نخستین کاوش باستان‌شناسی شهری در بیرجند کلید خورد

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی از اجرای نخستین عملیات کاوش باستان‌شناسی شهری در محدوده ارگ بهارستان بیرجند خبر داد. از خراسان جنوبی، سیداحمد برآبادی تأکید کرد: این کاوش برای نخستین بار در طول تاریخ شهر بیرجند انجام می‌شود و نشان می‌دهد که قدمت تاریخ مدنی و شهرنشینی این منطقه بسیار فراتر از بناهای مشهود دوره قاجار و صفویه است. مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی اظهار داشت: ما در محدوده ارگ بهارستان کاوش باستان‌شناسی انجام دادیم که این اتفاق برای نخستین بار در شهر بیرجند رخ می‌دهد. تا پیش از این، در سالیان گذشته و در طول تاریخ شرق، هیچ محدوده مشخصی در شهر بیرجند مورد کاوش باستان‌شناسی قرار نگرفته بود. اگرچه در شهرهایی نظیر قائن، فردوس، طبس و نهبندان کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شده بود، اما در بیرجند این اتفاق نیفتاده بود. وی افزود: تا پیش از این، اطلاعات ما درباره گذشته بیرجند عمدتاً از طریق سفرنامه‌ها، کتاب‌ها یا بررسی بناهای روی زمین مانند ارگ کلاه‌فرنگی، قلعه بیرجند، حسینیه نواب، ارگ گلاه فرنگی و باغ اکبریه به‌دست می‌آمد که در اکثر موارد، قدیمی‌ترین آثار مربوط به دوره صفویه و بیشتر مربوط به دوره قاجار بود. اما با هدف یافتن شواهد واقعی تاریخی در زیر خاک و با همکاری دانشگاه بیرجند، این کاوش به وزارت میراث‌فرهنگی و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی پیشنهاد و مورد تأیید قرار گرفت. برآبادی با اشاره به یافته‌های جدید گفت: این کاوش که با همکاری دانشکده هنر دانشگاه بیرجند و در اولین فصل عملیاتی انجام شد، داده‌های بسیار خوبی را به ما ارائه داد. برخلاف تصور قبلی، ما در این منطقه آثاری مربوط به دوران قدیمی‌تر از صفویه داریم؛ به‌طور مشخص، می‌توانیم با قطعیت بگوییم که آثاری مربوط به دوره تیموری و یک سازه باشکوه در اینجا وجود داشته است. علاوه بر این، سفال‌های قدیمی‌تر مربوط به قرون اولیه اسلامی نیز یافت شده است که نیاز به بررسی‌ها، کاوش‌ها و پژوهش‌های بیشتری دارد. مدیرکل میراث‌فرهنگی در خصوص تیم اجرایی و هزینه‌ها، تصریح کرد: این کاوش توسط یک گروه ۱۹ نفره به سرپرستی دکتر فرجامی انجام شده است. هزینه‌های این پروژه توسط دانشگاه پرداخت شده و کار سرپرستی کاوش نیز توسط یکی از همکاران ما انجام می‌شود. عملیات میدانی حدود یک ماه به طول انجامید و از یک ماه پیش آغاز شد. انتظار می‌رود حداقل دو تا سه ماه دیگر نیز برای انجام کارهای مطالعاتی و تطبیق داده‌ها زمان لازم باشد. وی در ادامه افزود: هدف ما از این بررسی‌های هدفمند، شناسایی تاریخ، گذشته و هویت مدنی و شهرنشینی بیرجند در دوره‌های مختلف تاریخی است. این تنها گام نخست است و در سالیان آینده این روند تداوم خواهد داشت. همچنین تمامی داده‌های به‌دست‌آمده، اعم از اولیه و تکمیلی، در سامانه‌های مرتبط ثبت و به وزارت میراث‌فرهنگی و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی ارسال خواهد شد. برآبادی خاطرنشان کرد: در مورد ارگ بهارستان نیز طرح‌های مرمتی در دستور کار است که در هفته آینده گزارش‌های مفصل‌تری از روند آن ارائه خواهد شد. هدف ما از این کار، بررسی دقیق‌تر هویت شهری بیرجند است تا بتوانیم گذشته این شهر را به‌درستی بازشناسی کنیم. از خراسان جنوبی، سیداحمد برآبادی تأکید کرد: این کاوش برای نخستین بار در طول تاریخ شهر بیرجند انجام می‌شود و نشان می‌دهد که قدمت تاریخ مدنی و شهرنشینی این منطقه بسیار فراتر از بناهای مشهود دوره قاجار و صفویه است. مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی اظهار داشت: ما در محدوده ارگ بهارستان کاوش باستان‌شناسی انجام دادیم که این اتفاق برای نخستین بار در شهر بیرجند رخ می‌دهد. تا پیش از این، در سالیان گذشته و در طول تاریخ شرق، هیچ محدوده مشخصی در شهر بیرجند مورد کاوش باستان‌شناسی قرار نگرفته بود. اگرچه در شهرهایی نظیر قائن، فردوس، طبس و نهبندان کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شده بود، اما در بیرجند این اتفاق نیفتاده بود. وی افزود: تا پیش از این، اطلاعات ما درباره گذشته بیرجند عمدتاً از طریق سفرنامه‌ها، کتاب‌ها یا بررسی بناهای روی زمین مانند ارگ کلاه‌فرنگی، قلعه بیرجند، حسینیه نواب، ارگ گلاه فرنگی و باغ اکبریه به‌دست می‌آمد که در اکثر موارد، قدیمی‌ترین آثار مربوط به دوره صفویه و بیشتر مربوط به دوره قاجار بود. اما با هدف یافتن شواهد واقعی تاریخی در زیر خاک و با همکاری دانشگاه بیرجند، این کاوش به وزارت میراث‌فرهنگی و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی پیشنهاد و مورد تأیید قرار گرفت. برآبادی با اشاره به یافته‌های جدید گفت: این کاوش که با همکاری دانشکده هنر دانشگاه بیرجند و در اولین فصل عملیاتی انجام شد، داده‌های بسیار خوبی را به ما ارائه داد. برخلاف تصور قبلی، ما در این منطقه آثاری مربوط به دوران قدیمی‌تر از صفویه داریم؛ به‌طور مشخص، می‌توانیم با قطعیت بگوییم که آثاری مربوط به دوره تیموری و یک سازه باشکوه در اینجا وجود داشته است. علاوه بر این، سفال‌های قدیمی‌تر مربوط به قرون اولیه اسلامی نیز یافت شده است که نیاز به بررسی‌ها، کاوش‌ها و پژوهش‌های بیشتری دارد. مدیرکل میراث‌فرهنگی در خصوص تیم اجرایی و هزینه‌ها، تصریح کرد: این کاوش توسط یک گروه ۱۹ نفره به سرپرستی دکتر فرجامی انجام شده است. هزینه‌های این پروژه توسط دانشگاه پرداخت شده و کار سرپرستی کاوش نیز توسط یکی از همکاران ما انجام می‌شود. عملیات میدانی حدود یک ماه به طول انجامید و از یک ماه پیش آغاز شد. انتظار می‌رود حداقل دو تا سه ماه دیگر نیز برای انجام کارهای مطالعاتی و تطبیق داده‌ها زمان لازم باشد. وی در ادامه افزود: هدف ما از این بررسی‌های هدفمند، شناسایی تاریخ، گذشته و هویت مدنی و شهرنشینی بیرجند در دوره‌های مختلف تاریخی است. این تنها گام نخست است و در سالیان آینده این روند تداوم خواهد داشت. همچنین تمامی داده‌های به‌دست‌آمده، اعم از اولیه و تکمیلی، در سامانه‌های مرتبط ثبت و به وزارت میراث‌فرهنگی و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی ارسال خواهد شد. برآبادی خاطرنشان کرد: در مورد ارگ بهارستان نیز طرح‌های مرمتی در دستور کار است که در هفته آینده گزارش‌های مفصل‌تری از روند آن ارائه خواهد شد. هدف ما از این کار، بررسی دقیق‌تر هویت شهری بیرجند است تا بتوانیم گذشته این شهر را به‌درستی بازشناسی کنیم.