بیژن مرتضوی؛ مرد ویولن سفید میان شهرت، مهاجرت و حاشیه | او کی رفت و چه کرد و چرا بازگشت؟

کمتر خواننده‌ای در موسیقی پاپ ایرانی را می‌توان پیدا کرد که هویت هنری‌اش تا این اندازه با یک ساز گره خورده باشد. برای چند نسل از ایرانیان، نام بیژن مرتضوی پیش از آنکه یادآور یک خواننده باشد، با تصویر ویولن و آرشه‌ای گره خورده که بخش مهمی از موسیقی پاپ ایرانی خارج از کشور را شکل داد. هنرمندی که از کودکی ویولن زد، در جوانی مهاجرت کرد، در آمریکا به شهرت رسید و بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین نوازندگان ایرانی در جهان تبدیل شد. به گزارش ، اما داستان مرتضوی فقط داستان موسیقی نیست؛ زندگی او در چهار دهه گذشته بارها با مهاجرت، محدودیت‌های فعالیت هنری، رفت‌وآمد به ایران، زندگی خصوصی و در سال‌های اخیر مرگ همسرش و مواضع اجتماعی او درهم آمیخته است. کودکی با ویولن؛ پیش از آنکه خواننده باشد بیژن مرتضوی در سال ۱۳۳۶ در شمال ایران متولد شد و بنا بر زندگی‌نامه رسمی‌اش، نوازندگی ویولن را از سه‌سالگی آغاز کرد. او در تهران نزد چند نوازنده شناخته‌شده آموزش دید و در کنار ویولن، سازهایی مانند پیانو، گیتار، تار، سنتور و عود را نیز فرا گرفت. مرتضوی در ۱۱سالگی در یک مسابقه سراسری موسیقی میان دانش‌آموزان رتبه نخست را به دست آورد و در ۱۴سالگی ارکستری ۳۲نفره را در اردوگاه تابستانی رامسر رهبری کرد. این مسیر نشان می‌داد که با یک نوازنده معمولی روبه‌رو نیستیم؛ او از همان نوجوانی به تنظیم، ارکستراسیون و بداهه‌نوازی علاقه داشت. آهنگ قصه عشق او را اینجا بشنوید: پس از پایان دبیرستان به بریتانیا رفت و در کنار تحصیل مهندسی، موسیقی را ادامه داد. در سال ۱۹۷۹ نیز راهی آمریکا شد و سرانجام در کالیفرنیا مستقر شد. شهرتی که با ویولن آمد مرتضوی خیلی زود دریافت که می‌تواند میان موسیقی ایرانی، تکنیک ویولن و ساختار موسیقی پاپ پلی متفاوت ایجاد کند. آلبوم‌ها و قطعات او در میان ایرانیان خارج از کشور دست‌به‌دست شد و به تدریج نامش از یک نوازنده صرف فراتر رفت. بیشتر بخوانید: دهه ۱۹۹۰ نقطه مهمی در مسیر حرفه‌ای او بود. در سال ۱۹۹۴، مرتضوی به عنوان نخستین هنرمند ایرانی با پشتیبانی چهار شرکت بزرگ آمریکایی در سالن مشهور گریک تئاتر لس‌آنجلس روی صحنه رفت؛ اتفاقی که جایگاه او را در میان چهره‌های مطرح موسیقی ایرانی خارج از کشور تثبیت کرد. در این دوره، تصویری که از او ساخته شد با «ویولن سفید» تکمیل شد؛ سازی که بعدها به امضای بصری مرتضوی تبدیل شد و همچنان بخش مهمی از هویت صحنه‌ای اوست. رابطه پیچیده با ایران یکی از بخش‌های کمتر ساده زندگی مرتضوی، رابطه او با ایران پس از مهاجرت است. برخلاف تصویری که گاهی از مهاجرت دائمی او ساخته شده، مرتضوی در سال‌های پس از انقلاب بارها به ایران سفر کرده است. آهنگ وداع او را اینجا بشنوید: او در مصاحبه‌ای در سال ۱۴۰۳ درباره سفرهایش به ایران سخن گفت. روایت او نشان می‌دهد که رابطه‌اش با ایران صرفا یک رابطه نوستالژیک از دور نبوده و در مقاطعی تلاش‌هایی برای فعالیت و حضور دوباره در کشور داشته است. گزارش‌های مختلف درباره زمان و علت محدودیت‌های او یکسان نیستند و بخشی از اطلاعات منتشرشده در رسانه‌ها نیز بر پایه روایت‌های ثانویه است؛ بنابراین نمی‌توان همه جزئیات این بخش از زندگی او را قطعی دانست. ازدواج و حاشیه‌های زندگی خصوصی زندگی خصوصی مرتضوی نیز در سال‌های مختلف محل توجه رسانه‌ها بوده است. مهم‌ترین بخش این داستان به ستاره سعیدی مربوط می‌شود؛ زنی که علاوه بر همسر مرتضوی، در سال‌های پایانی زندگی‌اش مدیر برنامه‌های او نیز بود. ازدواج این زوج به دلیل اختلاف سنی قابل توجه، از همان ابتدا در شبکه‌های اجتماعی با واکنش‌هایی همراه شد. سعیدی در مقطعی نیز شخصا درباره سن و حواشی مربوط به آن توضیح داده بود. مرگ ستاره سعیدی؛ فصل‌ تلخ بیژن در شهریور ۱۴۰۲، ستاره سعیدی پس از یک عمل جراحی مغز در ترکیه درگذشت. مرتضوی در روزهای پیش از مرگ او با انتشار پیام‌هایی از مردم خواسته بود برای بهبود همسرش دعا کنند. سعیدی ۹ شهریور همان سال درگذشت و خبر مرگ او واکنش گسترده‌ای در میان هنرمندان ایرانی به همراه داشت. این حادثه علاوه بر ابعاد عاطفی، حواشی رسانه‌ای زیادی نیز به دنبال داشت؛ از بازنشر تصاویر قدیمی سعیدی گرفته تا بحث درباره گذشته کاری او و اختلاف سنی این زوج. مرتضوی بعد از مرگ همسرش برای مدتی کمتر در رسانه‌ها حاضر شد، اما در سال ۱۴۰۳ در گفت‌وگویی تلویزیونی درباره زندگی شخصی، فعالیت هنری، سفرهایش به ایران و تجربه ممنوع‌الخروجی صحبت کرد. وقتی تا پای مرگ رفت ابتلای بیژن مرتضوی به کرونا یکی از دوره‌های دشوار زندگی این خواننده و نوازنده شناخته‌شده ایرانی بود؛ بیماری‌ای که در روزهای اوج همه‌گیری کووید-۱۹، او را راهی بیمارستان کرد و نگرانی هوادارانش را به دنبال داشت. مرتضوی در فوریه ۲۰۲۱ به کرونا مبتلا شد و به دلیل شدت گرفتن علائم بیماری در بیمارستان بستری شد. گزارش‌های منتشرشده در آن زمان حاکی از آن بود که سطح اکسیژن خون او کاهش یافته و همین موضوع باعث شد وضعیتش نیازمند مراقبت‌های پزشکی جدی باشد. در ادامه، او برای مدتی در بخش مراقبت‌های ویژه تحت نظر قرار گرفت. خبر بستری شدن مرتضوی با واکنش گسترده طرفدارانش همراه شد. همسر او نیز درباره وضعیت جسمانی‌اش اطلاع‌رسانی می‌کرد و روند درمان را با مخاطبان در میان می‌گذاشت. پس از گذشت مدتی، گزارش‌ها از بهبود تدریجی شرایط او حکایت داشت و مرتضوی از بخش مراقبت‌های ویژه خارج شد تا ادامه درمان را در بخش عمومی بیمارستان دنبال کند. این خواننده سرانجام از مرحله حاد بیماری عبور کرد و بهبود یافت. ماجرای ابتلا به کرونا، یکی از دوره‌های پرتنش زندگی او بود؛ دوره‌ای که وضعیت جسمانی این هنرمند را برای مدتی در کانون توجه رسانه‌ها و هوادارانش قرار داد. ویولن سفید در فینال جام جهانی یکی از مهم‌ترین اتفاقات حرفه‌ای سال‌های اخیر مرتضوی، حضور او در برنامه موسیقایی فینال جام جهانی ۲۰۲۶ بود. او در اجرای «Seven Nation Army» به رهبری گوستاوو دودامل، در کنار نوازندگان فیلارمونیک نیویورک، ارکستر سمفونیک سیمون بولیوار و گروه Electric Mayhem روی صحنه رفت. ویولن سفید مشهورش نیز همراه او بود؛ سازی که طی سال‌ها به بخشی از برند شخصی مرتضوی تبدیل شده است. خود او در گفت‌وگویی پیش از این اجرا تأکید کرده بود که حضورش در این مراسم را افتخاری مهم می‌داند. بازگشت به ایران؛ خبری که خودش تکذیب کرد اما تازه‌ترین فصل زندگی مرتضوی بار دیگر او را به صدر خبرها آورد. در روزهای اخیر برخی رسانه‌های ایرانی از بازگشت او به ایران خبر دادند و حتی گزارش‌هایی درباره حضورش در تهران منتشر شد. خبرفوری نیز گزارش کرد که او وارد ایران شده است، هرچند تأکید داشت که مرتضوی شخصا این خبر را تأیید نکرده است. چند روز بعد، خود مرتضوی با انتشار ویدئویی این خبر را تکذیب کرد و گزارش‌های منتشرشده درباره بازگشتش را «کذب» خواند.تنهادو روز بعد از این تکذیب‌ها به یکباره ویدئوی ورود او به ایران در میان کاربرانی فضای مجازی دست به دست شد. مردی میان دو جهان داستان بیژن مرتضوی را نمی‌توان فقط با عنوان «خواننده لس‌آنجلسی» یا «نوازنده ویولن» خلاصه کرد. او پیش از شهرت خوانندگی، نوازنده‌ای آموزش‌دیده بود؛ با مهاجرت، موسیقی ایرانی را در خارج از کشور دنبال کرد؛ در مقاطعی تلاش کرد ارتباطش را با ایران حفظ کند و در سال‌های اخیر نیز زندگی شخصی و مواضع اجتماعی او به اندازه فعالیت هنری‌اش خبرساز شده است. حالا در ۶۹سالگی، تصویری که از مرتضوی باقی مانده، ترکیبی از یک نوازنده باسابقه، خواننده‌ای خاطره‌ساز، مهاجری با رابطه‌ای پیچیده با وطن و چهره‌ای است که حتی خبر بازگشتش می‌تواند دوباره نام او را به صدر اخبار موسیقی ایران برساند. شاید همین مهم‌ترین ویژگی کارنامه مرتضوی باشد: او هر بار که تصور می‌شود به بخشی از گذشته موسیقی ایرانی تبدیل شده، با یک اجرا، یک حاشیه یا یک خبر تازه دوباره به زمان حال بازمی‌گردد.