چرخش آمریکا از اوپک به سمت کانادا

رونق شیل و رشد واردات از کانادا، سهم اوپک از تامین نفت خام آمریکا را طی نیم‌قرن به‌شدت کاهش داد. اوپک در گذشته عرضه‌کننده اصلی نفت خام وارداتی به آمریکا بود و کانادا سهم بسیار کمتری در این بازار داشت. با این حال، طی دو دهه اخیر، این موازنه به‌کلی دگرگون شده است؛ روندی که در پی رونق مجدد تولید نفت در داخل آمریکا و تبدیل‌ کانادا به بزرگ‌ترین تامین‌کننده خارجی نفت خام این کشور رقم خورد. براساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، در تحلیلی تازه با استناد به آمار عرضه و مصرف نفت خام و جزئیات واردات به تفکیک مبدأ، عرضه نفت با منشأ آمریکا را در کنار واردات از اوپک، کانادا، دیگر کشورهای قاره آمریکا و سایر نقاط جهان در بازه سال‌های ۱۹۷۵ تا ۲۰۲۵ بررسی کرده است. براساس این محاسبات، میزان عرضه نفت خام از مجموع تولید داخلی و واردات، پس از کسر صادرات و با اعمال تغییرات موجودی به دست می‌آید؛ به همین دلیل، حجم عرضه با منشا آمریکا با رقم تولید ناخالص میادین نفتی یکسان نیست. عقب‌نشینی اوپک روندی مستقیم و یکنواخت نداشت. محموله‌های ارسالی اعضای اوپک به آمریکا در سال ۱۹۷۷ به رکورد ۵.۶۴ میلیون بشکه در روز رسید، در اوایل دهه ۱۹۸۰ کاهش یافت و سپس تا سال ۲۰۰۸ دوباره به ۵.۴۲ میلیون بشکه در روز صعود کرد. این بازگشت واردات اوپک درست در مقطعی رخ داد که عرضه نفت خام با منشأ آمریکا به کف خود نزدیک شده بود. نقطه گسست تعیین‌کننده، پس از سال ۲۰۰۸ شکل گرفت. هم‌زمان با آغاز احیای تولید داخلی به‌رهبری نفت شیل، واردات از اوپک به‌شدت کاهش یافت و سهم اوپک از مجموع گروه‌های وارداتی از ۵۵ درصد در سال ۲۰۰۸ به تنها ۱۴ درصد در سال ۲۰۲۵ رسید. بزرگ‌ترین تحول اما به مبدأ نفت خام وارداتی آمریکا مربوط می‌شد. با کاهش نقش اوپک، کانادا به‌طور پیوسته سهم خود را در ترکیب عرضه نفت آمریکا گسترش داد. با این حال، با وجود افول اوپک به‌عنوان یک گروه، تولیدکنندگان بزرگی مانند عربستان سعودی همچنان رابطه تجاری مهمی در حوزه نفت با آمریکا حفظ کردند. عرضه نفت خام با منشأ آمریکا در سال ۲۰۰۷ به کف ۴.۹۸ میلیون بشکه در روز رسید. اما رونق شیل، این افت بلندمدت را معکوس کرد و هم‌زمان با تقریباً دو برابر شدن تولید داخلی، عرضه را تا سال ۲۰۲۵ به ۹.۶۷ میلیون بشکه در روز رساند. با این حال، افزایش عرضه داخلی، نیاز آمریکا به واردات را کاملاً از میان نبرد. دلیل این ماجرا در نوع نفت نهفته است: نفت حاصل از شیل آمریکا عموماً سبک‌تر است، در حالی که بسیاری از پالایشگاه‌های آمریکایی برای فرآوری گریدهای سنگین‌تر پیکربندی شده‌اند. اینجاست که کانادا وارد می‌شود؛ این کشور با بهره‌گیری از شبکه یکپارچه خطوط لوله، به جبران این ناسازگاری میان نوع نفت تولیدی و نیاز پالایشگاه‌ها کمک کرد. واردات نفت خام آمریکا از کانادا از ۰.۶ میلیون بشکه در روز در سال ۱۹۷۵ به ۳.۹۱ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. کانادا از سال ۲۰۱۵ تاکنون، نفت خام بیشتری نسبت به مجموع اعضای اوپک در اختیار آمریکا گذاشته و از آن زمان جایگاه تأمین‌کننده بزرگ‌تر را حفظ کرده است. ترکیب تازه عرضه نفت آمریکا، افزایش عرضه داخلی را با رشد واردات از کانادا همراه کرده، بدون آنکه وابستگی پیشین این کشور به اوپک بازسازی شده باشد. عرضه آمریکایی و واردات کانادا در سال ۲۰۲۵ روی‌هم رفته ۸۵.۸ درصد از کل عرضه نفت خام آمریکا را تشکیل دادند؛ در حالی که سهم مشترک این دو منبع در سال ۱۹۷۵ تنها ۷۱.۹ درصد بود. تا سال ۲۰۲۵، جغرافیای عرضه نفت خام آمریکا به‌طور قاطع به‌سوی نیم‌کره غربی تغییر کرده است. کانادا و دیگر کشورهای آمریکای شمالی و جنوبی، در مجموع روزانه ۵.۱۶ میلیون بشکه نفت خام به آمریکا می‌رساندند؛ در مقابل، مجموع عرضه اوپک و سایر نقاط جهان تنها ۱.۰۱ میلیون بشکه در روز بود. ترکیب عرضه نفت خام آمریکا طی ۵۰ سال گذشته به‌طور کامل دگرگون شده است. عرضه داخلی بهبود یافت، کانادا به تأمین‌کننده خارجی غالب تبدیل شد و اوپک جایگاهی بسیار کوچک‌تر از گذشته پیدا کرد. عددی که این تحول را به‌روشنی نشان می‌دهد این است: سهم اوپک در سال ۱۹۷۵ بیش از پنج برابر سهم کانادا بود، اما تا سال ۲۰۲۵ این نسبت به‌طور کامل معکوس شده و سهم کانادا اکنون به بیش از چهار برابر سهم اوپک رسیده است.