ایران برای بازکردن هرمز چه می‌خواهد؟

ایران می‌گوید هرمز را در هفت روز باز می‌کند. الجزیره می‌نویسد بهای این معامله فقط رفع تحریم‌ها نیست و پای یمن هم در میان است. پس از نزدیک به هفت ماه جنگ ایران و آمریکا، تهران پیشنهادی برای بازگشایی تنگه هرمز روی میز گذاشته است: اگر واشنگتن شروط ایران را بپذیرد، مسیر کشتیرانی ظرف هفت روز باز می‌شود. اما الجزیره در گزارشی تحلیلی می‌گوید ماجرا فقط «بازکردن هرمز» نیست؛ مسئله مهم‌تر این است که هرمز بعد از توافق چگونه و تحت چه قواعدی باز خواهد شد. براساس طرحی که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران ارائه کرده، درگیری‌ها در منطقه ازجمله لبنان برای هفت روز متوقف می‌شود، دست‌کم ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران آزاد می‌شود، تحریم‌های نفتی و محاصره دریایی آمریکا پایان می‌یابد و در مقابل، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد. اما یک تفاوت مهم وجود دارد: پیشنهاد ایران بازگشت به شرایط قبل از جنگ نیست. قرار است ایران و عمان مسیر تازه‌ای برای عبور کشتی‌ها تعیین کنند. الجزیره همین بخش را مهم‌ترین نقطه پیشنهاد تهران می‌داند. درحال‌حاضر ایران عبور کشتی‌ها را به دریافت مجوز قبلی مشروط کرده و از نگاه نویسنده، اگر همین سازوکار وارد توافق شود، قواعد بازی تغییر می‌کند. هرمز یک آبراه بین‌المللی است و عبور کشتی‌ها به‌طور سنتی نیازی به اجازه قبلی ایران یا عمان نداشته است. اما اگر مسیر عبور توسط دو کشور ساحلی تعیین و تردد به مجوز مشروط شود، به تعبیر الجزیره، بحث دیگر صرفاً بر سر «آزادی کشتیرانی» نیست؛ بلکه بر سر شرایطی است که براساس آن اجازه عبور داده می‌شود. تهران هم‌زمان در تلاش است چین و عمان را با طرح خود همراه کند. از نگاه نویسنده، این اقدام می‌تواند ترتیبات تازه‌ای را که در جریان جنگ شکل گرفته، به یک چارچوب سیاسی ماندگار تبدیل کند. الجزیره زمان‌بندی طرح را اتفاقی نمی‌داند. انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نزدیک است و بسته‌ماندن هرمز می‌تواند با بالا نگه‌داشتن قیمت انرژی، فشار بیشتری بر مصرف‌کنندگان آمریکایی و دولت ترامپ وارد کند. محاسبه‌ای که گزارش به تهران نسبت می‌دهد ساده است: هرچه انتخابات نوامبر نزدیک‌تر شود، هزینه ادامه بحران انرژی برای واشنگتن بیشتر و ارزش پیشنهاد ایران برای پایان‌دادن به آن بالاتر می‌رود. اما ماجرا یک بازیگر دیگر هم دارد: یمن. حسین محبی، سخنگوی سپاه و مسئول پرونده یمن، به خبرگزاری فرانسه گفته پایان درگیری‌ها در یمن نیز یکی از خواسته‌های ایران است. با این حال، هنوز مشخص نیست این شرط رسماً در پیشنهاد هفت‌روزه عراقچی قرار دارد یا مطالبه‌ای جداگانه است. هم‌زمان گزارش‌هایی منتشر شده که عراقچی یک روز پیش از اعلام طرح هفت‌روزه، نقشه‌راه گسترده‌تری به فرستادگان آمریکا ارائه کرده است: آتش‌بس منطقه‌ای حداکثر ۶۰روزه، بازگشایی مرحله‌ای هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا. در روایت‌های منتشرشده از این سند، آزادی حدود ۲۴ میلیارد دلار از منابع مسدودشده ایران و توقف محاصره حوثی‌ها نیز مطرح شده است. اما اینجا یک ابهام مهم وجود دارد. الجزیره تأکید می‌کند هیچ منبعی تحویل چنین سند مکتوبی از سوی عراقچی را تأیید نکرده است. ممکن است آنچه به‌عنوان طرح ۶۰روزه مطرح شده، در واقع اشاره به تفاهمی باشد که ترامپ و مسعود پزشکیان ۱۷ ژوئن امضا کردند. واشنگتن معتقد است آن تفاهم دیگر اعتبار سیاسی ندارد؛ تهران اما خواهان بازگشت به همان چارچوب است. الجزیره معتقد است باید هرمز و یمن را کنار یکدیگر دید. ایران از امکان عبور کشتی‌های متعلق به طرف‌های «غیرمتخاصم» سخن گفته و حوثی‌ها نیز اعلام کرده‌اند در دریای سرخ، جز عربستان سعودی طرف دیگری را هدف قرار نمی‌دهند. از نگاه نویسنده، در هر دو آبراه یک منطق مشترک دیده می‌شود: عبور کشتی‌ها به رفتار و موضع سیاسی کشورها گره می‌خورد. اگر مسئله یمن وارد توافق هرمز شود، تهران می‌تواند هم‌زمان بر دو گلوگاه حیاتی منطقه اثر بگذارد: تنگه هرمز در ورودی خلیج فارس و باب‌المندب در مسیر دریای سرخ. به این ترتیب سؤال اصلی فقط این نیست که تنگه هرمز چه زمانی باز می‌شود؛ مسئله این است که اگر باز شود، چه کسی قواعد عبور از آن را تعیین خواهد کرد و جهان برای پایان‌دادن به بحران چه بهایی خواهد پرداخت.