آیا طاعون ریوی می‌تواند مثل کرونا در سطح جهانی همه‌گیر شود؟

زومیت: طاعون ریوی می‌تواند مثل عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی از فردی به فرد دیگر منتقل شود، اما احتمال وقوع همه‌گیری جهانی مثل کرونا واقعاً چقدر است؟ مرگ یکی از کارکنان یک مرکز تحقیقاتی مرتبط با طاعون در روسیه، موجی از گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال نشت عامل بیماری‌زا و حتی آغاز دنیاگیری جدید به راه انداخته است. بااین‌حال، اطلاعات رسمی منتشرشده تا این لحظه تصویر بسیار محتاطانه‌تری ارائه می‌دهند: هنوز مشخص نیست این فرد اصلاً به طاعون مبتلا بوده باشد. سازمان نظارت بر سلامت عمومی روسیه، اعلام کرده است که علت بیماری کارمند زن فوت‌شده «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» بوده است. مقام‌های روس می‌گویند آزمایش‌های تکمیلی روی نمونه‌های گرفته‌شده از او نیز تاکنون میکروارگانیسمی مرتبط با فعالیت حرفه‌ای‌اش در آزمایشگاه شناسایی نکرده‌اند. حدود ۲۰۰ نفر در پی این حادثه تحت نظر قرار گرفتند، اما تاکنون هیچ موردی از طاعون در میان آن‌ها شناسایی نشده و بخش زیادی از افراد پس از منفی‌شدن آزمایش‌ها از قرنطینه خارج شده‌اند. سازمان جهانی بهداشت نیز می‌گوید هیچ مورد تأییدشده‌ای از طاعون در ایرکوتسک گزارش نشده و خطر گسترش بیماری به خارج از روسیه بسیار پایین است. با وجود این، سابقه کاری فرد در مرکز مرتبط با طاعون کافی بود تا شایعه احتمال نشت آزمایشگاهی به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی گسترش پیدا کند. پرسش اصلی این است که اگر مشخص شود عامل مرگ واقعاً طاعون بوده، آیا باید نگران تکرار سناریویی شبیه کووید ۱۹ باشیم؟ طاعون ریوی می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود، اما برخلاف کووید ۱۹ عامل آن باکتریایی است و در صورت تشخیص سریع با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود عامل طاعون باکتری‌ یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است که شکل‌های مختلف این بیماری را ایجاد می‌کند. شناخته‌شده‌ترین نوع بیماری، طاعون خیارکی است که معمولاً پس از گزش کک آلوده ایجاد می‌شود. اما اگر عفونت به ریه‌ها برسد، بیماری می‌تواند به طاعون ریوی تبدیل شود. طاعون ریوی برخلاف نوع خیارکی می‌تواند مستقیماً از فردی به فرد دیگر منتقل شود. انتقال معمولاً ازطریق قطرات تنفسی و در تماس نزدیک با بیمار اتفاق می‌افتد؛ برای مثال زمانی که فرد مبتلا سرفه می‌کند و شخص دیگری برای مدتی در فاصله نزدیک او قرار دارد. همین ویژگی باعث می‌شود هر مورد احتمالی طاعون ریوی جدی گرفته شود و افراد در تماس با بیمار به‌سرعت شناسایی و تحت نظر قرار گیرند. قابلیت انتقال تنفسی ممکن است در نگاه اول طاعون ریوی را شبیه بیماری‌هایی مانند کووید ۱۹ نشان دهد؛ اما این دو از نظر عامل بیماری، درمان و الگوی انتشار تفاوت‌های اساسی دارند. کووید ۱۹ نوعی بیماری ویروسی است، درحالی‌که طاعون بر اثر باکتری ایجاد می‌شود. همین تفاوت از نظر درمان اهمیت زیادی دارد. در صورت تشخیص سریع طاعون، آنتی‌بیوتیک‌ها معمولاً می‌توانند بیماری را درمان کنند. کلارک توضیح می‌دهد که همین ویژگی، طاعون را از بسیاری از بیماری‌های ویروسی تنفسی متمایز می‌کند. در مورد مشکوک، پزشکان می‌توانند علاوه‌بر درمان فرد بیمار، برای افرادی نیز که تماس نزدیک داشته‌اند، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه تجویز کنند. الگوی انتقال هم متفاوت است. طاعون ریوی معمولاً برای انتقال به تماس نزدیک با فرد بیمار نیاز دارد و مانند برخی ویروس‌های تنفسی به‌راحتی ازطریق افراد بدون علامت در جمعیت پخش نمی‌شود. به همین دلیل، حتی تأیید یک مورد طاعون ریوی به‌تنهایی به معنی نزدیک‌بودن یک همه‌گیری نیست. از نظر پزشکی، طاعون ریوی قابلیت انتقال انسان‌به‌انسان را دارد؛ بنابراین در صورت تأیید بیماری، شناسایی سریع بیمار، جداسازی او و ردیابی تماس‌ها اهمیت زیادی پیدا می‌کند. اما متخصصان تأکید می‌کنند که برای ارزیابی حادثه روسیه هنوز اطلاعات کافی وجود ندارد. فعلاً حتی معلوم نیست با موردی از طاعون روبه‌رو هستیم یا خیر. اگر در بررسی‌های بعدی ابتلا به طاعون تأیید شود، تازه باید مشخص شود که عفونت چگونه رخ داده است. ممکن است یک مواجهه شغلی محدود در آزمایشگاه اتفاق افتاده باشد، ممکن است منبع عفونت خارج از محیط کار باشد یا در سناریویی نگران‌کننده‌تر، نشانه‌هایی از انتقال بیماری به افراد دیگر پیدا شود. درحال‌حاضر هیچ مدرکی از سناریوی سوم منتشر نشده است. دکتر ریچارد هیرشسون از بیمارستان ادونتیست سیدنی معتقد است حتی اگر فرضیه نشت محلی آزمایشگاهی تأیید شود، چنین اتفاقی لزوماً زمینه ایجاد همه‌گیری جهانی را فراهم نمی‌کند. به گفته او، قرنطینه افراد در معرض خطر و تجویز پیشگیرانه آنتی‌بیوتیک می‌تواند زنجیره انتقال احتمالی را محدود کند. یکی از نکات مهم در ماجرای روسیه فاصله میان اطلاعات تأییدشده و ادعاهای منتشرشده در فضای مجازی است. دکتر کروتیکا کوپالی، متخصص بیماری‌های عفونی و دانشیار دانشگاه تگزاس ساوت‌وسترن، تأکید کرده است که فعلاً تنها چیزی که با اطمینان می‌دانیم، مرگ فردی بر اثر ذات‌الریه با علت نامشخص است. به گفته او، هیچ تأییدی درباره ابتلا به طاعون وجود ندارد و مدرکی هم از وقوع شیوع طاعون منتشر نشده است. کوپالی هشدار می‌دهد که دنبال‌کردن وضعیت و درخواست اطلاعات بیشتر کاملاً منطقی است، اما پرکردن خلأهای موجود با فرضیه‌های تأییدنشده می‌تواند تصویر نادرستی از خطر ایجاد کند. در چنین شرایطی، مهم‌ترین اطلاعاتی که باید منتشر شوند شامل نتیجه آزمایش‌های تکمیلی، علت دقیق مرگ، سوابق مواجهه احتمالی فرد و وضعیت افرادی است که با او تماس داشته‌اند. بنابراین، آیا در این مورد باید نگران دنیاگیری جدید باشیم؟ براساس اطلاعات موجود، نه. تا این لحظه نه ابتلای فرد درگذشته به طاعون تأیید شده، نه مورد دیگری از بیماری گزارش شده و نه نشانه‌ای از انتقال پایدار انسان‌به‌انسان وجود دارد. حتی در صورت تأیید طاعون نیز شرایط با آغاز دنیاگیری کووید ۱۹ تفاوت زیادی خواهد داشت. طاعون بیماری شناخته‌شده‌ای است، عامل آن مشخص است، آنتی‌بیوتیک‌های مؤثر برای درمانش وجود دارند و روش‌های کنترل تماس نیز از مدت‌ها قبل شناخته شده‌اند.