جنگ بازار را بدحساب کرد؛ رکورد چک‌های برگشتی در فروردین

سهم چک‌های برگشتی در جنگ به یکی از بالاترین سطوح تاریخ رسید؛ رکوردی که بیشتر از ارزش چک‌ها، در تعداد آنها دیده می‌شود. در فروردین و اسفند که در گیر جنگ بودیم، تقریباً از هر شش چکی که در شبکه بانکی جابه‌جا شد، یکی برگشت خورد. سهم چک‌های برگشتی از نظر تعداد به حدود ۱۷ درصد رسید؛ رقمی که بعد از روزهای کرونا، بالاترین سطح در کل داده‌های بانک مرکزی از سال ۱۳۹۶ تاکنون است. بنابراین بازار چک در این مقطع هم از نظر حجم فعالیت و هم از نظر نسبت برگشتی‌ها تحت فشار قرار گرفته بود. به گزارش زومان، بانک مرکزی هر ماه تعداد چک‌هایی را که در شبکه بانکی تسویه شده‌اند منتشر می‌کند. بخشی از آنها وصول می‌شوند و بخشی به دلیل کافی نبودن موجودی حساب صادرکننده، برگشت می‌خورند. برای فهم وضعیت بازار چک، فقط نگاه کردن به مبلغ‌ها کافی نیست؛ ممکن است چند چک بزرگ، عدد مبلغ برگشتی را بالا ببرند، در حالی که تعداد زیادی از چک‌های کوچک بدون مشکل پرداخت شده‌اند. در فروردین امسال اتفاق مهم دقیقاً در سمت تعداد افتاد. از هر صد چک، حدود ۱۷ چک برگشت خورد. این نسبت در فروردین سال گذشته حدود ۹ چک بود. یعنی در فاصله یک سال احتمال برگشت خوردن چک‌ها دوبرابر شد. بنابراین با وجود اینکه تعداد کل چک‌ها در این ماه پایین آمده بود، سهم چک‌هایی که نتوانستند پرداخت شوند جهش کرد. نکته مهم دیگر این است که این عدد حتی از تمام ماه‌ها از سال ۱۳۹۶ به بعد بالاتر است. فقط فروردین ۱۳۹۹، در شروع همه‌گیری کرونا، وضعیت بدتری ثبت کرده بود. البته این رکورد را نباید به معنی یک بحران دائمی در بازار چک دانست. اردیبهشت، سهم چک‌های برگشتی از نظر تعداد دوباره پایین آمد و به حدود ۱۲ درصد رسید. این برگشت سریع نشان می‌دهد که فروردین و اسفند تا حد زیادی تحت تأثیر یک شوک قرار گرفته بود اما همچنان عدد برگشتی ها دو رقمی است که نشانه خوبی در بازار به شمار نمی رود. اگر به جای تعداد، سراغ ارزش چک‌های برگشتی برویم، تصویر کمی متفاوت می‌شود. در فروردین حدود یک‌پنجم ارزش چک‌های صادرشده برگشت خورد. این رقم بالا بود، اما رکورد تاریخی محسوب نمی‌شد. در تیر ۱۴۰۴ که آن هم موعد جنگ دوازده روزه بود، سهم مبلغ چک‌های برگشتی از این هم بیشتر شده بود. در طرف دیگر ماجرا، یک رکورد اسمی هم دیده می‌شود: متوسط مبلغ هر چک در خرداد امسال به حدود ۲۰۰ میلیون تومان رسید. چک برگشتی هم به طور متوسط حدود ۲۳۰ میلیون تومان ارزش داشت؛ بالاترین رقم ثبت‌شده در این داده‌ها. اما اینجا هم نباید عدد ۲۰۰ میلیون تومان را به‌تنهایی تفسیر کرد. در سال ۱۳۹۶، متوسط مبلغ هر چک فقط حدود ۶ تا ۷ میلیون تومان بود. امروز این رقم چند ده برابر شده، اما قیمت کالاها و خدمات هم در همین مدت به‌شدت بالا رفته‌اند. بنابراین بخش بزرگی از این رشد، نتیجه تورم است و لزوماً به این معنا نیست که مردم امروز معاملات بسیار بزرگ‌تری انجام می‌دهند. به همین دلیل، مهم‌ترین خبر این داده‌ها شاید همان جایی باشد که کمتر دیده می‌شود: رکورد فروردین در سهم تعداد چک‌های برگشتی است. ارزش چک‌ها با تورم بالا رفته، اما در فروردین تعداد بیشتری از چک‌ها از مسیر عادی پرداخت خارج شدند.