بده‌بستان پنهان آمریکا و روسیه؛ ترامپ چه پیشنهادی به پوتین داد؟

ترامپ با طرح آزادی زندانیان در برابر کاهش تحریم‌ها، به‌دنبال گسترش تجارت با روسیه و شکستن بن‌بست مذاکرات اوکراین است. چند ماه پیش، جان کول فرستاده‌ دونالد ترامپ در امور گروگان‌ها، ایده‌ تازه‌ای برای شکستن بن‌بست روابط آمریکا با مسکو به رئیس‌جمهور ارائه کرد. این طرح پیشنهادی که یادآور دادوستدهای دوران جنگ سرد بود، بر آزادی شماری از زندانیان سیاسی از سوی کرملین در ازای کاهش تحریم‌های اقتصادی روسیه توسط آمریکا تکیه داشت؛ برنامه‌ای که ترامپ با اجرای آن موافقت کرد. به‌گزارش آتلانتیک، ابتکار تازه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و پیش‌تر گزارش نشده بود، اما می‌تواند چند هدف ترامپ را هم‌زمان پیش ببرد. چنین مسیری به ادغام دوباره‌ روسیه در اقتصاد جهانی کمک می‌کند و مذاکرات ترامپ با کرملین را از جنگ حل‌ناشدنی اوکراین فراتر می‌برد؛ جنگی که فرستادگان او پس از بیش از یک سال دیپلماسی نتوانسته‌اند پایانش دهند. طرح مزبور همچنین راهی برای امضای قراردادهای پرسود آمریکا در زمینه‌ نفت، گازوئیل، مواد معدنی کمیاب و دیگر کالاهای روسیه می‌گشاید و آزادی زندانیان به دلایل بشردوستانه نیز می‌تواند ادعای ترامپ برای دریافت جایزه‌ صلح نوبل را تقویت کند؛ جایزه‌ای که مدت‌ها خواهانش بوده است. رویکرد تازه به کرملین احتمالا خشم اوکراینی‌ها، اروپایی‌ها و حتی بسیاری از متحدان ترامپ در کنگره را برمی‌انگیزد. هر توافق تجاری احتمالی میان آمریکا و روسیه ممکن است پول بیشتری به ارتش روسیه برساند، آن هم در زمانی که مسکو همچنان اوکراین را هدف حملات خود قرار می‌دهد و متحدان آمریکا در اروپا را به جنگی گسترده‌تر تهدید می‌کند. ترامپ اوایل سپتامبر قانونی را امضا کرد که لیندسی گراهام سناتور فقید جمهوری‌خواه از نویسندگانش بود و به رئیس‌جمهور اجازه می‌داد تحریم‌های شدیدی علیه روسیه و شرکای تجاری آن وضع کند؛ با وجود چنین بستری، فرستادگان دیپلماتیک او بی‌سروصدا راه‌های کاهش تحریم‌ها و تجارت با مسکو را بررسی کرده‌اند. کول بیش از یک سال راهبرد آزادی زندانیان را در بلاروس -نزدیک‌ترین متحد روسیه- آزموده است. او در گفت‌وگو با الکساندر لوکاشنکو رئیس جمهور بلاروس، آزادی صدها زندانی را از زندان‌های آن کشور به‌دست آورد و آمریکا در مقابل بخشی از تحریم‌های این کشور را کاهش داد. واشنگتن همچنین پیگیر خرید ارزشمندترین کالای صادراتی بلاروس -نوعی کود موسوم به پتاس- شد و کول اکنون با تأیید ترامپ می‌خواهد همان شیوه را در برابر ولادیمیر پوتین به‌کار گیرد. ترامپ هفته‌ گذشته اعلام کرد آمریکا بر سر یک معامله‌ عظیم پتاس با بلاروس مذاکره می‌کند. کول که پیش‌تر وکیل ترامپ بود، گفت روسیه نیز در مذاکرات حضور دارد؛ توافقی که در صورت نهایی‌شدن، استثنایی نادر بر خودداری آمریکا از قراردادهای تجاری مرتبط با روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین خواهد بود. فرستاده‌ ترامپ گفت: «همه‌ کارها به امکان صلح کمک می‌کنند. تعامل بیشتر و بده‌بستان‌های بیشتر، چه اقتصادی، چه درباره‌ زندانیان یا هر موضوع دیگری، گام‌به‌گام و امیدوارانه به صلح منتهی می‌شود. ماموریت کم‌وبیش همین است.» اوکراینی‌ها برداشت دیگری دارند. بلاروس سکوی آغاز تهاجم روسیه به اوکراین بوده و لوکاشنکو پایگاه، تدارکات و مهمات در اختیار ارتش روسیه گذاشته است. ولودیمیر زلنسکی رئیس‌جمهور اوکراین هنگام سفر هفته‌ گذشته به نیویورک گفت: «نهایت تلاش خود را برای مسدود کردن هرگونه اقدام جهت لغو تحریم‌های روسیه پیش از پایان جنگ به‌کار می‌گیرد، هرچند باید پذیرفت چنین کاری دشوار خواهد بود.» اقتصاد روسیه تقریبا ۱۰ برابر اقتصاد اوکراین اندازه دارد از زمانی که پوتین نخستین نیروهایش را در سال ۲۰۱۴ وارد اوکراین کرد، آمریکا و اروپا تقریبا همه‌ انواع تحریم را برای مجازات روسیه به‌کار گرفته‌اند. نخبگان سیاسی مسکو، پایه‌ صنعتی، نظام بانکی، بخش انرژی و دیگر منابع پول و فناوری موردنیاز پوتین برای جنگ هدف تحریم قرار گرفته‌اند. ترامپ در بهار بخشی از محدودیت‌ها را به طور موقت کاهش داد و به روسیه اجازه داد سوخت بیشتری در بازار جهانی بفروشد، زیرا امیدوار بود شوک قیمت نفت ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران را تسکین دهد. اوکراین همان زمان تصمیم ترامپ را محکوم کرد. زلنسکی در سخنرانی هفته‌ گذشته‌ خود در مجمع عمومی سازمان ملل بار دیگر از غرب خواست تحریم‌ها علیه روسیه -از جمله تدابیر تازه‌ای را که ترامپ در سپتامبر به قانون تبدیل کرد- تشدید و اجرا کند. مذاکره‌کنندگان آمریکایی در مقابل رویکردی نرم‌تر در پیش گرفته‌اند و می‌کوشند با وعده‌ رشد اقتصادی پوتین را آرام کنند. جرد کوشنر داماد ترامپ پس از سفرش به کرملین در سپتامبر از درآمدی سخن گفت که در پی توافق صلح به‌دست می‌آید. او در کنفرانسی در کی‌یف توضیح داد که قراردادهای تجاری یا به تعبیر خودش «توافق‌های رفاه»، بخش ضروری راهبرد ترامپ را تشکیل می‌دهند و پوتین و زلنسکی پس از پذیرش آتش‌بس باید چشم‌اندازی از سرمایه‌گذاری خارجی و ارتقای سطح زندگی شهروندان خود داشته باشند. اوکراین نیز با مجموعه‌ای از حملات به اهداف گوناگون در روسیه -به‌ویژه پالایشگاه‌های نفت و دیگر زیرساخت‌های انرژی-پاسخ داده است. زلنسکی در چارچوب هر توافق صلح، تضمین‌های امنیتی خدشه‌ناپذیری از متحدان غربی می‌خواهد تا مانع حمله‌ دوباره‌ روسیه در آینده شود. اوکراینی‌ها در هفته‌های اخیر از شنیدن سخنان فرستادگان ترامپ درباره‌ استفاده از مذاکرات صلح برای پیشبرد قراردادهای تجاری سرخورده شده‌اند. یکی از مذاکره‌کنندگان اوکراینی گفت: «همین موضوع اکنون محرک آمریکایی‌هاست.» به‌گفته‌ مذاکره‌کننده‌ی دوم، فرستادگان ترامپ فعلا راهی برای تجارت با روسیه پیش از دستیابی دست‌کم به آتش‌بس جزئی در اوکراین نمی‌بینند، اما راهبرد کول شاید راهی برای دورزدن مانع فراهم کند. آزادی زندانیان سیاسی روسیه می‌تواند دلیلی برای کاهش تحریم‌های آمریکا بسازد و فضای لازم را برای مبادلات مالی موردنظر ترامپ با روس‌ها پدید آورد. پیشنهاد کول از دیداری در بهار با دیمیتری موراتوف مخالف حکومت روسیه شکل گرفت. موراتوف در یک سال گذشته گزارش‌های مربوط به فعالیت کول در بلاروس را از نزدیک دنبال می‌کرد. موراتوف اواخر سال گذشته خواست او را به کوئل معرفی کنند تا مشخص شود آیا فرستاده‌ ترامپ می‌تواند همان درخواست‌هایی را که در مینسک مطرح کرده بود، به کرملین نیز ارائه دهد؟ موراتوف استدلال می‌کرد آزادی زندانیان سابقه‌ای طولانی در دیپلماسی آمریکا در مسکو دارد. رونالد ریگان یا فرستادگانش در نشست‌ها با میخائیل گورباچف -آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی- اغلب فهرست مخالفان زندانی را تحویل شوروی می‌دادند و خواستار آزادی آنان می‌شدند. گورباچف نیز معمولا درخواست را می‌پذیرفت و به تلاش گسترده‌تر خود برای کاهش تنش با آمریکایی‌ها و کم‌کردن خطر جنگ هسته‌ای، بُعدی بشردوستانه می‌بخشید. موراتوف عکس چند مخالف جنگ را که روسیه زندانی کرده بود همراه داشت و سرگذشتشان را برای کول تعریف کرد. یکی از آنان یوگنیا برکوویچ شاعر و کارگردان تئاتر بود که در سال ۲۰۲۲ علیه جنگ تجمع اعتراضی برگزار کرده بود. دادگاهی نظامی در روسیه بعدها او و دوست نمایشنامه‌نویسش، سوتلانا پتریچوک را با اتهام‌های تروریستی به ۶ سال زندان محکوم کرد؛ حکمی که بخشی از کارزار کرملین برای جرم‌انگاری هرگونه مخالفت با جنگ به‌شمار می‌رفت. صدها نفر در روسیه به‌دلیل چنین اتهام‌هایی زندانی شده‌اند و بعضی برای اقدام‌هایی به‌سادگی زیر سؤال بردن جنگ در نظری زیر یک پست شبکه‌ اجتماعی، سال‌ها حبس گرفته‌اند. کول نیز شادی خود از نخستین موفقیتش در آزادی گروهی از زندانیان بلاروس در سال گذشته را برای موراتوف شرح داد و گفت تجربه‌ مزبور هدف تازه‌ای به زندگی حرفه‌ای او بخشید. وکیل پیشین ترامپ پذیرفت رویکردی مشابه را با روس‌ها بیازماید. آمریکایی‌ها مشتاق‌اند هرچه زودتر نشستی میان ترامپ، پوتین و زلنسکی برگزار کنند. مارکو روبیو وزیر امور خارجه‌ آمریکا اعلام کرد واشنگتن از پوتین برای حضور در اجلاس گروه ۲۰ در ماه دسامبر دعوت کرده است. اجلاس در باشگاه گلف ترامپ در میامی برگزار خواهد شد و ترامپ می‌تواند بکوشد زلنسکی را نیز به میز مذاکره بیاورد؛ اما پوتین هنوز دعوت را نپذیرفته است. نبود اراده در طرف روسی سبب شده موج مذاکرات صلح آغاز شده از سوی فرستادگان ترامپ در هفته‌های اخیر، برای بعضی شرکت‌کنندگان اتلاف وقت جلوه کند. ورود موضوع زندانیان سیاسی به گفت‌وگوی آمریکا و روسیه، راهی آسان پیش روی پوتین می‌گذارد تا حسن نیت نشان دهد و نشانه‌های تازه‌ای از پیشرفت دیپلماتیک با آمریکا پدید آورد. کول فهرستی از آمریکایی‌های محبوس در زندان‌های روسیه گردآورده و فهرستی جداگانه نیز با کمک موراتوف تهیه خواهد شد که مخالفان حکومت، روزنامه‌نگاران و دیگر زندانیان مخالف جنگ را در بر می‌گیرد. گفت‌وگوهای تجاری هم‌زمان با مذاکرات زندانیان پیش خواهند رفت و به‌گفته‌ کول، یک قرارداد تجاری از هم‌اکنون نشان داده چگونه می‌توان نقاط تماس آمریکا و روسیه را فراتر از مذاکرات صلح اوکراین گسترش داد. کول تأکید کرد راهبردش به معنای رهاکردن اوکراین نیست، بلکه می‌کوشد روابط آمریکا و روسیه را تقویت کند و پوتین را در چارچوب برنامه‌ای گسترده‌تر برای تجارت با غرب به پایان جنگ ترغیب سازد. جایگزینی چماق تحریم‌ها با هویج سود متقابل، از درسی پیروی می‌کند که کول سال گذشته از لوکاشنکو -نزدیک‌ترین متحد پوتین- آموخت. هم‌زمان با آغاز کاهش تحریم‌های آمریکا علیه بلاروس در سال گذشته، لوکاشنکو به آمریکایی‌ها کمک کرد نشستی با پوتین در انکوریج آلاسکا ترتیب دهند؛ جایی که ترامپ روی فرش قرمز از رهبر روسیه استقبال کرد. مذاکرات هیچ دستاورد مهمی برای پایان جنگ اوکراین نداشت و روسیه برعکس، حملاتش به نیروگاه‌ها، مجتمع‌های مسکونی و دیگر اهداف غیرنظامی را تشدید کرد. بااین‌حال، نشست آلاسکا انزوای دیپلماتیک دشمنان اصلی اوکراین را کاهش داد. ترامپ هنگام پرواز به انکوریج با هواپیمای ایرفورس وان، با لوکاشنکو تماس گرفت و از او بابت آزادی زندانیان سیاسی تشکر کرد. نظر شما درباره‌ی مبادله‌ آزادی زندانیان با کاهش تحریم‌های روسیه چیست؟