتر «اهداف بی‌دفاع» هستند یا مراکز نظامی دارای ارزش ژئواستراتژیک، تجدیدنظر شود. وال‌استریت ژورنال نیز در گزارشی در ۲۵ ژوئن به نتیجه‌ای مشابه رسید و نوشت خسارات گسترده ناشی از موشک‌ها و پهپادهای ایران باعث شده آمریکا در حال بازنگری در کل حضور نظامی خود در منطقه باشد؛ موضوعی که مقام‌های آمریکایی آگاه از این بحث‌ها به این روزنامه گفته‌اند. خیبرشکن چگونه کار می‌کند؟ ایران نخستین بار در سال ۲۰۲۲ موشک خیبرشکن را معرفی کرد. نام آن به خیبر، یک دژ یا واحه مستحکم تاریخی در شبه‌جزیره عربستان، اشاره دارد. جیم لمسون، تحلیلگر سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) که از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۲۱ در این سازمان فعالیت می‌کرد، گفت سامانه هدایت خیبرشکن به آن اجازه می‌دهد مسیر پرواز خود را اصلاح کرده و به‌سرعت مانور دهد تا با فاصله‌ای در حدود ۱۰ متر از هدف اصابت کند؛ دستاوردی قابل‌توجه با توجه به مسافتی که موشک طی می‌کند. لمسون که اکنون به‌عنوان پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین، برنامه موشکی ایران را رصد می‌کند، به USA TODAY گفت قابلیت ««مانور در مرحله پایانی»» به موشک اجازه می‌دهد به‌طور کامل از دو یا سه رهگیر شلیک‌شده از سوی نیروهای مقابل اجتناب کند. به گفته لمسون، ایران از سال ۲۰۲۴ به بعد، به‌صورت تدریجی بهبودهایی را در این موشک ایجاد کرده است؛ احتمالاً با کمک فناوری‌های چینی و روسی. او معتقد است این تغییرات، خیبرشکن را به تهدیدی بسیار مرگبار برای ۳۰ تا ۴۰ هزار نیروی آمریکایی مستقر در منطقه تبدیل کرده است. این تغییرات شامل موارد زیر بوده‌اند: - بهبود سامانه هدایت ماهواره‌ای؛ - تغییر مسیرهای پرتاب به‌گونه‌ای که پیش‌بینی آنها توسط رادارهای دفاع موشکی دشوارتر شود؛ - مقاومت بیشتر در برابر جنگ الکترونیک و اخلال؛ - استفاده از حملات هماهنگ که در آنها موشک‌های بالستیک با انبوهی از پهپادها ترکیب می‌شوند. هم‌زمان، به گفته لمسون، مک‌کفری و هکت، توان دفاعی آمریکا نیز کاهش یافته است؛ هم به دلیل حملات ایران به رادارها و سایت‌های پدافند هوایی آمریکا و متحدانش در سراسر منطقه و هم به دلیل کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا. ایران چگونه از موشک‌ها برای «ادامه دادن جنگ و تسلیم نشدن» استفاده می‌کند؟ هگست، وزیر دفاع آمریکا، در جلسه‌ای در ماه ژوئیه در کمیته تخصیص بودجه سنا گفت بیشتر موشک‌های ایران همچنان رهگیری می‌شوند. در آن جلسه، سناتورهای دموکرات از هگست پرسیدند چرا ایران توانسته است چنین خسارات زیادی به پایگاه‌های آمریکا وارد کند. هگست پیش‌تر گفته بود دولت آمریکا در عملیات نظامی خود موفق شده است «تهدید موشکی ایران را نابود کند.» او در جلسه سنا گفت: ««ما هرگز انتظار نداشتیم که آنها توانایی شلیک کردن را متوقف کنند.»» اما پرسش اصلی، به گفته او، این است که این توانایی: ««در مقیاس بالا، در برابر حریفی مانند ایالات متحده آمریکا» چگونه عمل می‌کند.» .با این حال، لمسون، مک‌کفری و هکت می‌گویند تعداد موشک‌هایی که از سامانه‌های دفاعی عبور کرده‌اند آن‌قدر زیاد بوده که توانسته‌اند خسارات قابل‌توجهی به پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های متحدان واشنگتن در منطقه، از جمله اردن، بحرین و عربستان سعودی وارد کنند. لمسون گفت: ««آنها توانسته‌اند از نظر فناوری، عملیاتی و تاکتیکی خود را تطبیق دهند تا اثربخشی‌شان در برابر آمریکا افزایش یابد و عملاً از آسیب‌پذیری‌های آمریکا بهره‌برداری کنند تا بتوانند درگیری را با آمریکا ادامه دهند و تسلیم نشوند.»» احتمال استفاده از خیبرشکن در حمله مرگبار به پایگاه آمریکا در اردن در ۱۷ ژوئیه، موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایرانی به پایگاه هوایی عظیم موافق السلتی در اردن، در منطقه بیابانی حدود ۶۰ مایلی، معادل نزدیک به ۹۷ کیلومتری، شمال‌شرق امان، حمله کردند. بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، دو نظامی آمریکایی در این حمله کشته شدند: - ایزابلا گونزالس، سرباز ۱۹ ساله از کارولتون، تگزاس؛ - ستوان یکم تایلر جیمز فیهان، ۲۵ ساله از اوا بیچ، هاوایی. پنتاگون در ۲۱ ژوئیه اعلام کرد بقایای نظامی سومی را نیز شناسایی کرده که تصور می‌شود در این حمله کشته شده باشد: گروهبان آنخل اس. رامپرساد، متخصص پشتیبانی عملیات مخابراتی. گونزالس و فیهان از نیروهای فعال ارتش آمریکا بودند که از عملیات عزم راسخ (Operation Inherent Resolve) پشتیبانی می‌کردند؛ عملیاتی که با هدف کمک به نیروهای شریک آمریکا برای شکست پایدار داعش انجام می‌شود. تصاویر ماهواره‌ای تجاری که چند روز بعد ثبت شدند، ابعاد حمله را نشان دادند. چندین نقطه برخورد در تصاویر دیده می‌شد؛ دو آشیانه هواپیما مورد اصابت قرار گرفته و احتمالاً منهدم شده بودند و تأسیسات مربوط به پهپادها نیز آسیب دیده بودند. همچنین تصاویر، خسارات سنگینی به محل‌های اسکان نیروهای نظامی نشان می‌داد؛ مکان‌هایی که سربازان در آنها می‌خوابیدند. گزارش‌هایی نیز از حملات موشکی بعدی ایران در اواخر همان ماه منتشر شد. هکت، که زمانی در سفارت آمریکا در اردن فعالیت کرده بود، حمله ۱۷ ژوئیه را یک «آزمون رزمی واقعی» برای خیبرشکن در برابر پایگاه‌های آمریکا در اردن توصیف کرد. او گفت خیبرشکن به‌ویژه خطرناک است، زیرا قابلیت مانور آن به موشک اجازه می‌دهد اهداف «متحرک» را هدف قرار دهد؛ از جمله افرادی که در آخرین لحظه برای فرار از حمله جابه‌جا شده‌اند و تجهیزات نظامی. به گفته او، این قابلیت شامل هواپیماهای ارزشمند نیز می‌شود: ««و این کیسه‌های بزرگ سوخت که با تُن‌ها سوخت جت در اطراف پایگاه‌ها قرار دارند. این سلاح اکنون می‌تواند آنها را هدف قرار دهد و باعث انفجارهای عظیم و تلفات شود.»» هر سه تحلیلگر توافق داشتند که با توجه به عدم شفافیت پنتاگون درباره حملات، نمی‌توان با دقت مشخص کرد که موشک‌هایی مانند خیبرشکن چه میزان خسارت به منافع آمریکا و متحدانش در منطقه وارد کرده‌اند. مک‌کفری گفت: ««واقعیت مهم‌تر این است که این تصور وجود داشته که اسرائیل، اردن و عربستان سعودی امن هستند؛ در کنار دیگر متحدان آمریکا که میزبان پایگاه‌های آمریکایی هستند، مانند قطر و بحرین.»» او افزود: ««و واضح است که آنها امن نیستند.»»