قیمت خرید و فروش ریال در بازار

به گزارش زومان، اگر امروز کسی بخواهد از بانک وام بگیرید، احتمالاً با عددی نزدیک به ۲۳ درصد روبه‌رو می‌شوید. اما اگر یک کسب‌وکار برای تأمین مالی سراغ بازار سرمایه یا پلتفرم‌های تأمین مالی جمعی برود، ناگهان با نرخ‌هایی بین ۴۳ تا ۵۹ درصد مواجه می‌شود. این اختلاف فقط یک عدد روی کاغذ نیست؛ نشانه‌ای است از اینکه در اقتصاد ایران، «قیمت پول» دیگر یک قیمت واحد ندارد. فرض کنید پول هم مثل هر کالای دیگری قیمت داشته باشد. اسم این قیمت «نرخ سود» است. اما عجیب اینجاست که در ایران برای یک کالا، چندین قیمت متفاوت وجود دارد. یعنی دو شرکت که هر دو به پول نیاز دارند، ممکن است یکی پول را با هزینه ۲۳ درصد تهیه کند و دیگری مجبور شود برای همان پول بیش از ۵۰ درصد هزینه بپردازد. بازار در واقع یک پیام مهم می‌دهد: پول در اقتصاد ایران بسیار گران‌تر از چیزی است که نرخ‌های رسمی نشان می‌دهند. اگر واقعاً پول با نرخ ۲۳ درصد به اندازه کافی در دسترس بود، کسی حاضر نمی‌شد با نرخ ۴۵ یا ۵۰ درصد پول قرض کند. برنده اصلی معمولاً کسانی هستند که به منابع بانکی ارزان‌قیمت دسترسی دارند. اما شرکت‌های کوچک‌تر، استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهایی که به این منابع دسترسی ندارند، ناچارند پول را با نرخ‌های بسیار بالاتر تأمین کنند. نتیجه این می‌شود که رقابت نابرابر شکل می‌گیرد. یک بنگاه با پول ۲۳ درصدی تولید می‌کند و دیگری با پول ۵۰ درصدی. اقتصادهای سالم معمولاً یک «قیمت پول» دارند یا حداقل فاصله نرخ‌ها محدود است. اما در ایران شکاف میان نرخ‌های مختلف آن‌قدر بزرگ شده که عملاً چند بازار پول موازی شکل گرفته است. به زبان ساده، بانک‌ها می‌گویند پول ۲۳ درصد قیمت دارد، دولت اوراقش را با حدود ۳۹ درصد می‌فروشد و بازار آزاد تأمین مالی گاهی برای همان پول تا ۵۹ درصد قیمت تعیین می‌کند. به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان معتقدند نرخ‌های رسمی بانکی دیگر تصویر کاملی از واقعیت اقتصاد ارائه نمی‌کنند و قیمت واقعی پول را باید در بازار اوراق، تأمین مالی جمعی و معاملات خارج از شبکه بانکی جست‌وجو کرد.