۱۹۶۸ ساعت خاموشی؛ تعریف قطعی اینترنت در ایران عوض شد

در بسیاری از کشورها، اختلال چند دقیقه‌ای اینترنت می‌تواند فعالیت بانک‌ها، حمل‌ونقل یا حتی بورس را مختل کند. اما ایران حالا وارد هشتادوسومین روز خاموشی گسترده دیجیتال شده است؛ وضعیتی که به گفته نت‌بلاکس، ارتباط کشور با اینترنت جهانی را برای بیش از ۱۹۶۸ ساعت محدود کرده است. نت‌بلاکس می‌گوید این محدودیت‌ها از ساعات ابتدایی آغاز جنگ در نهم اسفند سال قبل اعمال شد؛ رخدادی که پس از خاموشی ۲۰ روزه اینترنت در جریان اعتراضات دی، حالا به یکی از طولانی‌ترین دوره‌های اختلال سراسری اینترنت در جهان تبدیل شده است. قبلاً وقتی درباره قطع اینترنت صحبت می‌شد، ذهن‌ها بیشتر به چند ساعت اختلال یا چند روز محدودیت موقت می‌رفت. اما ادامه این وضعیت برای هفته‌ها، باعث شده برخی تحلیلگران از تغییر معنای «قطعی اینترنت» در ایران حرف بزنند؛ تغییری که آن را از یک اختلال موقت به وضعیتی شبیه «انزوای دیجیتال بلندمدت» نزدیک کرده است. این تغییر فقط یک مسئله فنی نیست. اینترنت امروز بخشی از زیرساخت اقتصاد و زندگی روزمره محسوب می‌شود؛ از پرداخت و بانکداری گرفته تا آموزش آنلاین، فروش اینترنتی، حمل‌ونقل، فریلنسری، رمزارز و ارتباطات خانوادگی. به همین دلیل، ادامه‌دار شدن محدودیت‌ها فقط به معنای کند شدن چند اپلیکیشن نیست؛ بلکه می‌تواند به کاهش دسترسی بخشی از جامعه به اقتصاد جهانی و خدمات آنلاین منجر شود. در همین فضاست که برخی تحلیلگران از شکل‌گیری نوعی «اقتصاد دسترسی» صحبت می‌کنند؛ وضعیتی که در آن کیفیت اتصال به اینترنت، بیش از گذشته به توان مالی افراد وابسته می‌شود. چند روز قبل هم داده‌های استات‌کانتر یک تغییر معنادار دیگر را نشان داد. پس از تشدید محدودیت‌های اینترنت، سهم اندروید از وب‌گردی‌های ثبت‌شده در ایران کاهش یافته، در حالی که سهم آی‌اواس جهش کرده است. اما این آمار الزاماً به معنای خرید ناگهانی میلیون‌ها آیفون جدید در ایران نیست. استات‌کانتر داده‌های خود را بر اساس تعداد بازدید صفحات اینترنتی اندازه‌گیری می‌کند، نه تعداد واقعی کاربران یا دستگاه‌ها. به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند این تغییر بیشتر بازتاب تفاوت در «دسترسی موثر» به اینترنت جهانی است. در شرایطی که دسترسی پایدار به اینترنت بین‌الملل بیش از گذشته به وی‌پی‌ان‌های باکیفیت، اینترنت‌های خاص و ابزارهای پرهزینه دور زدن محدودیت‌ها وابسته شده، بخشی از کاربران کم‌برخوردارتر احتمالاً حضور کمتری در ترافیک جهانی ثبت‌شده پیدا کرده‌اند. در مقابل، کاربران آیفون — که این گوشی در ایران معمولاً کالایی گران‌قیمت و متعلق به طبقات برخوردارتر تلقی می‌شود — احتمالاً توانسته‌اند دسترسی پایدارتری به اینترنت جهانی حفظ کنند. به این ترتیب، نمودار آیفون و اندروید شاید کمتر درباره رقابت اپل و گوگل باشد و بیشتر تصویری از شکل‌گیری شکافی تازه در ایران ارائه دهد؛ شکافی که بر اساس کیفیت دسترسی به اینترنت جهانی تعریف می‌شود.