چاپ پول روی دور تند؛ نیش‌ترمز بانک مرکزی

رشد نقدینگی در پنج ماه نخست امسال ۱۹ درصد اعلام شده؛ اما مقایسه سالانه تصویر متفاوتی نشان می‌دهد. شاخصی که قرار است یکی از موتورهای تورم باشد، ظاهراً آرام‌تر شده است. عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی گفته رشد نقدینگی در پنج ماه نخست امسال به ۱۹ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم در پنج ماه نخست سال گذشته ۱۸ درصد بوده است. یعنی در نگاه اول، سرعت رشد فقط یک واحد درصد بیشتر شده، نه اینکه کاهش پیدا کرده باشد. با این حال، بانک مرکزی از «گرفتن شتاب رشد نقدینگی» سخن می‌گوید. اما برای فهم این خبر، یک عدد کافی نیست. باید ببینیم خود نقدینگی اکنون کجاست و وقتی آن را با مرداد سال گذشته مقایسه می‌کنیم، چه تصویری به دست می‌آید. نقدینگی در پایان سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵ هزار و ۵۸۱ همت بود. رشد ۱۹ درصدی در پنج ماه نخست امسال یعنی حجم نقدینگی تا پایان مرداد به حدود ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت رسیده است. این افزایش در مقایسه با عدد ابتدای سال، همان چیزی است که بانک مرکزی بر اساس آن از کنترل رشد نقدینگی صحبت می‌کند. همتی گفته بانک مرکزی برای مهار این رشد -به‌ویژه خلق نقدینگی توسط بانک‌ها- از ابزارهای پولی استفاده کرده و امیدوار است کاهش شتاب تورم که از تیرماه آغاز شده، در شهریور هم ادامه پیدا کند. در کنار آن، بانک مرکزی اعلام کرده شبکه بانکی در پنج ماه نخست سال ۴۱۰۰ همت برای تولید تأمین مالی کرده که نسبت به ابتدای سال ۶۸ درصد بیشتر شده است. بنابراین سیاستگذار هم‌زمان با کنترل رشد نقدینگی، تلاش کرده جریان تأمین مالی تولید را حفظ کند. حالا همان عدد ۱۸ هزار و ۵۴۱ همت را کنار مرداد سال گذشته بگذاریم. در مرداد ۱۴۰۴، نقدینگی حدود ۱۲ هزار و ۱۵ همت بود؛ یعنی حجم نقدینگی در یک سال حدود ۵۴ درصد بزرگ‌تر شده است. اینجاست که تفاوت دو روایت روشن می‌شود: در مقایسه با پایان سال، رشد پنج‌ماهه ۱۹ درصد است؛ اما در مقایسه با مرداد سال قبل، رشد نقطه‌به‌نقطه به حدود ۵۴ درصد می‌رسد. رقم ۵۴ درصد در داده‌های مورد اشاره، بالاترین رشد نقدینگی از ابتدای سال ۱۳۵۴ تا پایان سال ۱۴۰۴ بوده است؛ بنابراین با داده‌های کامل‌تر ماه‌های فروردین تا مرداد نمی‌توان با قطعیت نظری در مورد هیچ‌یک از ماه‌های امسال داد. آنچه فعلاً می‌توان گفت این است که رشد نقطه‌به‌نقطه مرداد -در مقایسه تاریخی موجود- در بالاترین سطح ۵۲ سال ثبت‌شده قرار دارد. بنابراین خبر بانک مرکزی بیشتر از آنکه بگوید نقدینگی کاهش یافته، از تغییر سرعت رشد آن در یک بازه مشخص خبر می‌دهد. این دو گزاره یکی نیستند. نقدینگی همچنان در حال افزایش است؛ مسئله این است که سیاستگذار می‌خواهد سرعت این افزایش را پایین نگه دارد. در نهایت داده‌های منتشرشده تا مرداد، هنوز تصویر کاملی از یک موتور خاموش‌شده تورمی را نمی‌دهند؛ فقط نشان می‌دهند سرعت آن در بخشی از مسیر تحت کنترل بیشتری قرار گرفته است.