خطر جنگ داخلی به افغانستان برگشت؛ آشتی‌کنان چینی شکست خورد!

شکست میانجیگری چین میان کابل و اسلام‌آباد، هم‌زمان با درگیری‌های تازه طالبان و مخالفان مسلح، نگرانی‌ها از بازگشت افغانستان به جنگ داخلی را افزایش داده افغانستان بار دیگر در معرض خطری قرار گرفته که تصور می‌شد پس از بازگشت طالبان به قدرت، تا حدی از آن فاصله گرفته است: جنگ داخلی. این بار، ماجرا فقط به اختلافات داخلی محدود نمی‌شود. تنش طولانی میان کابل و اسلام‌آباد، شکست تلاش‌های چین برای میانجیگری و افزایش فعالیت گروه‌های مسلح مخالف طالبان، شرایط تازه‌ای در افغانستان ایجاد کرده است. به گزارش نیکی آسیا (Nikkei Asia)، درگیری‌های اواخر سپتامبر میان نیروهای طالبان و «جبهه آزادی افغانستان» نشانه‌هایی از افزایش تحرک مخالفان مسلح حکومت کابل را آشکار کرده است. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که پاکستان و افغانستان همچنان درگیر تنش‌های مرزی و حملات متقابل هستند. جبهه آزادی افغانستان (AFF) در مارس ۲۰۲۲، چند ماه پس از بازگشت طالبان به قدرت، تشکیل شد. براساس اطلاعات مؤسسه مطالعات جنگ، این گروه عمدتاً از نیروهای پیشین امنیتی افغانستان تشکیل شده و هدف آن مبارزه با حکومت طالبان است. رهبری این گروه را ژنرال یاسین ضیا بر عهده دارد؛ کسی که در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ رئیس ستاد ارتش افغانستان بود. در آخرین هفته سپتامبر، درگیری‌هایی میان نیروهای این جبهه و طالبان در شهرستان کامدیش، واقع در استان نورستان رخ داد؛ منطقه‌ای کوهستانی در نزدیکی مرز پاکستان. جبهه آزادی افغانستان در بیانیه‌ای اعلام کرد نیروهای طالبان با استفاده از نیروهای زمینی و پهپادها به مواضع کماندوهای این گروه حمله کردند، اما پس از تحمل تلفات سنگین مجبور به عقب‌نشینی شدند. در مقابل، وزارت دفاع افغانستان روایت متفاوتی ارائه داد. این وزارتخانه در بیانیه ۲۹ سپتامبر مدعی شد شورشیان با حمایت ارتش پاکستان از مرز عبور کرده و وارد خاک افغانستان شده‌اند. طالبان اعلام کرد در جریان عملیات، ۴۱ نفر از مهاجمان کشته و ۶۲ نفر دیگر زنده دستگیر شده‌اند. پاکستان این اتهامات را رد کرد. یک مقام دولت پاکستان که نخواست نامش فاش شود، به نیکی آسیا گفت نیروهای طالبان قصد داشتند منطقه را از حضور مخالفانی که در کوهستان پنهان شده بودند پاک‌سازی کنند، اما هنگام برخورد با مواضع نیروهای جبهه آزادی، درگیری آغاز شد. این روایت‌های متناقض نشان می‌دهد حتی درباره ماهیت و نتیجه درگیری‌ها نیز توافقی میان طرف‌ها وجود ندارد. درگیری‌های تازه در شرایطی رخ داده که تلاش‌های چین برای کاهش تنش میان افغانستان و پاکستان تاکنون نتیجه ملموسی نداشته است. دو کشور از اکتبر سال گذشته بارها به‌صورت پراکنده با یکدیگر تبادل آتش کرده‌اند. پکن برای جلوگیری از تشدید اختلافات، چند دور مذاکره ترتیب داده است. نخستین نشست مهم در مه ۲۰۲۵ در پکن برگزار شد و نشست دیگری در اوت همان سال در کابل ادامه یافت. چین همچنین در آوریل ۲۰۲۶ میزبان مذاکراتی هفت‌روزه در شهر ارومچی بود. در آن مذاکرات، پکن از دو طرف خواست از تشدید درگیری‌ها خودداری کنند و برای دستیابی به توافقی جامع تلاش کنند. بااین‌حال، حملات تحریک طالبان پاکستان (TTP)، معروف به طالبان پاکستانی در داخل پاکستان ادامه یافت. اسلام‌آباد حکومت طالبان افغانستان را به حمایت از این گروه متهم می‌کند؛ اتهامی که به یکی از مهم‌ترین عوامل تنش میان دو همسایه تبدیل شده است. در ماه ژوئن، پاکستان حملاتی هوایی در داخل افغانستان انجام داد که به گفته اسلام‌آباد، زیرساخت‌های گروه‌های مسلح را هدف قرار می‌داد. در دو هفته اخیر نیز ارتش پاکستان سه موج حمله هوایی دیگر علیه مواضعی انجام داده که آن‌ها را مخفیگاه‌های احتمالی تحریک طالبان پاکستان معرفی کرده است. کابل می‌گوید غیرنظامیان افغان در این حملات کشته شده‌اند. دو مقام دولت پاکستان به نیکی آسیا گفته‌اند که ادامه تنش‌ها و نبود پیشرفت در مذاکرات صلح، انگیزه و توان گروه‌های مخالف طالبان را برای انجام حملات افزایش داده است. یکی از این مقام‌ها گفت مخالفان طالبان انتظار دارند پس از شکست میانجیگری چین، درگیری میان کابل و اسلام‌آباد گسترده‌تر شود. اسرار مدنی، رئیس شورای بین‌المللی پژوهش در امور دینی، اندیشکده‌ای مستقر در اسلام‌آباد، نیز معتقد است: این وضعیت نشان می‌دهد اختلاف دو حکومت می‌تواند بر صف‌بندی نیروهای سیاسی و مسلح افغانستان نیز تأثیر بگذارد. برای درک اهمیت تحولات اخیر، کافی است به آمار قربانیان خشونت در افغانستان نگاه کنیم. براساس داده‌های دانشگاه اوپسالای سوئد، شمار کشته‌شدگان خشونت در افغانستان در سال ۲۰۲۱ از ۳۶ هزار نفر فراتر رفت؛ سالی که طالبان پس از خروج نیروهای آمریکایی، کنترل کابل را به دست گرفت. اما این رقم در سال ۲۰۲۲ به ۱۶۵۳ نفر کاهش یافت و در هر یک از سه سال بعد، به کمتر از ۴۰۰ نفر رسید. این آمار نشان می‌دهد با وجود آنکه طالبان قدرت را از طریق زور به دست گرفت، سطح خشونت مرگ‌بار در افغانستان پس از بازگشت این گروه به حکومت کاهش یافت. اکنون نگرانی این است که قدرت گرفتن مخالفان مسلح، هم‌زمان با ادامه درگیری با پاکستان، این روند کاهشی را معکوس کند. در همین حال، برخی کارشناسان احتمال ارتباط مستقیم چین با گروه‌های مخالف طالبان را اندک می‌دانند. فخر کاکاخیل، پژوهشگر کالج چوهای هنگ‌کنگ، می‌گوید چین هیچ ارتباطی با جبهه آزادی افغانستان برقرار نکرده و اقدامی در این مسیر را نیز بررسی نمی‌کند. به اعتقاد او، پکن ترجیح می‌دهد گفت‌وگویی منطقه‌ای با حضور پاکستان، افغانستان و تاجیکستان شکل بگیرد. به این ترتیب، افغانستان با وضعیتی پیچیده روبه‌روست: اختلاف با پاکستان ادامه دارد، تلاش‌های دیپلماتیک چین هنوز به نتیجه نرسیده و مخالفان مسلح طالبان نیز فعال‌تر شده‌اند. این تحولات به معنای آغاز قطعی جنگ داخلی نیست، اما خطر بازگشت خشونت گسترده به کشوری را افزایش می‌دهد که تنها چند سال از یکی از خونین‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر خود فاصله گرفته است.