صلحی که اعراب را بیشتر از جنگ نگران کرد

جنگ ایران و آمریکا به پایان نزدیک شده اما از نگاه اکونومیست، نگرانی اصلی کشورهای عربی خلیج فارس تازه آغاز شده است. این کشورها معتقدند تهدید اصلی دیگر صرفاً جنگ نیست؛ بلکه نظم جدیدی است که پس از جنگ در حال شکل‌گیری است؛ نظمی که در آن، هم نقش آمریکا تغییر کرده، هم ایران اهرم‌های تازه‌ای به دست آورده و هم کشورهای عربی ناچارند راهبرد امنیتی خود را از نو تعریف کنند. اکونومیست می‌نویسد کشورهای حوزه خلیج فارس در دهه‌های گذشته بارها خود را با شوک‌های بزرگ تطبیق داده‌اند؛ از بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ گرفته تا انقلاب ایران که آن‌ها را به سمت چتر امنیتی آمریکا سوق داد. اما این بار، برخلاف انتظار، پایان جنگ، بیش از خود جنگ، آن‌ها را نگران کرده است. دلیلش هم شرایط جدیدی است که در توافق‌های پس از جنگ شکل گرفته و بسیاری از معادلات قدیمی منطقه را تغییر می‌دهد. مهم‌ترین تغییر، جایگاه تازه ایران درباره تنگه هرمز است. اکونومیست می‌نویسد تهران اکنون کنترل مؤثرتری بر این گذرگاه راهبردی پیدا کرده و قصد دارد از کشتی‌هایی که از هرمز عبور می‌کنند هزینه دریافت کند؛ هزینه‌هایی که ممکن است در قالب بیمه اجباری یا خدمات دریایی تعریف شوند. اگر چنین سیاستی اجرا شود، ایران می‌تواند سالانه میلیاردها دلار درآمد جدید به دست آورد؛ موضوعی که از نگاه کشورهای عربی، توازن اقتصادی و امنیتی منطقه را تغییر می‌دهد. جنگ اخیر یک واقعیت را برای دولت‌های عربی روشن کرد؛ آمریکا همچنان توان دفاع از متحدانش را دارد، اما دیگر مانند گذشته حاضر نیست هزینه‌های امنیت منطقه را به تنهایی بپردازد. در جریان درگیری اخیر، واشنگتن به رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایرانی کمک کرد، اما هم‌زمان این پیام را نیز فرستاد که کشورهای منطقه باید مسئولیت بیشتری برای امنیت خود بر عهده بگیرند. به همین دلیل، اکونومیست معتقد است کشورهای خلیج فارس دیگر نمی‌توانند منتظر بمانند تا آمریکا همه اختلافات آن‌ها را مدیریت کند. این نشریه می‌گوید کشورهای عربی طی سال‌های گذشته میلیاردها دلار صرف خرید تجهیزات نظامی کرده‌اند، اما جنگ اخیر نشان داد هیچ‌کدام به تنهایی توان مقابله با حملات گسترده را ندارند. حتی امارات متحده عربی که یکی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های دفاع هوایی منطقه را در اختیار دارد، برای تقویت دفاع خود به فرانسه، کره جنوبی و حتی سامانه گنبد آهنین اسرائیل متکی شد. به همین دلیل، اکونومیست مدعی‌ست کشورهای عربی باید سامانه‌های دفاعی خود را به هم متصل کنند، داده‌های راداری و اطلاعاتی را به اشتراک بگذارند و شبکه مشترکی برای شناسایی پهپادها و موشک‌ها ایجاد کنند. از نگاه این رسانه، فقط همکاری نظامی کافی نیست. مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت و گاز از جمله خطوط لوله جدید به سمت دریای سرخ یا دریای مدیترانه هم ازجمله مواردی‌ست که کشورهای عربی در ذهن دارند. همچنین توسعه شبکه‌های ریلی، جاده‌ای و استفاده مشترک از بنادر نیز در برنامه ادعایی این کشورهاست. اما اکونومیست می‌گوید اجرای چنین برنامه‌ای یک مانع جدی دارد؛ اختلافات میان عربستان سعودی و امارات. هر دو کشور خود را رهبر طبیعی منطقه می‌دانند و رقابت آن‌ها در پرونده‌هایی مانند یمن و شاخ آفریقا، مانع است. تا زمانی که این رقابت ادامه داشته باشد، ایجاد یک سازوکار امنیتی مشترک دشوار خواهد بود.