قدرت خرید کالابرگ نصف شد

هزینه سبد اقلام کالابرگ در ۹ ماه حدود ۲ برابر شده است. دولت می‌خواهد رقم کالابرگ را افزایش دهد. اما این افزایش تا چه رقمی امکان‌پذیر است؟ خرید ماهانه چند قلم کالای ساده مثل شیر، تخم‌مرغ، مرغ یا برنج برای بسیاری از خانواده‌ها به یک محاسبه دائمی تبدیل شده است. کالابرگ الکترونیکی قرار بود در چنین شرایطی یک ضربه‌گیر باشد؛ نه اینکه تمام هزینه سفره را پرداخت کند، بلکه قرار بود اثر یک شوک اقتصادی، یعنی حذف ارز ترجیحی، را برای خانوارها کمتر کند. اما حالا خود این ضربه‌گیر هم زیر فشار تورم کوچک‌تر شده است. بررسی زومان از قیمت ۱۱ قلم کالای مشمول کالابرگ نشان می‌دهد از نیمه دی ۱۴۰۴، زمان شروع اجرای طرح، تا دوم مهر ۱۴۰۵، هزینه تامین همین سبد تقریبا ۲ برابر شده است. در حالی که اعتبار کالابرگ همچنان یک میلیون تومان برای هر نفر در نیمه نخست سال باقی مانده، هزینه همان سبد از حدود ۲.۹ میلیون تومان به بیش از ۵.۵ میلیون تومان رسیده است. مسئله اینجاست که تورم به سرعت قدرت خرید کالابرگ را کاهش می‌دهد، اما در سمت دیگر بودجه تعیین‌شده دولت نیز برای پرداخت کالابرگ محدود است. بررسی قیمت اقلام مشمول کالابرگ نشان می‌دهد افزایش هزینه در همه کالاها یکسان نبوده، اما تقریبا تمام کالاهای این سبد با رشد قابل توجه قیمت مواجه شده‌اند. در این بازه، بیشترین افزایش مربوط به کالاهایی بوده که سهم مهمی در مصرف خانوار دارند: در مقابل، کالاهایی مانند ماکارونی، برنج و روغن رشد کمتری داشته‌اند، اما همچنان افزایش قیمت آن‌ها نیز قابل توجه بوده است: برآیند این تغییرات نشان می‌دهد هزینه ماهانه تامین سبد پیشنهادی کالابرگ برای یک نفر از ۲ میلیون و ۸۹۶ هزار تومان در دی ماه ۱۴۰۴ به ۵ میلیون و ۵۵۷ هزار تومان در ابتدای مهر ۱۴۰۵ رسیده است. یعنی خانوار برای خرید همان مقدار کالا باید حدود ۲ میلیون و ۶۶۱ هزار تومان بیشتر پرداخت کند. مقدار پیشنهادی برای هر نفر در روز مقدار پیشنهادی برای هر نفر در ماه (گرم) هزینه ماهانه برای هر نفر در دی ماه ۱۴۰۴ (هزار تومان) هزینه ماهانه برای هر نفر در مهر ماه ۱۴۰۵ (هزار تومان) رشد هزینه در مهر ۱۴۰۵ نسبت به دی ۱۴۰۴ گوشت قرمز (گوشت چرخ‌کرده) بسته ۱۵ عددی تخم مرغ ۷۵۰ گرم برنج هندی ۱۰ کیلوگرمی مقدار پیشنهادی مصرف بر اساس سبد غذایی مطلوب وزارت بهداشت و قیمت کالاها بر اساس قیمت انواع نسبتا ارزان‌تر کالاهای موجود در فروشگاه‌‌ها تنظیم شده است. نکته مهم این است که کالابرگ قرار نبود کل هزینه این سبد را پرداخت کند. هدف آن، جبران افزایش قیمت ناشی از حذف ارز ترجیحی بود؛ یعنی دولت می‌خواست بخشی از افزایش هزینه را به شکل اعتبار خرید به خانوار برگرداند. در دی‌ماه (آغاز اجرای طرح): یعنی کالابرگ حدود ۳۴.۵ درصد هزینه این سبد را پوشش می‌داد. سهم کالابرگ به حدود ۱۸ درصد کاهش یافته است. به بیان دیگر، قدرت خرید اعتبار کالابرگ نسبت به زمان آغاز طرح تقریبا ۴۸ درصد کاهش پیدا کرده است. اگر دولت بخواهد فقط همان اثر اولیه را حفظ کند، کافی است سهم حمایتی اولیه را نگه دارد. با این محاسبه، اعتبار هر نفر باید از یک میلیون تومان به حدود ۲ میلیون تومان در ماه افزایش پیدا کند. در قانون بودجه ۱۴۰۵، دولت برای اجرای کالابرگ حدود ۹۶۶ هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته است. بر اساس آمار موجود، تعداد دریافت‌کنندگان کالابرگ حدود ۸۶.۹ میلیون نفر است. اگر دولت در نیمه نخست سال به هر نفر ماهانه یک میلیون تومان پرداخت کرده باشد، هزینه شش ماه نخست برابر است با ۵۲۱ هزار میلیارد تومان. بنابراین از اعتبار سالانه دولت حدود ۴۴۵ هزار میلیارد تومان برای نیمه دوم سال باقی می‌ماند. اما ادامه پرداخت یک میلیون تومانی فعلی در شش ماه دوم نیز حدود ۵۲۱ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. یعنی حتی بدون افزایش مبلغ کالابرگ، دولت برای ادامه همین سطح پرداخت تا پایان سال حدود ۷۶ هزار میلیارد تومان منبع اضافی نیاز خواهد داشت. اگر مبلغ کالابرگ افزایش پیدا کند، فاصله بیشتر می‌شود. بودجه مورد نیاز برای نیمه دوم سال ۱۴۰۵ افزایش اعتبار به ۲ میلیون تومان که قدرت خرید اولیه را حفظ می‌کند، تقریبا به ۲ برابر اعتبار ۵۲۱ همتی فعلی در شش ماهه دوم سال بودجه نیاز دارد. رقمی که بعید است دولت بتواند آن را تامین کند. به همین دلیل یکی از سناریوهای مطرح‌شده این است که افزایش اعتبار فقط برای دهک‌های پایین درآمدی اعمال شود؛ یعنی دولت به جای افزایش یکسان برای تمام دریافت‌کنندگان، منابع محدود خود را روی اقشار فرودست جامعه متمرکز گند که فشار هزینه‌ای بیشتری را تحمل می‌کنند. محاسبات نشان می‌دهد فاصله میان مبلغ فعلی کالابرگ و مبلغی که اثر اولیه آن را حفظ کند، قابل توجه است. از یک طرف، افزایش به حدود ۲ میلیون تومان از نظر حفظ قدرت خرید منطقی است؛ از طرف دیگر، تامین چنین رقمی برای همه ۸۶.۹ میلیون نفر، فشار بزرگی بر منابع عمومی وارد می‌کند. به همین دلیل، افزایش محدودتر مانند ۳۰۰ هزار تومان، افزایش به محدوده ۱.۵ میلیون تومان، یا تمرکز حمایت بیشتر روی دهک‌های پایین‌تر، سناریوهایی هستند که از نظر مالی برای دولت امکان‌پذیرتر به نظر می‌رسند. کالابرگ یک میلیون تومانی از زمان آغاز اجرا تا مهر ۱۴۰۵ تقریبا نیمی از قدرت خرید خود را از دست داده است. برای حفظ اثر اولیه، مبلغ آن باید به حدود ۲ میلیون تومان برسد؛ اما بودجه فعلی چنین افزایشی را برای همه مشمولان دشوار می‌کند. محتمل‌ترین مسیر، افزایش محدودتر یا تمرکز اعتبار بیشتر بر دهک‌های پایین‌تر خواهد بود.