عربستان آماده بحران بعدی؛ تصمیم تازه آرامکو در جنگ ایران

جنگ ایران تولید نفت عربستان را به‌شدت کاهش داد؛ حالا آرامکو برای جلوگیری از تکرار این بحران، به دنبال همکاری با کشورهای دیگر است. جنگ ایران یک واقعیت پرهزینه را به عربستان یادآوری کرد: داشتن نفت کافی، به معنای توانایی فروش آن نیست. تولید بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان در ماه‌های نخست جنگ به‌شدت کاهش یافت و مسیرهای سنتی صادرات آن با اختلال روبه‌رو شد. اکنون آرامکو می‌خواهد بخشی از نفت خود را در کشورهای دیگر ذخیره کند تا اگر بحران دیگری رخ داد، مشتریانش برای دریافت نفت تنها به مسیرهای دریایی منطقه وابسته نباشند. به گزارش زومان به نقل از رویترز، امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، پنجشنبه ۲۲ اکتبر (۳۰ مهر ۱۴۰۵) در گفت‌وگو با شبکه العربیه بیزینس اعلام کرد عربستان سعودی به دنبال مشارکت با کشورهای دیگر برای گسترش ذخایر راهبردی نفت است. او همچنین از بررسی مسیرهای جایگزین صادرات نفت خبر داد؛ اقدامی که می‌تواند وابستگی آرامکو به گذرگاه‌های آسیب‌پذیر منطقه را کاهش دهد. این تصمیم در حالی مطرح شده که آرامکو انتظار دارد پس از پایان جنگ ایران، تقاضا برای نفت افزایش یابد. ناصر در گفت‌وگوی تازه خود از افزایش روزانه سه میلیون بشکه‌ای تقاضا سخن گفته است. پیش‌تر نیز هشدار داده بود که بازسازی ذخایر نفتی مصرف‌شده در جریان جنگ ممکن است تا دو سال زمان ببرد. بر اساس آمارهای آژانس بین‌المللی انرژی، تولید نفت عربستان پیش از جنگ بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز بود، اما در بیشتر شش ماه نخست درگیری‌ها به کمتر از هفت میلیون بشکه سقوط کرد. به بیان دیگر، این کشور در مقاطعی روزانه بیش از سه میلیون بشکه کمتر از سطح پیش از جنگ نفت تولید می‌کرد. آرامکو توانست در سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور و مهر ۱۴۰۵) تولید خود را به حدود هشت میلیون بشکه در روز برساند. با این حال، این رقم هنوز دست‌کم دو میلیون بشکه پایین‌تر از سطح پیش از جنگ بود. این کاهش تولید نشان داد که حتی ظرفیت عظیم استخراج نفت عربستان نیز نمی‌تواند این کشور را از پیامدهای اختلال در زیرساخت‌ها و مسیرهای صادراتی مصون نگه دارد. آرامکو پیش از این نیز بخشی از نفت خود را در خارج از عربستان ذخیره می‌کرد. برای نمونه، این شرکت در ژاپن به مخازن ذخیره‌سازی نفت دسترسی دارد. بر اساس توافق تمدیدشده با نهاد دولتی امنیت انرژی ژاپن در سال ۲۰۲۵، آرامکو می‌تواند حدود ۸.۲ میلیون بشکه نفت در مخازن اوکیناوا نگهداری کند. این سازوکار برای هر دو طرف مزیت دارد. آرامکو به بازارهای آسیایی نزدیک‌تر می‌شود و ژاپن نیز در شرایط اضطراری حق دسترسی ترجیحی به نفت ذخیره‌شده را دارد. اکنون شرکت سعودی به دنبال گسترش چنین ظرفیت‌هایی است. ناصر در اظهارات پیشین خود از بررسی افزایش دو تا سه‌برابری ظرفیت ذخیره‌سازی خارجی آرامکو سخن گفته بود. البته هنوز مشخص نیست مذاکرات تازه با کدام کشورها انجام می‌شود و چه میزان از ظرفیت موردنظر به مرحله اجرا خواهد رسید. بخش دیگری از برنامه آرامکو به مسیرهای انتقال نفت مربوط می‌شود. این شرکت در حال بررسی گزینه‌هایی است که وابستگی صادرات آن را به تنگه هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز کاهش دهد. عربستان پیش از این نیز برای دور زدن تنگه هرمز سرمایه‌گذاری کرده بود. خط لوله شرق به غرب این کشور، نفت را از مناطق تولیدی در شرق عربستان به پایانه‌های دریای سرخ منتقل می‌کند؛ مسیری که در جریان جنگ اهمیت بیشتری پیدا کرده است. با این حال، انتقال نفت به دریای سرخ به‌تنهایی همه مشکلات صادراتی را برطرف نمی‌کند. محموله‌هایی که از این مسیر به بازارهای جهانی می‌روند، بسته به مقصد ممکن است همچنان به عبور از باب‌المندب یا کانال سوئز نیاز داشته باشند. مدیرعامل آرامکو جزئیات مسیرهای تازه را اعلام نکرده است. بنابراین هنوز نمی‌توان گفت این شرکت قصد ساخت چه خطوط لوله یا پایانه‌هایی را دارد. آرامکو هم‌زمان تلاش کرده سرعت بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده را افزایش دهد. ناصر می‌گوید واکنش این شرکت به حوادث اکنون بیش از شش برابر سریع‌تر از متوسط صنعت است. استفاده از پهپاد برای بررسی خسارت و تأمین بیش از ۹۰ درصد مواد تعمیراتی از منابع داخلی یا انبارهای موجود در عربستان، بخشی از این آمادگی است. مسئله عربستان فقط آمادگی برای بحران احتمالی بعدی نیست. آرامکو خود را برای دوره‌ای آماده می‌کند که حتی با پایان جنگ نیز ممکن است بازار نفت با کمبود ذخایر روبه‌رو باشد. امین ناصر در سخنرانی ۵ اکتبر (۱۳ مهر ۱۴۰۵) در لندن گفته بود از آغاز جنگ، نزدیک به سه میلیارد بشکه از عرضه نفت جهان از دست رفته و بیش از یک میلیارد بشکه از ذخایر موجود برای جبران کمبود عرضه استفاده شده است. بازگرداندن این ذخایر به سطح پیشین، تقاضایی ایجاد می‌کند که به مصرف معمول نفت در جهان اضافه خواهد شد. از همین رو، پایان درگیری‌ها لزوماً به معنای بازگشت فوری بازار به شرایط عادی نیست. برای آرامکو، دو مسئله به یکدیگر گره خورده‌اند: نفت بیشتری باید به بازار برسد، اما مسیر رسیدن آن نیز باید مطمئن‌تر از گذشته باشد. عربستان هنوز از خسارت جنگ ایران به تولید نفت خود به‌طور کامل عبور نکرده است. با این حال، تصمیم تازه آرامکو نشان می‌دهد این شرکت تنها به بازگرداندن تولید فکر نمی‌کند؛ می‌خواهد در بحران بعدی، حتی اگر مسیرهای منطقه دوباره مختل شدند، نفتی برای تحویل در نزدیکی مشتریان داشته باشد.