نتانیاهو نخست‌وزیر می‌ماند؛ نامه ونس به رضایی راه مذاکره را باز می‌کند؟

نتانیاهو بدون اکثریت پارلمانی نخست‌وزیر می‌ماند. هم‌زمان، پاسخ ایران به نامه ونس نهایی شده، اما ازسرگیری مذاکرات نیازمند انعطاف هسته‌ای دو طرف است. پاسخ تهران به نامه جی‌دی ونس نهایی شده است، اما هنوز روشن نیست محتوای آن برای بازگشت آمریکا به میز مذاکره کافی خواهد بود یا نه. بر اساس اطلاعات اختصاصی زومان، برخی منابع می‌گویند اگر پاسخ ایران حاوی انعطاف در پرونده هسته‌ای باشد و واشنگتن میزان آن را قابل‌قبول بداند، امکان ازسرگیری مذاکرات وجود خواهد داشت. جزئیات پاسخ ایران و زمان ارسال آن هنوز مشخص نیست. این تحول هم‌زمان با روشن‌شدن نتایج انتخابات اسرائیل رخ داده است؛ انتخاباتی که هیچ‌یک از دو بلوک اصلی در آن به اکثریت لازم برای تشکیل دولت دست نیافته‌اند. بنیامین نتانیاهو، با وجود ازدست‌دادن اکثریت پارلمانی متحدانش، فعلاً در مقام نخست‌وزیر موقت باقی می‌ماند و همچنان اختیار تصمیم‌گیری درباره مسائل امنیتی، از جمله جنگ با ایران، را دارد. نیویورک‌تایمز به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی و یک مقام ایرانی آگاه گزارش داده است که ونس هفته گذشته نامه‌ای از طریق میانجی‌های قطری برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، ارسال کرده است. این نامه روز یکشنبه به طرف ایرانی تحویل داده شد. بر اساس این گزارش، ونس خواستار مذاکرات مستقیم شده و پیشنهاد داده شخصاً ریاست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا را بر عهده بگیرد. او همچنین خواسته است برنامه هسته‌ای ایران از همان آغاز مذاکرات روی میز قرار گیرد. یک مقام ایرانی به نیویورک‌تایمز گفته است که رهبران ایران از این پیشنهاد استقبال کرده‌اند و احتمال دارد گفت‌وگوها از هفته آینده در قطر یا ترکیه آغاز شود. بااین‌حال، هنوز توافق رسمی درباره زمان یا محل مذاکرات اعلام نشده است. وال‌استریت ژورنال نیز با استناد به مقام‌های آمریکایی و افراد آگاه نوشته است که هدف نامه ونس، سنجش امکان دستیابی به زمینه‌ای مشترک میان تهران و واشنگتن است؛ زمینه‌ای که شاید بتواند ترامپ را از صدور دستور حمله‌ای کوتاه اما شدید علیه ایران در هفته‌های آینده منصرف کند. به نوشته این روزنامه، نامه و گفت‌وگوهای بعدی هنوز وارد جزئیات شروط صلح نشده‌اند و بیشتر بر یافتن چارچوبی برای آغاز مذاکرات تمرکز داشته‌اند. ترامپ اما در پاسخ به این پرسش که آیا به معاون خود مأموریت ازسرگیری مذاکرات صلح با ایران داده است، گفت: «نه». او توضیح داد که ونس درباره کمک‌های پزشکی و ارسال اقلام موردنیاز برای بیماران با او صحبت کرده و وی نیز با این اقدام مخالفتی نداشته است. در کنار نامه ونس، قطر نیز پیشنهادی درباره پرونده هسته‌ای ایران مطرح کرده است. شبکه i24NEWS به نقل از دو دیپلمات منطقه‌ای گزارش داده که این پیشنهاد شامل اقدامات مشخص ایران در برنامه هسته‌ای، کاهش بخشی از تحریم‌ها و آزادسازی برخی دارایی‌های مسدودشده است. بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به شماری از تأسیسات هسته‌ای ایران نیز در این پیشنهاد پیش‌بینی شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، روز سه‌شنبه در شورای امنیت سازمان ملل تأکید کرد که بدون بازگشت بازرسان، دستیابی به تصویری دقیق از وضعیت برنامه هسته‌ای ایران امکان‌پذیر نیست. اما اختلاف اصلی بر سر ترتیب اجرای تعهدات است. به گزارش i24NEWS، تهران خواستار کاهش فشار اقتصادی و رفع بخشی از تحریم‌ها پیش از ورود به مسئله هسته‌ای است، در حالی که دولت ترامپ اصرار دارد اقدامات هسته‌ای از همان مرحله نخست آغاز شود. رویترز نیز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داده که پیشنهاد ارائه‌شده از سوی میانجی‌های قطری شامل «ایده‌هایی غیرقابل‌قبول» بوده و نمی‌توان آن را پیشنهادی قابل‌پذیرش دانست. هنوز معلوم نیست طرح گزارش‌شده از سوی i24NEWS همان موضوع نامه ونس است یا پیشنهاد جداگانه‌ای که قطر در چارچوب میانجیگری خود مطرح کرده است. در تهران، مواضع رسمی نیز بر حفظ شروط ایران برای پایان جنگ تأکید دارد. مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در دیدار با محسن رضایی بر ضرورت تحقق شروط ایران برای پایان جنگ و وضعیت «نه جنگ و نه صلح» تأکید کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز از ادامه تعاملات دیپلماتیک درباره طرح هفت‌روزه سخن گفته است. به گزارش الجزیره، از نگاه طرف ایرانی، مسئله اصلی تعداد روزهای یک توافق موقت نیست؛ بلکه میزان تحقق هفت مطالبه و شرط تهران اهمیت دارد. در اسرائیل، انتخابات پارلمانی به تشکیل اکثریت تازه‌ای منجر نشده است. رویترز روز چهارشنبه، ۶ آبان، گزارش داد که با شمارش نزدیک به ۸۶ درصد آرا، سه شبکه اصلی تلویزیونی پیش‌بینی کرده‌اند بلوک احزاب راست‌گرا، راست افراطی و مذهبی متحد نتانیاهو ۵۳ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آورد. در مقابل، بلوک مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی و احزاب عربی ۱۹ کرسی کسب می‌کنند. گزارش تازه‌تر i24NEWS در روز پنجشنبه نیز حاکی از آن است که پس از شمارش آرا، هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به حد نصاب ۶۱ کرسی برای تشکیل دولت نرسیده‌اند. این نتیجه، مسیر تشکیل دولت را برای هر دو طرف دشوار کرده است. آیزنکوت برای دستیابی به اکثریت به حمایت گسترده احزاب عربی نیاز دارد؛ ائتلافی که بخش مهمی از رهبران احزاب یهودی با آن مخالف‌اند. در مقابل، نتانیاهو نیز بدون جلب حمایت احزاب دیگر نمی‌تواند دولت تازه‌ای تشکیل دهد. اکنون اسحاق هرتزوگ، رئیس اسرائیل، باید تصمیم بگیرد که مأموریت اولیه تشکیل دولت را به چه کسی واگذار کند. مذاکرات ائتلافی ممکن است هفته‌ها طول بکشد و در صورت شکست، احتمال برگزاری انتخابات دیگری در سال آینده وجود دارد. مشارکت در انتخابات به ۷۷.۷ درصد رسید که بالاترین میزان در بیش از دو دهه گذشته بود. مشارکت رأی‌دهندگان عرب‌تبار نیز بالا بود و احزاب عربی با کسب ۱۹ کرسی، به موقعیتی اثرگذار در معادلات پارلمانی رسیده‌اند. باقی‌ماندن نتانیاهو در مقام نخست‌وزیر موقت، به معنای کناررفتن او از تصمیم‌های امنیتی نیست.گای لوری، پژوهشگر مؤسسه دموکراسی اسرائیل، به رویترز گفته است که دولت موقت از نظر رسمی اختیاراتی مشابه دولت عادی دارد، هرچند موظف است در استفاده از این اختیارات خویشتنداری بیشتری نشان دهد و در برخی حوزه‌ها با محدودیت‌هایی روبه‌روست. نتانیاهو پس از اعلام نتایج اولیه انتخابات، در جمع هواداران حزب لیکود خواستار تشکیل یک دولت ملی قدرتمند راست‌گرا شد. او همچنین با اشاره به همکاری با دونالد ترامپ، از یک «فرصت تاریخی استثنایی» برای برطرف‌کردن آنچه تهدید ایران خواند، سخن گفت و احتمال اقدام نظامی مشترک دوباره را مطرح کرد. ترامپ که پیش از انتخابات از رأی‌دهندگان اسرائیلی خواسته بود نتانیاهو را در قدرت نگه دارند تا دو طرف بتوانند «کار را در ایران تمام کنند»، از عملکرد انتخاباتی او استقبال کرد. آیزنکوت نیز ضمن پذیرش ادامه نخست‌وزیری موقت نتانیاهو، به مقام‌های امنیتی و اداری هشدار داد که در برابر فشارهای سیاسی احتمالی مقاومت کنند. دفتر نتانیاهو پیش‌تر اتهام استفاده از جنگ ایران برای کسب منافع سیاسی را رد کرده است. به گزارش رویترز، نتیجه انتخابات بر بازارهای اسرائیل نیز اثر گذاشت. ارزش شِکِل، واحد پول اسرائیل، حدود ۱.۶ درصد در برابر دلار کاهش یافت و شاخص‌های اصلی بورس تل‌آویو بیش از سه درصد افت کردند. در بازار جهانی نفت، انتشار خبرهای مربوط به احتمال آغاز مذاکرات با کاهش قیمت‌ها همراه شد. نفت برنت در معاملات ابتدایی پنجشنبه با ۸۲ سنت افت به ۱۱۴ دلار و ۵۰ سنت در هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا نیز با کاهش یک دلار و چهار سنتی، در محدوده ۱۰۱ دلار و ۷۴ سنت معامله شد. بااین‌حال، نگرانی از اختلال در عرضه نفت بر اثر ادامه درگیری‌ها در خاورمیانه، از جمله در یمن، همچنان پابرجاست. در روزهای پیش رو، دو موضوع تعیین‌کننده خواهد بود: نتیجه رایزنی‌ها برای تشکیل دولت در اسرائیل و واکنش آمریکا به پاسخ ایران به نامه ونس. بر اساس اطلاعات اختصاصی زومان، پاسخ تهران نهایی شده، اما صرف ارسال آن برای بازگشت به میز مذاکره کافی نخواهد بود. منابع می‌گویند اگر این پاسخ حاوی انعطاف در پرونده هسته‌ای باشد، ازسرگیری مذاکرات به ارزیابی واشنگتن از میزان این انعطاف بستگی خواهد داشت. هنوز مشخص نیست پاسخ نهایی ایران چه پیشنهادی را در بر می‌گیرد و آیا طرف آمریکایی آن را مبنای قابل‌قبولی برای آغاز گفت‌وگوها خواهد دانست.