از خاک تا نقش زندگی؛ روایت بانوی هنرمندی که با سرامیک رؤیاهایش را می‌سازد

بانوی هنرمند خراسان جنوبی، ۶ سال پیش همراه همسرش قدم در مسیر تولید ظروف سرامیکی گذاشت، مسیری که با علاقه و سرمایه شخصی آغاز می‌شود و امروز با وجود افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت تجهیزات، به کسب‌وکاری فعال با مشتریانی در داخل و خارج از استان تبدیل شده است. خبرگزاری شبستان _خراسان جنوبی، فاطمه رحیم‌زاده - گاهی یک مشت خاک، سرآغاز رؤیاهای بزرگی می‌شود؛ رؤیاهایی که با دستان هنرمند جان می‌گیرند، در گرمای کوره پخته می‌شوند و در قالب ظرف‌هایی زیبا، رنگ زندگی به خود می‌گیرند. در این میان، هنر سرامیک‌سازی تنها ساخت ظروفی برای استفاده روزمره نیست، بلکه روایتی از صبر، خلاقیت و تلاش هنرمندانی است که از دل خاک، زیبایی و ارزش اقتصادی خلق می‌کنند. در گوشه‌ای از شهر بیرجند، بانویی هنرمند همراه همسرش ۶ سال است که با تکیه بر توانایی و سرمایه شخصی، چراغ یک کارگاه کوچک خانگی را روشن نگه داشته‌است، کارگاهی که اگرچه در فضای محدود یک خانه استیجاری شکل گرفته، اما محصولات آن راه خود را به فروشگاه‌ها و حتی بازارهای خارج از خراسان جنوبی باز کرده‌اند. اینجا خاک و رنگ با ذوق هنری در هم می‌آمیزند تا ظروفی خلق شوند که علاوه بر زیبایی، نشانی از هویت و محصولات بومی این دیار را با خود دارند. تولیدکننده ظروف سرامیکی، از بانوانی است که مسیر کارآفرینی را بدون اتکا به تسهیلات بانکی آغاز کرده و امروز با وجود افزایش چشمگیر قیمت مواد اولیه و تجهیزات، همچنان برای توسعه فعالیت خود تلاش می‌کند. او معتقد است حمایت از تولیدکنندگان صنایع‌دستی می‌تواند زمینه گسترش کارگاه‌های کوچک، افزایش تولید و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید را فراهم کند. فریبا اسحاقی، تولیدکننده ظروف سرامیکی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی اظهار می‌کند: حدود ۶ سال پیش فعالیت خود را در زمینه تولید ظروف سرامیکی همراه همسرم آغاز کرده و از همان ابتدا تلاش کردیم با استفاده از توانایی و سرمایه شخصی، کسب‌وکاری مستقل برای خود ایجاد کنیم. وی با اشاره به سابقه فعالیت خود در رشته سفالگری می‌افزاید: پیش از ورود به حوزه سرامیک، در زمینه سفالگری فعالیت داشتم، اما با بررسی شرایط بازار و فرصت‌های موجود، تصمیم گرفتم فعالیت خود را به سمت تولید ظروف سرامیکی تغییر دهم. این بانوی هنرمند ادامه می‌دهد: برای ورود به این حرفه در دوره آموزشی خصوصی شرکت کرده و پس از کسب مهارت‌های لازم، همراه همسرم تولید ظروف سرامیکی را آغاز کردیم. تمام هزینه‌های خرید کوره و تجهیزات مورد نیاز را شخصاً تأمین کرده و بدون دریافت تسهیلات بانکی کار خود را شروع کردیماسحاقی با بیان اینکه تهیه تجهیزات اولیه از مهم‌ترین مراحل راه‌اندازی کارگاه است، عنوان می‌کند: در ابتدای فعالیت، تمام هزینه‌های خرید کوره و تجهیزات مورد نیاز را شخصاً تأمین کرده و بدون دریافت تسهیلات بانکی کار خود را شروع کردیم. وی می‌گوید: در آن زمان برای تهیه کوره و سایر وسایل مورد نیاز حدود ۶۰ میلیون تومان هزینه کردیم، سرمایه‌ای که با وجود محدودیت‌های مالی، زمینه آغاز فعالیت تولیدی ما را فراهم کرد. سه کوره فعال در کارگاهی کوچک و خانگی این تولیدکننده ظروف سرامیکی با اشاره به شرایط کنونی کارگاه خود بیان می‌کند: در حال حاضر کارگاه ما در بخشی از زیرزمین منزل استیجاری قرار دارد و با وجود محدودیت فضا، فعالیت تولیدی را به‌صورت مستمر ادامه می‌دهیم. اسحاقی می‌افزاید: اکنون سه کوره فعال در کارگاه داریم که تقریباً هر روز مورد استفاده قرار می‌گیرند و بخش قابل توجهی از زمان ما صرف تولید و آماده‌سازی سفارش‌ها می‌شود. وی با بیان اینکه تمام مراحل تولید با همکاری همسرش انجام می‌شود، تصریح می‌کند: در حال حاضر هر دو نفر در کارگاه فعالیت داریم و به دلیل حجم سفارش‌ها، گاهی ناچار هستیم به‌صورت شبانه‌روزی کار کنیم تا بتوانیم پاسخگوی نیاز مشتریان و فروشگاه‌ها باشیم. وی ادامه می‌دهد: با وجود اینکه کارگاه ما کوچک است، تلاش می‌کنیم تولید متوقف نشود و به محض آماده شدن محصولات و تخلیه کوره‌ها، مراحل تولید سری جدید ظروف را آغاز می‌کنیم. مشکلات ما کمبود دستگاه‌های مورد نیاز برای آماده‌سازی مواد اولیه است، به‌گونه‌ای که بسیاری از مراحل کار را به دلیل نداشتن تجهیزات مناسب، به‌صورت دستی انجام می‌دهیماین بانوی کارآفرین با اشاره به نیاز کارگاه به تجهیزات جدید می‌گوید: یکی از مشکلات ما کمبود دستگاه‌های مورد نیاز برای آماده‌سازی مواد اولیه است، به‌گونه‌ای که بسیاری از مراحل کار را به دلیل نداشتن تجهیزات مناسب، به‌صورت دستی انجام می‌دهیم. اسحاقی اضافه می‌کند: برای آماده‌سازی مواد اولیه و دوغاب سرامیک به دستگاه همزن و برخی تجهیزات دیگر نیاز داریم، اما افزایش قیمت دستگاه‌ها باعث شده نتوانیم تمام وسایل مورد نیاز را به‌صورت یکجا تهیه کنیم. وی تأکید می‌کند: در شرایط فعلی بخشی از درآمد حاصل از فروش محصولات را به‌تدریج صرف خرید تجهیزات کرده و همین موضوع روند توسعه کارگاه را کند نموده است. از بازار بیرجند تا سفارش‌های خارج از استان این هنرمند خراسان جنوبی با ابراز رضایت از بازار فروش محصولات خود اظهار می‌کند: خوشبختانه از نظر فروش محصولات شرایط مناسبی داریم و استقبال مشتریان از ظروف سرامیکی تولیدی ما رضایت‌بخش است. اسحاقی می‌افزاید: در حال حاضر محصولات خود را در دو فروشگاه درواخ و بستو بیرجند عرضه می‌کنیم و علاوه بر آن، از طریق سایت فروش اینترنتی نیز سفارش‌هایی از خارج استان دریافت می‌کنیم. وی ادامه می‌دهد: با یک گالری در مشهد نیز همکاری داریم و بخشی از تولیدات کارگاه را برای عرضه به مشتریان این مجموعه ارسال می‌کنیم. این تولیدکننده با اشاره به همکاری با مجموعه‌های عرضه محصولات صنایع‌دستی بیان می‌کند: دو فروشگاهی که محصولات ما در آن عرضه می‌شود، با بسیج سازندگی ارتباط دارد و کالاهای خود را برای فروش به‌صورت امانی در اختیار فروشگاه قرار می‌دهیم. اسحاقی توضیح می‌دهد: در این شیوه، هزینه ثابتی بابت اجاره محل پرداخت نمی‌کنیم، بلکه در پایان هر ماه درصدی از مبلغ فروش محصولات به فروشگاه اختصاص می‌یابد. وی با اشاره به استقبال مشتریان می‌گوید: به دلیل میزان فروش، هر سه هفته چندین مرتبه محصولات فروشگاه را تأمین می‌کنیم و همین موضوع نشان می‌دهد که تولیدات ما توانسته‌اند جایگاه مناسبی در میان مشتریان پیدا کنند. وی با اشاره به حضور در نمایشگاه‌های داخل و خارج استان، می‌گوید: حضور در نمایشگاه‌های خارج از استان برای ما اهمیت دارد، اما برای شرکت در چنین رویدادهایی باید از قبل برنامه‌ریزی کنیم تا هم سفارش‌های مشتریان تأمین و هم فرصت معرفی محصولات به بازارهای جدید فراهم شود. نقش زرشک بر ظروف سرامیکی؛ تلفیق هنر و هویت بومی اسحاقی با اشاره به اهمیت استفاده از نمادهای بومی در طراحی محصولات سرامیکی اظهار می‌کند: از ابتدای فعالیت تلاش کردیم علاوه بر تولید ظروف کاربردی، طرح‌هایی را ارائه دهیم که با فرهنگ و هویت خراسان جنوبی ارتباط داشته باشند. با الهام از زرشک به‌عنوان یکی از محصولات مزیت‌دار استان، طرحی را روی ظروف سرامیکی اجرا کرده که مورد توجه قرار گرفتوی با بیان اینکه طرح زرشک یکی از تولیدات شاخص کارگاه است، می‌افزاید: با الهام از زرشک به‌عنوان یکی از محصولات مزیت‌دار استان، طرحی را روی ظروف سرامیکی اجرا کرده که مورد توجه قرار گرفت. این هنرمند ادامه می‌دهد: حدود سه سال پیش این اثر در جشنواره استانی شرکت و موفق به دریافت نشان گواهینامه مهر اصالت ملی شد، موفقیتی که برای ما به‌عنوان یک کارگاه کوچک خانوادگی ارزشمند است. اسحاقی با اشاره به استقبال از این طرح بیان می‌کند: پس از ارائه ظروف سرامیکی با طرح زرشک، تعدادی از فعالان این حوزه نیز به تولید محصولات مشابه روی آورده و این طرح در میان تولیدکنندگان دیگر رواج پیدا کرد. معتقدم کسی که یک طرح را خلق می‌کند، ایده‌های دیگری نیز در ذهن دارد و به همین دلیل تلاش می‌کنیم به جای توقف در یک طرح، مسیر خلاقیت و تولید محصولات جدید را ادامه دهیموی می‌گوید: معتقدم کسی که یک طرح را خلق می‌کند، ایده‌های دیگری نیز در ذهن دارد و به همین دلیل تلاش می‌کنیم به جای توقف در یک طرح، مسیر خلاقیت و تولید محصولات جدید را ادامه دهیم. این بانوی هنرمند با تأکید بر ظرفیت صنایع‌دستی در معرفی محصولات بومی استان خاطرنشان می‌کند: استفاده از نقش‌هایی مانند زرشک، زعفران و عناب در تولید ظروف سرامیکی می‌تواند علاوه بر ایجاد تنوع در محصولات، به معرفی ظرفیت‌های کشاورزی و فرهنگی خراسان جنوبی کمک کند. افزایش قیمت مواد اولیه؛ چالشی جدی برای تولیدکنندگان اسحاقی با اشاره به مشکلات اقتصادی فعالان صنایع‌دستی اظهار می‌کند: مهم‌ترین دغدغه امروز ما افزایش مداوم قیمت مواد اولیه و تجهیزات تولید است، به‌گونه‌ای که هزینه‌ها تقریباً روزبه‌روز افزایش پیدا می‌کنند. وی می‌افزاید: بخش عمده درآمدی که از فروش محصولات به دست می‌آوریم، دوباره صرف خرید مواد اولیه می‌شود و در چنین شرایطی، تأمین سرمایه برای توسعه کارگاه بسیار دشوار است. این تولیدکننده ظروف سرامیکی ادامه می‌دهد: گاهی احساس می‌کنیم تمام تلاش ما صرف حفظ وضعیت موجود می‌شود، زیرا با افزایش قیمت مواد اولیه، ناچار هستیم درآمد حاصل از فروش را برای ادامه تولید هزینه کنیم. وی با بیان اینکه ۶ سال برای راه‌اندازی و تثبیت این کسب‌وکار تلاش کرده‌ایم، تصریح می‌کند: نمی‌خواهیم زحمات چندساله ما به دلیل مشکلات مالی و کمبود سرمایه از بین برود، به همین دلیل تلاش می‌کنیم با وجود تمام دشواری‌ها، فعالیت کارگاه را ادامه دهیم. وی با اشاره به افزایش قیمت تجهیزات می‌گوید: اکنون برای خرید یک کوره جدید حدود ۳۰۰ میلیون تومان سرمایه نیاز است و تهیه سایر دستگاه‌های مورد نیاز نیز هزینه قابل توجهی دارد. وی تأکید می‌کند: اگر تسهیلات مناسب و سرمایه در گردش در اختیار تولیدکنندگان خرد قرار گیرد، می‌توانند علاوه بر تأمین مواد اولیه، تجهیزات خود را تکمیل کرده و با ظرفیت بیشتری به تولید ادامه دهند. چشم‌انتظاری برای دریافت تسهیلات توسعه کارگاه این بانوی کارآفرین با اشاره به پیگیری دریافت تسهیلات اظهار می‌کند: برای تأمین سرمایه مورد نیاز، درخواست دریافت تسهیلات از طریق میراث فرهنگی را مطرح کرده‌ایم و اکنون منتظر مشخص شدن نتیجه آن هستیم. اسحاقی می‌افزاید: برای دریافت تسهیلات ۳۵۰ میلیون تومانی پیگیری‌های زیادی صورت‌گرفت، اما شرایطی مانند بیمه نیروی کار و تعهدات تسهیلات، دریافت آن را برای یک کارگاه کوچک ما با دشواری‌هایی همراه کرده است. بر اساس شرایط مطرح‌شده، دریافت برخی تسهیلات مستلزم بیمه کردن نیروی جدید است که هزینه‌های آن برای مجموعه‌ای با شرایط فعلی ما توجیه اقتصادی نداردوی ادامه می‌دهد: بر اساس شرایط مطرح‌شده، دریافت برخی تسهیلات مستلزم بیمه کردن نیروی جدید است که هزینه‌های آن برای مجموعه‌ای با شرایط فعلی ما توجیه اقتصادی ندارد. وی بیان می‌کند: در ادامه، پیشنهاد دریافت تسهیلات در قالب دو فقره وام ۲۰۰ میلیون تومانی مطرح شد و اکنون پیگیر تحقق این مهم برای تأمین سرمایه مورد نیاز برای توسعه کار هستیم. این تولیدکننده با تأکید بر ضرورت حمایت از کارگاه‌های کوچک می‌گوید: هدف ما از دریافت تسهیلات، تأمین مواد اولیه، خرید تجهیزات و افزایش ظرفیت تولید است و امیدواریم با فراهم شدن شرایط مناسب، بتوانیم فعالیت خود را توسعه دهیم. رؤیای راه‌اندازی کارگاهی بزرگ و ایجاد اشتغال اسحاقی با اشاره به برنامه‌های آینده خود اظهار می‌کند: یکی از آرزوهای ما این است که بتوانیم کارگاه را از فضای محدود فعلی خارج کرده و در مکانی بزرگ‌تر، فعالیت تولیدی را گسترش دهیم. اسحاقی می‌افزاید: به دنبال فضایی شبیه سوله هستیم تا بتوانیم کوره‌ها و سایر تجهیزات را در آن مستقر کرده و شرایط مناسبی برای افزایش تولید فراهم شود. این بانوی کارآفرین ادامه می‌دهد: در صورت تأمین سرمایه و فضای مناسب، امکان جذب نیروی کار جدید نیز وجود دارد و می‌توانیم بخشی از فعالیت‌های تولیدی را به افراد دیگر واگذار کنیم. اسحاقی ابراز امیدواری می‌کند: در صورت فراهم شدن شرایط، فضای مناسبی برای توسعه و تولید داشته و با استفاده از نیروی کار، فعالیت کارگاه را گسترش دهیم. اکنون با وجود سه کوره فعال و سفارش‌های متعدد، ظرفیت افزایش تولید را داریم، اما محدودیت فضا، کمبود تجهیزات و سرمایه در گردش مانع استفاده کامل از این ظرفیت می‌شودوی خاطرنشان می‌کند: اکنون با وجود سه کوره فعال و سفارش‌های متعدد، ظرفیت افزایش تولید را داریم، اما محدودیت فضا، کمبود تجهیزات و سرمایه در گردش مانع استفاده کامل از این ظرفیت می‌شود. این تولیدکننده ظروف سرامیکی تأکید می‌کند: اگر حمایت لازم از کارگاه ما صورت گیرد، می‌توانیم علاوه بر افزایش تولید، زمینه اشتغال چند نفر دیگر را نیز فراهم کرده و محصولات بیشتری به بازارهای داخل و خارج استان عرضه کنیم. حمایت از کارگاه‌های کوچک؛ فرصتی برای رونق صنایع‌دستی قصه فریبا اسحاقی و همسرش، روایت تلاش خانواده‌ای است که بدون برخورداری از سرمایه‌های کلان، با علاقه و پشتکار وارد عرصه تولید شده‌اند و امروز محصولاتشان مشتریانی فراتر از مرزهای خراسان جنوبی دارد. در کارگاه کوچک این خانواده، سه کوره فعال هر روز میزبان ظروفی هستند که با دستان دو هنرمند شکل می‌گیرند، ظرف‌هایی که برخی از آن‌ها با نقش زرشک، نشانی از هویت بومی استان را نیز به همراه دارند. با این حال، افزایش هزینه مواد اولیه، گرانی تجهیزات و محدودیت فضای کارگاهی، آینده توسعه این کسب‌وکار را با چالش‌هایی روبه‌رو کرده است چالش‌هایی که رفع آن‌ها می‌تواند زمینه افزایش تولید و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید را فراهم کند. حمایت هدفمند از چنین کارگاه‌هایی، تنها کمک به یک تولیدکننده نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ هنرهای بومی، رونق اقتصاد خانواده و توسعه اشتغال در خراسان جنوبی است. شاید امروز تمام دنیای تولیدی این خانواده در بخشی از زیرزمین یک خانه استیجاری خلاصه شود، اما رؤیای آنان فراتر از دیوارهای این کارگاه کوچک است، رؤیای داشتن فضایی بزرگ‌تر، کوره‌هایی پررونق‌تر و دستان بیشتری که در کنار یکدیگر از خاک، هنر و امید بیافرینند.