سیر تا پیاز بیمه بیکاری؛ چه افرادی بدون سابقه بیمه حقوق می‌گیرند؟

به گزارش زومان، جنگ اخیر فارغ از ابعاد سیاسی و نظامی، اثرات قابل‌توجهی بر اقتصاد و فضای کسب‌وکار کشور گذاشته است. در هفته‌های اخیر، تداوم اختلال در دسترسی به اینترنت بین‌الملل و کاهش فعالیت‌های اقتصادی باعث شده بسیاری از کسب‌وکارها و بنگاه‌ها با شرایط دشوارتری مواجه شوند؛ شرایطی که در برخی موارد صاحبان کسب‌وکار را به سمت کوچک کردن فعالیت‌ها، کاهش نیرو یا حتی تعطیلی و ورشکستگی سوق داده است. همچنین آسیب دیدن برخی صنایع بزرگ نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. گزارش‌ها از فشار وارد شده به مجموعه‌هایی مانند پتروشیمی‌ها و فولاد مبارکه حکایت دارد؛ صنایعی که نقش مهمی در اشتغال و تولید دارند. آسیب به چنین مجموعه‌هایی به‌طور طبیعی پیامدهایی در بازار کار به همراه داشته و روند تعدیل نیرو در برخی بخش‌ها شدت گرفته است. بسیاری از کارکنان و کارگرانی که در این مجموعه‌ها فعالیت می‌کردند، طی این مدت با تصمیمات تعدیل مواجه شده و ناچار به ترک کار شده‌اند. در نتیجه این تحولات، موضوع بیمه بیکاری بار دیگر به یکی از محورهای مهم در حوزه کار و رفاه اجتماعی تبدیل شده است. بخشی از افرادی که شغل خود را از دست داده‌اند برای جبران بخشی از فشارهای اقتصادی به سراغ این حمایت قانونی رفته‌اند؛ هرچند این امکان برای همه بیکاران فراهم نیست. در همین رابطه احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است که بخشی از کارگرانی که در شرایط اخیر بیکار شده‌اند، اصولاً مشمول بیمه بیکاری نیستند؛ زیرا پیش از این بیمه‌پرداز نبوده‌اند. به گفته او، دولت در حال بررسی راهکارهایی برای حمایت از این گروه است و کمیته‌ای در دولت برای بررسی نحوه حمایت از کارگران بدون بیمه در حال تشکیل است. میدری تأکید کرده است که برای اجرای چنین حمایتی باید منابع مالی مشخصی تأمین شود و به همین دلیل شرایط تصمیم‌گیری در این زمینه پیچیده و نیازمند بررسی دقیق است. به گفته وزیر کار، در این وزارتخانه و سازمان تأمین اجتماعی پرداخت بیمه بیکاری تسهیل شده و کارگاه‌هایی که بیش از ۲۰ نفر کارگر دارند می‌توانند بدون مراجعه به سامانه، فهرست تعدیل نیروی خود را مستقیماً به ادارات کار ارائه دهند تا روند بررسی سریع‌تر انجام شود. با داغ شدن بحث بیمه بیکاری، این پرسش برای بسیاری از افراد مطرح شده است که بیمه بیکاری چیست، شامل چه کسانی می‌شود و برای دریافت آن چه مراحلی باید طی شود؟ بیمه بیکاری در واقع نوعی حمایت مالی و اجتماعی است که به افرادی تعلق می‌گیرد که به‌طور غیرارادی شغل خود را از دست داده‌اند و آماده بازگشت به بازار کار هستند. طبق قانون بیمه بیکاری، افرادی که به دلایلی خارج از اراده خود مانند اخراج، تعطیلی محل کار یا مشکلات مشابه بیکار می‌شوند، در صورت داشتن شرایط لازم می‌توانند از این حمایت استفاده کنند. البته نکته مهم این است که فقط بیکاری غیرارادی تحت پوشش این قانون قرار می‌گیرد. همچنین این حمایت به بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی تعلق دارد و شامل بیمه‌شدگان مشاغل آزاد یا بیمه‌های اختیاری نمی‌شود. به طور کلی، بیمه بیکاری علاوه بر آنکه بخشی از فشار مالی ناشی از بیکار شدن را کاهش می‌دهد، این فرصت را در اختیار افراد قرار می‌دهد که در فاصله جست‌وجوی شغل جدید، بدون فشار شدید اقتصادی زندگی خود را مدیریت کنند. بر اساس قانون، همه افراد بیمه‌شده در صورتی که بدون میل و اراده خود بیکار شوند و حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند، می‌توانند از بیمه بیکاری استفاده کنند. مهم‌ترین شرایط دریافت بیمه بیکاری در سال ۱۴۰۵ شامل موارد زیر است: البته برای افرادی که به دلیل حوادث غیرمترقبه مانند سیل، جنگ، زلزله یا آتش‌سوزی بیکار می‌شوند، شرایط متفاوت است. این افراد برای دریافت بیمه بیکاری نیازی به داشتن حداقل سابقه بیمه ندارند و حتی اگر در همان روزهای ابتدایی اشتغال به دلیل چنین حوادثی بیکار شوند، امکان دریافت مقرری برای آن‌ها وجود دارد. دستورالعمل اداری مشترک وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره تبصره ۲ ماده ۲ قانون بیمه بیکاری (جنگ رمضان) نیز ابلاغ شده است تا در شرایط خاص، نحوه اجرای این قانون برای کارگران بیکار شده مشخص‌تر باشد. به طور کلی بیمه بیکاری تنها به افرادی تعلق می‌گیرد که شرایط مشخصی را داشته باشند. مهم‌ترین الزامات دریافت این حمایت عبارتند از نکته مهم درباره بیمه بیکاری: کارگرانی که قراردادهای کوتاه‌مدت یا موقت دارند نیز در صورت بیکاری می‌توانند تحت پوشش بیمه بیکاری قرار بگیرند. در مقابل، برخی گروه‌ها امکان دریافت این مقرری را ندارند عبارتند از افرادی که به طور ناگهانی شغل خود را از دست داده‌اند، باید مراحل مشخصی را برای دریافت این حمایت طی کنند. مهم‌ترین مراحل دریافت بیمه بیکاری به این صورت است: مبلغ بیمه بیکاری نیز بر اساس درصدی از متوسط حقوق سه ماه آخر فرد محاسبه می‌شود. مقرری بیمه بیکاری معادل ۵۵ درصد متوسط مزد یا حقوق سه ماه آخر اشتغال است و در صورتی که این مقدار کمتر از حداقل دستمزد باشد، مبلغ پرداختی برابر با حداقل حقوق مصوب خواهد بود. «در سال ۱۴۰۵ حداقل حقوق پایه ماهانه، بدون در نظر گرفتن مزایا، حدود ۱۷ میلیون و ۱۸۰ هزار تومان تعیین شده است.» از سوی دیگر، سقف پرداخت بیمه بیکاری نیز ۸۰ درصد متوسط حقوق سه ماه آخر فرد است و پرداخت بیش از این مقدار امکان‌پذیر نیست. مدت دریافت بیمه بیکاری نیز به سابقه پرداخت حق بیمه بستگی دارد: در مجموع، بیمه بیکاری می‌تواند بخشی از نگرانی‌های اقتصادی ناشی از بیکار شدن را کاهش دهد؛ اما در شرایطی که تحولات اقتصادی و اختلال در فعالیت برخی صنایع باعث افزایش ریسک بیکاری شده است، بسیاری از کارشناسان معتقدند چالش اصلی همچنان حفظ پایداری اشتغال و بازگشت رونق به فضای کسب‌وکار خواهد بود.