عمان نفت را از هرمز دور می‌کند؛ بندر دقم چرا اهمیت دارد؟

عمان با توسعه مخازن دقم و بررسی خرید دو ابرنفتکش، به دنبال تقویت جایگاه خود در مسیرهای جایگزین تنگه هرمز است. به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، عمان می‌خواهد از موقعیت جغرافیایی متفاوت خود در خلیج فارس استفاده کند؛ کشوری که برخلاف بسیاری از همسایگانش، برای رساندن نفت به آب‌های آزاد الزاماً به عبور از تنگه هرمز وابسته نیست. بلومبرگ گزارش داده شرکت دولتی انرژی عمان، «اوکیو» (OQ)، قصد دارد ظرفیت ذخیره‌سازی نفت در بندر دقم در دریای عرب را به‌شدت افزایش دهد؛ درست در زمانی که کشورهای منطقه به دنبال مسیرهایی برای کاهش وابستگی به هرمز هستند. اشرف المعمری، مدیرعامل اوکیو، به بلومبرگ گفته ظرفیت مخازن ساحلی نفت خام دقم قرار است طی سه سال آینده از حدود ۵ میلیون بشکه به ۱۰ میلیون بشکه برسد. اما برنامه عمان به مخازن روی خشکی محدود نیست. این شرکت خرید دو نفتکش غول‌پیکر را نیز بررسی می‌کند که هرکدام می‌توانند حدود ۲ میلیون بشکه نفت در خود نگه دارند و به مخازن شناور در دقم تبدیل شوند. در صورت خرید، آماده‌سازی این کشتی‌ها برای ذخیره نفت حدود شش ماه زمان می‌برد و تصمیم نهایی درباره آنها قرار است اواخر امسال گرفته شود. اهمیت دقم از محل قرارگیری آن می‌آید. این بندر در دریای عرب و بیرون از تنگه هرمز قرار دارد؛ بنابراین نفت ذخیره‌شده در آن می‌تواند بدون عبور دوباره از این گلوگاه به دست مشتریان برسد. این مزیت در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. به نوشته بلومبرگ، اختلال‌های ناشی از درگیری‌های خاورمیانه باعث شده کشورهای تولیدکننده انرژی به دنبال راه‌هایی برای دور زدن هرمز باشند. عربستان سعودی و امارات حتی نفتکش‌هایی را با فرستنده‌های خاموش از تنگه عبور داده‌اند و همزمان گزینه‌های جایگزین خط لوله را بررسی می‌کنند. دقم سال‌هاست به‌عنوان یکی از گزینه‌های انتهایی یک خط لوله سراسری در شبه‌جزیره عربستان مطرح است؛ خطی که در صورت ساخته شدن می‌تواند نفت کشورهایی مانند عربستان و کویت را مستقیماً به دریای عرب برساند. با این حال، بلومبرگ تأکید می‌کند که تاکنون هیچ‌یک از این طرح‌ها به مرحله اجرا نرسیده است. المعمری نیز می‌گوید عمان از چنین خطوط لوله‌ای استقبال می‌کند، اما مذاکرات هنوز در مراحل بسیار ابتدایی است و در سطح دولت‌ها انجام می‌شود. عمان تنها کشوری نیست که به فکر مسیرهای جایگزین افتاده است. امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، گفته این شرکت گزینه‌هایی فراتر از مسیرهای سنتی صادرات در خلیج فارس و دریای سرخ را بررسی می‌کند. امارات نیز به دنبال احداث خطوط لوله بیشتر به سمت فجیره است؛ بندری که آن هم خارج از تنگه هرمز قرار دارد. در این میان، هزینه استفاده از نفتکش‌ها نیز به‌شدت افزایش یافته است. با بالا رفتن ریسک جنگ و تغییر مسیر کشتی‌ها برای دوری از مناطق بحرانی، هزینه اجاره نفتکش‌های بسیار بزرگ یا VLCC در مسیر اصلی خلیج فارس به چین به بیش از یک میلیون دلار در روز رسیده است. همین هزینه بالا یکی از عواملی است که اوکیو باید پیش از خرید دو نفتکش برای ذخیره‌سازی شناور بررسی کند. هدف عمان در بلندمدت بسیار بزرگ‌تر از دو برابر کردن ظرفیت فعلی است. اوکیو می‌خواهد به مرور ظرفیت ذخیره‌سازی ساحلی دقم را به حدود ۴۰ میلیون بشکه برساند؛ یعنی هشت برابر ظرفیت فعلی. همزمان، شرکت دولتی عمان به دنبال گسترش فعالیت خود در آفریقاست. اوکیو برای دستیابی به حقوق اکتشاف و تولید در آنگولا، الجزایر و لیبی مذاکره یا در مناقصه‌ها شرکت کرده است. در آنگولا نیز مذاکراتی برای اکتشاف گاز در بلوک فراساحلی ۲۴ جریان دارد که شرکت امیدوار است سال آینده نهایی شود. اوکیو همچنین فروش بخشی از سهام کسب‌وکار پالایش و پتروشیمی خود را بررسی می‌کند؛ اقدامی که ممکن است در سال ۲۰۲۷ انجام شود، هرچند به گفته المعمری، این شرکت برای سال آینده برنامه‌ای برای عرضه اولیه سهام ندارد. در مجموع، گزارش بلومبرگ تصویری از رقابت تازه در منطقه ترسیم می‌کند: با افزایش ریسک هرمز، ذخیره‌سازی و مسیرهای صادراتی خارج از این تنگه ارزش بیشتری پیدا کرده‌اند و عمان تلاش می‌کند دقم را به یکی از نقاط اصلی این شبکه جدید تبدیل کند.