جنگ پهپادی ایران و آمریکا چگونه خواهد بود؟/ این پرنده‌ها سرنوشت جنگ بزرگ را تعیین می‌کنند

روزنامه نیویورک تایمز گزارش داده که پهپادهای ارزان‌قیمت ایرانی با تحمیل هزینه‌های سنگین به سیستم‌های دفاع هوایی، «معادلات اقتصادی جنگ مدرن را تغییر داده‌اند». تحلیلگران نظامی این تاکتیک را «جنگ فرسایشی اقتصادی» توصیف می‌کنند. به گزارش ، پنتاگون رسماً اذعان کرده که سیستم‌های دفاع هوایی آمریکا قادر به رهگیری همه پهپادهای ایرانی نیستند. این یعنی جنگ پهپادی ایران و آمریکا به یکی از مهم‌ترین نمونه‌های نبرد نامتقارن در تاریخ نظامی مدرن تبدیل شده است. شکار پهپادهای متعدد آمریکایی توسط سیستم های شکار پهپاد ایران نیز این مساله را تایید می‌کند. این گزارش تلاش دارد به بررسی ابعاد مختلف این جنگ و نقاط قوت ایران در آن بپردازد. شاید مهم‌ترین نقطه قوت ایران در جنگ نامتقارن پهپادی با ایالات متحده، معادله اقتصادی آن باشد. پهپادهای ایرانی از جمله «شاهد-۱۳۶» با هزینه کمتر از چند هزار دلار ساخته می‌شوند، در حالی که هر موشک رهگیر پاتریوت تا ۴ میلیون دلار قیمت دارد. این بدان معناست که ایران می‌تواند با هزینه‌ای معادل یک موشک رهگیر، ده‌ها پهپاد تولید و به پرواز درآورد. روزنامه نیویورک تایمز گزارش داده که پهپادهای ارزان‌قیمت ایرانی با تحمیل هزینه‌های سنگین به سیستم‌های دفاع هوایی، «معادلات اقتصادی جنگ مدرن را تغییر داده‌اند». تحلیلگران نظامی این تاکتیک را «جنگ فرسایشی اقتصادی» توصیف می‌کنند. برخلاف تصور اولیه، حملات هوایی آمریکا و اسرائیل نتوانسته توان تولید پهپادی ایران را به طور اساسی تضعیف کند. گزارش‌های سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد که ایران در جریان ۶ هفته آتش‌بس، بخشی از تولید پهپاد خود را از سر گرفته و ارزیابی‌ها حاکی از آن است که تهران می‌تواند ظرف ۶ ماه، توانمندی کامل حمله پهپادی خود را بازیابی کند. یک مقام آمریکایی در این رابطه تأکید کرده: «پیشرفت بازسازی ایران از تمام جدول‌های زمانی تعیین‌شده توسط جامعه اطلاعاتی فراتر رفته است.» بر اساس برآوردها، ظرفیت تولید داخلی ایران برای خانواده پهپادهای شاهد بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ فروند در ماه است و با احتساب تولید تحت لیسانس در روسیه، این رقم می‌تواند به ۴۰۰ تا ۵۰۰ فروند در ماه برسد. برخی منابع نیز معتقدند این عدد می‌تواند به ۱۰۰۰ فروند در ماه برسد. نکته کلیدی اینجاست که تولید پهپادهای ایرانی به روش توزیع‌شده و کارگاهی انجام می‌شود. این شیوه تولید، که به جای کارخانه‌های متمرکز از کارگاه‌های پراکنده استفاده می‌کند، عملاً بمباران مؤثر زیرساخت‌های تولید را غیرممکن می‌سازد و به ایران امکان حفظ جنگ طولانی‌مدت را می‌دهد. زرادخانه پهپادی ایران یکی از متنوع‌ترین مجموعه‌های پهپادی جهان است. از پهپادهای انتحاری «شاهد-۱۳۶» که به «موشک کروز فقرا» شهرت یافته‌اند تا پهپادهای پیشرفته «حاج قاسم»، «مهاجر-۶» و «آرش-۲»، ایران طیف وسیعی از این تسلیحات را در اختیار دارد. همچنین، پهپاد «حیدر-۱۱۰» نمونه‌ای از "پیشرفت کیفی" ایران در زمینه پهپادها است. این پهپاد با سرعت بالای ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت، تقریباً سه برابر سریع‌تر از پهپادهای معمول پرواز می‌کند. همچنین، بدنه آن با استفاده از مواد غیرفلزی و طراحی زاویه‌دار، رادارگریزی محدودی دارد. این ترکیب سرعت و پنهان‌کاری، زمان واکنش پدافندها و سیستم‌های مقابله‌کننده را به شدت کاهش می‌دهد. شاید شگفت‌انگیزترین بُعد جنگ پهپادی ایران، پیشرفت فناورانه‌ای باشد که غرب را غافلگیر کرده است. خلبان یک جنگنده F-15E آمریکایی که در فروردین ۱۴۰۵ بر فراز ایران سرنگون شد، گزارش داده که پیش از فرود اضطراری، گروهی از پهپادهای ایرانی را در آرایشی شبیه به «عروس دریایی» مشاهده کرده که «مانند یک موجود واحد حرکت می‌کردند». تحلیلگران بر این باورند که این آرایش، نشان‌دهنده تسلط ایران بر فناوری «شبکه‌بندی مشبک یک‌به‌چند» مبتنی بر هوش مصنوعی است. در این فناوری، پهپادهای بزرگ‌تر به عنوان گره‌های فرماندهی عمل می‌کنند و پهپادهای کوچک‌تر تحت کنترل آن‌ها قرار می‌گیرند. تنها یک اپراتور می‌تواند کل گروه را هدایت کند و حتی در صورت از کار افتادن یکی از پهپادها، بقیه به طور خودکار جای خالی آن را پر می‌کنند. برخی کارشناسان حتی احتمال می‌دهند که ایران از این گروه‌ها به عنوان «میدان مین هوایی» استفاده کرده و آنها را در مسیرهای پروازی شناخته‌شده مستقر کرده تا جنگنده‌های دشمن را به دام بیندازند. ایران در حوزه جنگ الکترونیک نیز توانمندی قابل توجهی کسب کرده است. در جریان درگیری‌ها، اختلال و فریب GPS در منطقه به شدت افزایش یافته و ایران از این ابزارها برای مختل کردن جمع‌آوری اطلاعات و هدایت تسلیحات دشمن استفاده کرده است. پهپادهای ایرانی با بهره‌گیری از سیستم‌های موقعیت‌یابی چندگانه از جمله GLONASS روسی، سامانه بیدو چینی و سیستم‌های داخلی، در برابر اختلال GPS مقاوم‌تر شده‌اند. در بقایای پهپادهای ایرانی که به قبرس حمله کردند، دستگاه‌های ضداختلال کشف شد که نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری جدی تهران در این حوزه است. اما تاکتیک اصلی ایران در نبردهای پهپادی، «حمله اشباعی» است. در این روش، ایران ابتدا موجی از ۱۰۰ تا ۱۵۰ پهپاد را به پرواز درمی‌آورد تا سیستم‌های دفاع فعال دشمن را اشباع و فرسوده کند، سپس در موج دوم، موشک‌های بالستیک میان‌برد را شلیک می‌کند که نفوذ آنها بسیار آسان‌تر شده است. این تاکتیک در عمل اثبات شده است. به گفته یک افسر سابق نیروی هوایی پاکستان، ایران با پرتاب همزمان چندموجی پهپاد و موشک، سیستم‌های دفاعی پیشرفته اسرائیل از جمله «گنبد آهنین»، «فلاخن داوود» و «سامانه تاد» را در تنگنا قرار داده است. یکی دیگر از مزیت‌های استراتژیک ایران، شبکه متحدان منطقه‌ای آن است. ایران فناوری پهپادی خود را به گروه‌های متحدش در یمن، عراق و لبنان منتقل کرده و به آنها آموزش داده است. حوثی‌های یمن و شبه‌نظامیان مقاومت در عراق نه تنها پهپادهای ایرانی را به کار می‌گیرند، بلکه در طراحی و اجرای عملیات مشترک نیز هماهنگی فزاینده‌ای نشان داده‌اند. این شبکه به ایران امکان می‌دهد که بدون درگیر شدن مستقیم، فشار نظامی مستمری بر متحدان آمریکا در خلیج فارس وارد کند و هزینه‌های جنگ را برای واشنگتن و متحدانش افزایش دهد. با وجود این نقاط قوت، ایران با چالش‌هایی نیز مواجه است. آمریکا در حال تقویت توان ضدپهپادی خود از طریق استقرار سیستم‌های جدید مانند «مروپس» است که در اوکراین آزمایش شده و از پهپاد برای مقابله با پهپاد استفاده می‌کند. همچنین، آمریکا نیروی ویژه‌ای تحت عنوان «تک‌اوردگاه ضربات شاهین» تشکیل داده که هدف آن تجمیع توان پهپادی در سراسر خاورمیانه است. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که آمریکا حدود ۲۵ درصد از پهپادهای «ریپر» خود را در درگیری با ایران از دست داده است؛ پهپادی که هر فروندش ۵۰ میلیون دلار ارزش دارد. این آمار نشان می‌دهد که برتری پهپادی آمریکا در برابر استراتژی نامتقارن ایران با چالش جدی مواجه شده است.