آمریکا و چین در توازن وحشت؛ جنگ واقعی ترامپ و شی کجاست؟

آیا ترامپ و شی برای پایان تنش‌های اقتصادی آمده‌اند؟ تحلیل فایننشال‌تایمز می‌گوید واشنگتن و پکن هنوز بیشتر در بن‌بست‌اند تا آستانه توافق. آلن بیتی، تحلیلگر فایننشال تایمز، معتقد است آمریکا و چین بیش از آنکه در آستانه یک توافق باشند، در وضعیت بن‌بست قرار دارند. کمتر از یک هفته مانده به دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در واشنگتن، تیم‌های دیپلماتیک دو کشور در تلاش‌اند تنش‌ها، از جمله اختلاف بر سر تایوان، را مدیریت کنند؛ اما به نوشته بیتی، حتی عبور از این مرحله هم لزوماً به یک توافق مهم منجر نخواهد شد. اگر قرار باشد این نشست دستاوردی داشته باشد، به باور نویسنده شاید مهم‌ترین دستاوردش این باشد که نشان دهد رابطه واشنگتن و پکن هنوز آن‌قدر کارکرد دارد که دو طرف بتوانند پشت یک میز بنشینند. بی‌اعتمادی متقابل و تلاش هر کشور برای تقویت یک‌جانبه اهرم‌های راهبردی خود، مانع توافق‌های پایدار شده است. رابطه ترامپ و شی معمولاً معامله‌محور توصیف می‌شود؛ یعنی رابطه‌ای که بر منافع و بده‌بستان‌های مقطعی استوار است، نه تعهد به اصول ثابت. اما بیتی معتقد است حتی این توصیف هم کامل نیست، چون هر توافقی میان دو طرف می‌تواند کنار گذاشته یا دور زده شود. او وضعیت فعلی را بیشتر شبیه «توازن وحشت» می‌داند: هر طرف از تشدید جنگ تجاری خودداری می‌کند، نه الزاماً به دلیل پایبندی به یک چارچوب مشترک، بلکه به‌خاطر هزینه سنگینی که اقدام متقابل طرف مقابل ایجاد خواهد کرد. در همین حال، لحن ترامپ درباره چین و شخص شی، از موضعی تهاجمی‌تر به لحنی ستایش‌آمیز تغییر کرده است. در این میان، یکی از مهم‌ترین اهرم‌های پکن، کنترل صادرات مواد معدنی کمیاب است؛ موادی که برای صنایع پیشرفته و فناوری‌های مختلف اهمیت دارند. ترامپ و شی در دیدار اکتبر گذشته در کره جنوبی درباره همین موضوع به توافق رسیدند. ترامپ از اعمال تعرفه‌های بیشتر علیه چین عقب نشست و شی نیز متعهد شد فشارهای مربوط به کنترل صادرات مواد معدنی کمیاب را کاهش دهد. اما به نوشته بیتی، چین در عمل همچنان کنترل قابل‌توجهی بر این اهرم حفظ کرده است. صادرات این مواد در ماه‌های اخیر کاهش یافته و گزارش‌هایی از نگرانی تولیدکنندگان چینی درباره فروش به آمریکا منتشر شده است. چین همچنین در ماه ژوئن دو شرکت آمریکایی فعال در این حوزه را در فهرست کنترل صادرات خود قرار داد؛ اقدامی که تلاش واشنگتن برای ساخت زنجیره تأمین مستقل را دشوارتر می‌کند. بیتی برای توضیح این وضعیت به توافق فاز اول در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ اشاره می‌کند. چین در آن توافق متعهد شد اقتصاد خود را در برخی حوزه‌ها آزادتر کند و حدود ۲۰۰ میلیارد دلار کالای اضافی از آمریکا بخرد. به نوشته نویسنده، این وعده خرید محقق نشد و برخی تعهدات مربوط به اصلاحات اقتصادی نیز عملی نشد. از سوی دیگر، بیتی درباره ترامپ نیز می‌نویسد که هیچ توافقی لزوماً در برابر تصمیم‌های ناگهانی او مصون نیست. بنابراین، خودداری ترامپ از افزایش تعرفه‌ها علیه چین را نباید الزاماً ناشی از پایبندی به اصول دانست؛ بلکه از نگاه نویسنده، هزینه واکنش متقابل چین یکی از عوامل مهم این تصمیم است. رقابت آمریکا و چین فقط به دیدار سران محدود نیست. بیتی آن را نبردی عمیق‌تر بر سر زنجیره‌های تأمین و فناوری می‌داند؛ رقابتی که در آن هر دو کشور تلاش می‌کنند وابستگی خود به طرف مقابل را کاهش دهند. چین با استفاده از اهرم مواد معدنی کمیاب، به آمریکا یادآوری می‌کند که واشنگتن هنوز برای ایجاد ظرفیت بومی فاصله دارد. هم‌زمان، پکن تلاش می‌کند فاصله خود با آمریکا و متحدانش در صنعت نیمه‌هادی‌ها را کاهش دهد. همین رقابت، به گفته بیتی، باعث می‌شود توافق بر سر حکمرانی هوش مصنوعی نیز احتمالاً به گفت‌وگویی محدود میان دو کشور تبدیل شود، نه یک توافق جامع؛ به‌ویژه اینکه ترامپ تاکنون بر تسلط آمریکا بر این فناوری تأکید داشته است. بیتی در پایان می‌نویسد نشست‌های سران زمانی می‌توانند به نتایج بزرگ برسند که طرفین با حسن نیت برای رسیدن به منفعت مشترک تلاش کنند. او به دیدار ریچارد نیکسون و مائو در ۱۹۷۲، نشست ریگان و گورباچف در ریکیاویک و دیدارهای کلینتون و یلتسین اشاره می‌کند. با این حال، از نگاه نویسنده، دیدار ترامپ و شی همچنان یک فایده مهم دارد: تا زمانی که دو طرف در حال گفت‌وگو هستند، احتمال جهش ناگهانی تنش‌ها به یک جنگ تجاری تمام‌عیار یا بحرانی بزرگ‌تر کاهش می‌یابد. اما انتظار اینکه این نشست به توافقی تاریخی برای حل اختلافات بنیادین دو کشور منجر شود، با واقعیت فعلی روابط واشنگتن و پکن فاصله دارد.