جهان از کمبود نفت گذشت؛ ترانزیت مسئله اصلی شد!

جریان نفت خاورمیانه با وجود تشدید حملات در هرمز، تحت پوشش هوایی آمریکا و انتقال دریایی از ۲۴ میلیون بشکه در روز گذشت. به‌گزارش وال استریت ژورنال و براساس داده‌های کپلر، صادرات نفت خلیج فارس از سطح پیش از جنگ فراتر رفته، زیرا یک سامانه‌ کشتیرانی با حمایت ایالات متحده به نفتکش‌ها امکان می‌دهد از میان یکی از شدیدترین موج‌های حملات ایران در تنگه هرمز عبور کنند. این روزنامه ادعا می‌کند که با وجود افزایش خشونت در مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان، سود بالای تجارت نفت، پاداش‌های چشمگیر خدمه و پوشش هوایی آمریکا جریان محموله‌ها را حفظ کرده‌اند. ایران همچنان می‌تواند کشتیرانی را خطرناک‌تر و گران‌تر کند، اما توانایی جلوگیری از ترانزیت نفت را از دست داده است. جریان نفت خاورمیانه شامل محموله‌های عبوری از تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین منطقه، در هفته‌ منتهی به ۱۸ اکتبر به‌طور میانگین از ۲۴ میلیون بشکه در روز گذشت. حجم ثبت‌شده از سطح ۲۳٫۳ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ بالاتر است. آمار اولیه همچنین نشان می‌دهد جریان نفت هرمز -با احتساب انتقال‌های دریایی در خلیج عمان- در دوره‌ مشابه به حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز یا ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ رسیده بود. قیمت نفت همچنان در سطح بالایی قرار دارد و شاخص نفت خام برنت در روزهای اخیر افزایش یافت و روز سه‌شنبه به حدود ۱۰۸ دلار برای هر بشکه رسید. معامله‌گران نگران‌اند که بهبود وضعیت هرمز پایدار نماند، به‌ویژه اگر درگیری‌ها دوباره آغاز شوند. کاهش ذخایر جهانی نیز حاشیه‌ خطای اندکی باقی گذاشته و اجرای عملیات انتقال نفت هزینه‌ زیادی دارد که سرانجام به مصرف‌کنندگان در جایگاه‌های سوخت منتقل می‌شود. حمد حسین اقتصاددان ارشد کالا در کپیتال اکونومیکس گفت: «تصویر کلی آن است که سامانه‌ حمل‌ونقل از طریق تنگه‌ خطرناک هرمز اکنون به‌خوبی تثبیت شده و ریسک‌پذیری افراد دخیل در صادرات نفت افزایش یافته است.» خطوط لوله در سراسر عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز نفت را از مسیرهای متفاوت جابه‌جا می‌کنند. کپلر برآورد کرده که در سپتامبر حدود ۴۰ درصد نفت خام غیرایرانی صادرشده از خلیج فارس از تنگه عبور کرده، درحالی‌که رقم پیش از جنگ ۱۷ درصد بوده است. موفقیت جریان صادرات منطقه با فشاری که ایران متحمل می‌شود تضاد دارد، زیرا صادرات نفت خود ایران بر اثر محاصره‌ دریایی ایالات متحده به‌شدت کاهش یافته است. خطر اصلی آن است که تهران با حملات شدیدتر، نفوذ خود را دوباره برقرار کند و ایالات متحده را در فاصله‌ دو هفته مانده به انتخابات میان‌دوره‌ای آن کشور به رویارویی دیگری بکشاند. براساس آمار وال استریت ژورنال که از گزارش‌های مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا و مجموعه‌های امنیت دریایی گردآوری شده، حدود ۳۰ حمله به کشتی‌ها در ماه جاری گزارش شده است. میشل ویز بوکمن تحلیلگر ارشد مجموعه‌ اطلاعات دریایی ویندوارد گفت: «حوادث اکتبر ۲۰ درصد از کشتی‌هایی را شامل می‌شود که در طول جنگ هدف حمله قرار گرفته‌اند.» کریستوفر لانگ افسر سابق نیروی دریایی بریتانیا که اکنون در گروه نپتون P2P فعالیت می‌کند نیز ادعا می‌کند که ایران در تلاش است تا محاصره‌ تنگه هرمز را دوباره برقرار کند. با این‌حال، بسیاری از تاجران نفت و مالکان کشتی معتقدند پذیرش خطر عبور از هرمز ارزش اقتصادی دارد. همایون فلکشاهی رئیس بخش تحلیل نفت خام کپلر برآورد کرد که تاجران در مقایسه با پیش از جنگ می‌توانند از فروش مجدد نفت عراق برای هر بشکه ۲۰ دلار بیشتر درآمد به‌دست آورند. سود یک محموله‌ ابرنفتکش با چنین اختلافی به حدود ۴۰ میلیون دلار می‌رسد و سه سفر مشابه می‌تواند هزینه‌ ۱۰۰ میلیون دلاری خرید یک نفتکش دست‌دوم را جبران کند. فلکشاهی گفت: «حجم معاملات با وجود افزایش حملات همچنان بالاست، زیرا سود حاصل از آن ارزش ریسک کردن را دارد.» برای ترغیب دریانوردان به عبور از گذرگاه‌های خطرناک نیز پاداش‌هایی در نظر گرفته شده است. به اعضای خدمه‌ کشتی‌های عازم خلیج فارس مبالغی معادل دو یا سه برابر حقوق معمول ماهانه پیشنهاد می‌شود. وال استریت ژورنال گزارش داد یک مجموعه‌ کشتیرانی مستقر در چین برای سفری رفت‌وبرگشت که معمولا یک یا دو هفته طول می‌کشد، تا ۲۵ هزار دلار پرداخت پیشنهاد کرده است. دلالان کشتی نیز می‌گویند برخی مالکان به‌دلیل نرخ بی‌سابقه‌ کرایه‌ نفتکش در منطقه، کشتی‌های قدیمی‌تری را که پیش‌تر نفت ونزوئلا و روسیه را حمل می‌کردند به خلیج فارس انتقال می‌دهند. شمار زیادی کشتی از منطقه‌ خطر عبور می‌کنند و پوشش هوایی آمریکا از طریق کریدوری در امتداد ساحل عمان تا حدی از آن‌ها محافظت می‌کند. نفتکش‌ها محموله را درون خلیج فارس بارگیری می‌کنند و غالبا با سیگنال‌های ردیابی خاموش از هرمز می‌گذرند. کشتی‌ها سپس نزدیک عمان توقف می‌کنند و نفت خود را به شناورهایی انتقال می‌دهند که راهی بازارهای دوردست‌اند. نفتکش‌های اولیه پس از تخلیه به خلیج فارس بازمی‌گردند، جایی که بیشترین خطر اصابت متوجه آن‌هاست. ایران هم‌زمان از پهپادها و موشک‌ها برای متوقف‌کردن کشتی‌هایی استفاده می‌کند که قصد فرار دارند. نیروهای ایرانی به تاکتیک‌های چریکی روی آورده‌اند که حوثی‌های یمن مدت‌ها برای هدف‌گرفتن ترافیک دریایی پیرامون دهانه‌ دریای سرخ به‌کار می‌برند. اعزام دیده‌بان با قایق‌های ماهیگیری کوچک و فرستادن نیروهای رزمی به آب نیز بخشی از چنین عملیات‌هایی به‌شمار می‌رود. خطر گذر از منطقه در سرگذشت ابرنفتکش «لویالتی» (Loyalty) با پرچم تانزانیا نمایان شده است. نفتکش یادشده تا پیش از سپتامبر، سال‌ها نفت خام ونزوئلا را به چین انتقال می‌داد، اما از سپتامبر دو بار وارد خلیج فارس شده و در هر دو سفر برای بارگیری نفت خام به عراق رفته است. یکی از اعضای خدمه گفت کشتی پیش از هر سفر نیروی دریایی ایالات متحده را مطلع می‌کرد و نیروهای امنیتی نیز در عرشه حضور داشتند. به‌گفته‌ کپلر و عضو خدمه، لویالتی اوایل اکتبر دو میلیون بشکه نفت خام عراق را در خلیج عمان به نفتکشی ناشناس انتقال داد و سپس برای بارگیری دوباره به خلیج فارس برگشت. همان عضو خدمه گفت که مجموعه‌ مدیریت کشتی برای سفر دوم، زره بدن و کلاه ایمنی خدمه را ارسال کرده بود. براساس گزارش مجموعه‌ امنیت دریایی ونگارد، لویالتی در ۱۶ اکتبر با نارنجک آر‌پی‌جی شلیک‌شده از یک قایق کوچک هدف قرار گرفت. پرتابه مخزن آب شیرین کشتی را سوراخ کرد و هنگام حمله، نفتکش به‌گفته‌ خدمه دو میلیون بشکه نفت خام عراق حمل می‌کرد. حملات هزینه‌ رساندن نفت خلیج فارس به بازار را بالا برده‌اند. کپلر اعلام کرد هزینه‌ حمل یک محموله‌ ابرنفتکش شامل نفت خام خلیج فارس به چین در هفته‌ جاری به رکورد ۳۷٫۳۷ دلار برای هر بشکه نزدیک شده بود. به‌گفته‌ ویز بوکمن از ویندوارد هزینه‌ بیمه‌ ریسک جنگ نیز از کمتر از ۳ درصد به ۱۰ درصد ارزش کشتی افزایش یافته است. ناتاشا کانوا رئیس تیم راهبرد کالاهای جهانی در جی‌پی‌مورگان گفت: «در ماه آوریل، مشکل کمبود نفت خام بود. در ماه اکتبر، مشکل هزینه‌ جابه‌جایی آن است.» با وجود تهدید ایران مبنی بر جلوگیری از صادرات نفت همسایگان در صورت ناتوانی تهران از صدور نفت خود، محموله‌ها همچنان از منطقه عبور می‌کنند. حمد حسین گفت: «ایران برای دستیابی به همان میزان کنترلی که پیش‌تر بر جریان نفت منطقه داشت، باید تهاجمی‌تر عمل کند.»