روایت الجزیره از نامه ونس به رضایی؛ تلاش برای جلوگیری از حمله؟

نامه‌ جی دی ونس به محسن رضایی هم‌زمان با هشدار ترامپ، امید به مذاکره و نگرانی از حمله‌ تازه‌ آمریکا به ایران را افزایش داده است. به گزارش الجزیره، رسانه‌های آمریکایی اعلام کردند که معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده در نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، خواستار بازگشت سریع به مذاکرات صلح شده و خود رهبری هیئت آمریکایی در این گفت‌وگوها را بر عهده خواهد گرفت. طبق گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال، هدف این نامه سنجش امکان کاهش اختلافات میان ایالات متحده و ایران به منظور جلوگیری از دور جدیدی از حملات احتمالی آمریکا به ایران عنوان شده است. به نوشته این روزنامه، این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که دونالد ترامپ به متحدان خلیج فارس خود هشدار داده است که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده آمریکا، خود را برای یک کمپین نظامی کوتاه و با شدت بالا آماده کنند. ترامپ پیش‌تر گفته بود ممکن است ایالات متحده «عملیات خشم حماسی کوچک دیگری انجام دهد»، عبارتی که اشاره‌ای به عملیات نظامی علیه ایران بود که از ماه فوریه آغاز شد. بنابراین، الجزیره می‌گوید، این پرسش مطرح می‌شود که نامه ونس چه معنایی برای چشم‌انداز درگیری مجدد ایالات متحده و ایران یا بازگشت به میز مذاکرات دارد؟ متن کامل نامه ونس به رضایی منتشر نشده، اما چندین رسانه آمریکایی محتوای آن را گزارش کرده‌اند. وال‌استریت ژورنال به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد که این نامه و گفت‌وگوهای پیرو آن شامل شرایط مشخص صلح نبوده، بلکه در عوض «چارچوبی برای مذاکرات» احتمالی را در بر داشته است. منبع دیگری نیز به این روزنامه گفت هدف اصلی این بوده که مشخص شود «آیا تهران و واشنگتن می‌توانند زمینه مشترک کافی برای متقاعد کردن ترامپ به عدم صدور دستور نهایی برای حمله کوتاه و شدید به ایران در هفته‌های آینده پیدا کنند یا خیر؟» نیویورک تایمز گزارش داد که نامه ونس پیشنهاد برگزاری جلسه‌ای میان مقامات آمریکایی و ایرانی در آینده نزدیک را مطرح کرده و مقرر شده ونس، همان‌گونه که در مذاکرات قبلی آمریکا و ایران در ماه ژوئن رئیس هیئت آمریکایی بود، این بار نیز ریاست هیئت را بر عهده بگیرد. نیویورک تایمز گزارش داد این نامه روز یکشنبه و از طریق میانجی‌گران قطری به رضایی تحویل داده شده است. به گفته مقامات آمریکایی و ایرانی نقل‌شده در رسانه‌ها، ونس خواستار برگزاری مذاکرات مستقیم شده و تأکید کرده که برنامه هسته‌ای ایران باید از همان ابتدا روی میز مذاکره قرار گیرد. این مقامات، با ذکر قطر یا ترکیه به عنوان میزبانان احتمالی، گفتند که اگر ایران بپذیرد، مذاکرات می‌تواند به همین زودی در هفته آینده برگزار شود. ایران به طور رسمی درباره این نامه اظهار نظری منتشر نکرده است، اما نیویورک تایمز ادعا کرد که این نامه «مورد استقبال تهران قرار گرفته است». طبق گزارش نیویورک تایمز، انتظار می‌رود رضایی روز پنجشنبه به نامه ونس پاسخ رسمی بدهد. حمیدرضا عزیزی پژوهشگر ارشد در گروه بین‌المللی بحران (International Crisis Group) به الجزیره گفت: «اقدام ونس در ارسال نامه به رضایی از اهمیت بالایی برخوردار است و بازتاب‌دهنده تغییر احتمالی در دیدگاه واشنگتن درباره اینکه چه کسی در تهران نفوذ دارد است.» جی‌دی ونس نسبت به ترامپ همواره تمایل کمتری به درگیری نظامی فرسایشی با ایران نشان داده است. طبق گزارش رسانه‌های آمریکایی، اگرچه معاون رئیس‌جمهور در نهایت از جنگ حمایت عمومی کرد، اما پیش از پیوستن ایالات متحده به اسرائیل در جنگ علیه ایران در ماه فوریه، ترجیح می‌داد دیپلماسی فشرده‌تری ادامه یابد. او از آن زمان نیز به طور خصوصی نگرانی خود را درباره طولانی شدن این درگیری ابراز کرده است. با این حال، پیام‌های متناقضی درباره نقش ترامپ در آخرین تلاش دیپلماتیک ونس وجود دارد. وال‌استریت ژورنال گزارش داد که ترامپ به ونس دستور داده بود نامه را ارسال کند، اما ترامپ بعداً این موضوع را رد کرد. ترامپ در گفتگو با خبرنگاران اعلام کرد که به ونس چراغ سبز نشان داده تا با ایران ارتباط برقرار کند، اما این ابتکار عمل را به گونه‌ای توصیف کرد که هدف آن کمک به ایران «با اقلام پزشکی و موارد مختلف» بوده است. علی واعظ مدیر برنامه‌ریزی خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بین‌المللی بحران، به الجزیره گفت که تهران ونس را «کسی می‌داند که هم به حرف‌های رئیس‌جمهور گوش می‌دهد و هم به بهای شکست آگاه است». گزارش شده که ترامپ به متحدان خلیج فارس هشدار داده که در میان نشانه‌هایی مبنی بر اینکه ممکن است به طور فزاینده‌ای در معرض تلافی‌جویی ایران قرار گیرند، برای درگیری مجدد آماده شوند. تهران بارها هشدار داده که به هر موج جدیدی از حملات آمریکا و اسرائیل، از جمله حملاتی که تأسیسات نفتی، کابل‌های زیردریایی، مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی در خلیج فارس را هدف قرار دهند، به شدت پاسخ خواهد داد. در همین راستا، کشورهای حوزه خلیج فارس دیپلماسی خود را با ایران تشدید کرده‌اند؛ به طوری که دیپلمات‌های سعودی و قطری، به همراه مقاماتی از پاکستان و ترکیه، روز دوشنبه در تهران با مقامات ایرانی در جلسات مذاکره شرکت کردند. الجزیره در پاسخ به این سوال می‌نویسد: بله؛ این ارزیابی بسیاری از تحلیلگران است. علی واعظ گفت:‌ «خطر به طور خطرناکی بالااست و انتخابات ۳ نوامبر احتمالاً نشان‌دهنده پایان خویشتن‌داری سیاسی [ترامپ] خواهد بود.»