اقتصاد ایران در آستانه سنگین‌ترین سقوط ۴۰ ساله

صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرد اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ با افت ۷.۶ درصدی و تورم ۷۸.۶ درصدی، بدترین شرایط چهار دهه اخیر را تجربه کند. به گزارش زومان، در بیشتر کشورهای جهان، دولت‌ها امیدوارند اقتصادشان در پایان سال بزرگ‌تر از ابتدای آن باشد. کارخانه‌ها بیشتر تولید کنند، شرکت‌ها توسعه پیدا کنند و فرصت‌های شغلی تازه‌ای ایجاد شود. اما برای اقتصاد ایران، ماجرا برعکس شده است. تازه‌ترین پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول (IMF) نشان می‌دهد که اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ نه‌ تنها رشد نمی‌کند، بلکه احتمالاً با سقوطی ۷.۶ درصدی مواجه خواهد شد. یعنی ارزش واقعی کالاها و خدماتی که در کشور تولید می‌شود، نسبت به سال گذشته کاهش پیدا می‌کند. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که اقتصاد جهان، با وجود جنگ‌ها و بحران‌های متعدد، همچنان در حال رشد است. اما بخش نگران‌کننده ماجرا چیز دیگری است. اگر پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول محقق شود، اقتصاد ایران شدیدترین سقوط خود را از سال ۱۹۸۶ تجربه خواهد کرد؛ زمانی که کشور در میانه جنگ هشت‌ساله با عراق قرار داشت. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ ۳.۱ درصد رشد کند. اما پشت این عدد، سرنوشت‌های کاملاً متفاوتی پنهان شده است. نگاهی به لیست کشورها نشان می‌دهد رشد اقتصادی در برخی کشورها بیش از ۲۰ درصد است و در برخی کشورها نزدیک به منفی ۲۰ درصد. در صدر کشورهای منتخب، ویتنام قرار دارد که انتظار می‌رود اقتصادش ۸.۴٪ بزرگ‌تر شود. هند با رشد ۷ درصدی همچنان یکی از سریع‌ترین اقتصادهای بزرگ جهان است و چین با وجود مشکلات داخلی و تنش‌های تجاری، رشد ۴.۵ درصدی را تجربه خواهد کرد. در اروپا سرعت رشد کمتر است، اما اقتصاد کشورهایی مانند آلمان و انگلیس همچنان بزرگ‌تر می‌شود. صندوق برای هر دو کشور رشد ۱.۳ درصدی و برای فرانسه رشد ۰.۴ درصدی پیش‌بینی کرده است. آمریکا نیز قرار است با رشد ۲.۳ درصدی، تقریباً رشد پایدار دو سال اخیر را حفظ کند. در مقابل، اقتصاد ایران ۷.۶ درصد کوچک‌تر می‌شود. به این ترتیب، فاصله رشد اقتصادی ایران با میانگین جهان به ۱۰٫۷ واحد درصد می‌رسد. البته ایران تنها کشوری نیست که سال را با رشد منفی به پایان می‌رساند. جنگ خاورمیانه اقتصاد برخی همسایگان را حتی شدیدتر تحت تأثیر قرار داده است. پیش‌بینی می‌شود اقتصاد عربستان ۳.۳ درصد و امارات ۳.۹ درصد کوچک شود. وضعیت برای کشورهایی که بیشتر به صادرات نفت و گاز از خلیج فارس وابسته‌اند، به‌مراتب وخیم‌تر است. صندوق برای اقتصاد کویت رشد منفی ۱۶.۷ درصد، عراق منفی ۱۶ درصد، قطر منفی ۱۵٫۶ درصد و بحرین منفی ۱۱.۳ درصد را پیش‌بینی کرده است. این اعداد تصویر چندپاره‌ای از اقتصاد جهان می‌سازند. در حالی که بخشی از آسیا از صادرات، فناوری و سرمایه‌گذاری به شدت سود می‌برد، کشورهای درگیر جنگ در خاورمیانه با کاهش شدید تولید و تجارت روبه‌رو شده‌اند. برای درک اهمیت پیش‌بینی جدید صندوق بین‌المللی پول برای ایران، باید چهار دهه به عقب برگردیم. در سال ۱۹۸۶، زمانی که ایران درگیر جنگ با عراق بود، اقتصاد کشور نزدیک به ۹.۸ درصد کوچک شد. اگر رشد منفی ۷.۶ درصدی سال ۲۰۲۶ محقق شود، یعنی از آن زمان تاکنون، هیچ سالی با چنین سقوط شدیدی وجود نداشته است. سال‌های بعد نیز اقتصاد ایران بحران‌های سنگینی را پشت سر گذاشت. در سال ۲۰۱۲، هم‌زمان با تشدید تحریم‌های نفتی و بانکی، اقتصاد کشور حدود ۳.۷ درصد کوچک شد. در سال ۲۰۱۸ نیز با بازگشت تحریم‌های آمریکا، افتی تقریباً مشابه رخ داد. با این حال، شدت هیچ‌کدام به پیش‌بینی منفی ۷.۶ درصدی سال ۲۰۲۶ نمی‌رسد. نکته مهم دیگر، آینده این سقوط است. صندوق انتظار دارد اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۷ دوباره ۳.۶ درصد رشد کند. موضوعی که احتمالا با توجه به کاهش اثر شوک جنگ به اقتصاد رخ خواهد داد. اما چنین رشدی برای جبران خسارت سال ۲۰۲۶ کافی نخواهد بود. حتی اگر هر دو پیش‌بینی دقیقاً محقق شوند، اندازه اقتصاد ایران در پایان ۲۰۲۷ همچنان کوچک‌تر از پایان ۲۰۲۵ خواهد بود. برای مردم، معنای چنین وضعیتی یعنی افت رفاه، کاهش فرصت‌های شغلی و سخت‌تر شدن فعالیت بنگاه‌ها. مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که صندوق هم‌زمان پیش‌بینی کرده ایران سال ۲۰۲۶ را با تورم ۷۸.۶ درصدی به پایان برساند. یعنی اقتصاد در حال کوچک‌شدن است، اما قیمت‌ها همچنان با سرعتی بسیار بالا افزایش پیدا می‌کنند. در گزارش تازه صندوق بین‌المللی پول، جنگ ایران یکی از مهم‌ترین دلایل تغییر چشم‌انداز اقتصاد جهان معرفی شده است. جنگ اخیر که همچنان پیامدهای آن ادامه دارد، مسیرهای تجاری را مختل کرد، هزینه حمل‌ونقل و بیمه را بالا برد و تصمیم سرمایه‌گذاران را به تعویق انداخت. برای کشورهای نفتی خلیج فارس، بسته‌شدن تنگه هرمز به معنای قطع کلیدی‌ترین مسیر درآمدی آن‌ها بود. به همین دلیل هم سقوط‌ شدیدی برای اقتصاد این کشورها پیش‌بینی شده است. IMF پیش‌بینی کرده اقتصاد خاورمیانه و شمال آفریقا که در سال ۲۰۲۵ رشد ۳.۳ درصدی داشته، در سال ۲۰۲۶ حدود ۲ درصد کوچک شود. درباره ایران، گزارش صراحتاً به ازسرگیری درگیری‌های نظامی، برقراری دوباره محاصره دریایی و تشدید تحریم‌ها به‌عنوان عوامل کاهش پیش‌بینی رشد اقتصادی اشاره می‌کند. در آن سوی جهان، اقتصاد آمریکا مسیر متفاوتی را طی می‌کند. صندوق بین‌المللی پول انتظار دارد رشد اقتصادی آمریکا مثل ٢٠٢۵ در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ نیز روی ۲.۳ درصد باقی بماند. به بیان ساده، آمریکا با وجود فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ، همچنان موتورهای فعالی برای رشد دارد؛ در حالی که جنگ و محدودیت‌های تجاری، بخشی از ظرفیت تولید و صادرات اقتصادهای خاورمیانه را مختل کرده‌اند. البته صندوق برای منطقه در سال ۲۰۲۷ بازگشتی قدرتمند پیش‌بینی می‌کند. رشد خاورمیانه و شمال آفریقا ممکن است به ۷ درصد برسد، اما این پیش‌بینی به فروکش‌کردن اختلالات جنگ، بازگشایی تدریجی تنگه هرمز از مارس ۲۰۲۷ و عادی‌تر شدن تجارت انرژی وابسته است. بنابراین رشد بالای سال آینده، بیش از آنکه نشانه جهشی تازه باشد، تا حد زیادی می‌تواند حاصل بازگشت بخشی از تولید ازدست‌رفته در سال جنگ باشد. پیش‌بینی تازه صندوق بین‌المللی پول یک هشدار تاریخی برای اقتصاد ایران است. در حالی که بیشتر کشورهای جهان به رشد خود ادامه می‌دهند، ایران ممکن است شدیدترین افت اقتصادی چهار دهه اخیر را تجربه کند. حتی پایان جنگ و بازگشت رشد در سال آینده نیز لزوماً خسارت واردشده را جبران نخواهد کرد. اقتصاد ایران برای بازگشت به مسیر رشد، به چیزی فراتر از پایان یک بحران نیاز دارد. به نظر شما در دو سال پیش رو وضعیت اقتصادی ایران به کدام سو می‌رود؟