پشت قدرت حوثی‌ها در باب‌المندب چیست؟

حوثی‌ها با پیشروی در ساحل باب‌المندب به نقطه‌ای رسیده‌اند که قدرت موشکی و پهپادی‌شان تجارت جهانی را تهدید می‌کند. حوثی‌ها طی روزهای گذشته با پیشروی در سواحل غربی یمن، خود را به یکی از حساس‌ترین نقاط نقشه تجارت جهانی رسانده‌اند. تصرف مخا، سواحل دریای سرخ و جزایر اطراف باب‌المندب فقط آخرین فصل داستانی است که نزدیک به سه دهه پیش، صدها کیلومتر دورتر در کوهستان‌های شمال یمن آغاز شد. به‌گزارش رویترز، حوثی‌ها که فعالیت خود را در اواخر دهه ۱۹۹۰ به‌عنوان یک جنبش احیای مذهبی زیدی آغاز کردند، امروز نیرویی در اختیار دارند که کارشناسان سازمان ملل شمار آن را حدود ۳۵۰ هزار نفر برآورد کرده‌اند. موشک‌های این گروه بیش از ۱۸۰۰ کیلومتر برد داشته‌اند، پهپادهایش به عربستان رسیده‌اند و نیروهایش اکنون در ساحل تنگه‌ای مستقر شده‌اند که در باریک‌ترین نقطه فقط ۱۹ کیلومتر عرض دارد. همین ترکیب، اهمیت اتفاقی را که این روزها در یمن رخ داده بیشتر می‌کند. حوثی‌ها دیگر فقط در عمق خاک یمن نمی‌جنگند و بخشی از توان نظامی آنها اکنون کنار یکی از مسیرهای اصلی انتقال انرژی و کالا قرار گرفته است. حوثی‌ها در اواخر دهه ۱۹۹۰ در شمال یمن و تحت رهبری خانواده حوثی شکل گرفتند. شش دور جنگ با دولت مرکزی به آنها فرصت داد یک نیروی مسلح محلی بسازند، اما نقطه چرخش در سال ۲۰۱۱ فرا رسید. با تضعیف دولت مرکزی در جریان بهار عربی، این گروه قلمرو بیشتری به دست آورد و روابطش با ایران و حزب‌الله لبنان گسترش یافت. سه سال بعد، در ۲۰۱۴، حوثی‌ها صنعا را تصرف کردند و دولت را از پایتخت کنار زدند. ورود ائتلاف تحت رهبری عربستان به جنگ، حوثی‌ها را وارد نبردی طولانی‌تر و پیچیده‌تر کرد. جنگ پس از سال‌ها به بن‌بست رسید و در ۲۰۲۲ آتش‌بس برقرار شد، اما در همین فاصله ساختار نظامی این گروه با آنچه در نخستین جنگ‌های کوهستانی یمن دیده می‌شد تفاوت زیادی پیدا کرده بود. آتش‌بس طی هفته‌های اخیر فروپاشید و جنگ در مارب، الجوف، تعز، ضالع و ساحل تهامه دوباره شدت گرفت. سپس حوثی‌ها در یک پیشروی سریع ابتدا مخا و بعد بخش‌های باقی‌مانده ساحل و جزایر دریای سرخ را تصرف کردند. نتیجه این پیشروی، استقرار آنها در امتداد ساحل باب‌المندب است؛ موقعیتی که توان این گروه برای تهدید کشتیرانی در دریای سرخ را افزایش می‌دهد و هم‌زمان می‌تواند نقطه آغاز پیشروی زمینی دیگری به سمت عدن باشد. عربستان نیز در حمایت از نیروهای همسو با دولت مستقر در عدن حملات هوایی انجام داده است. یکی از مهم‌ترین تغییرات در قدرت حوثی‌ها، افزایش برد جنگ آنهاست. زمانی جغرافیای نبرد این گروه عمدتا به کوهستان‌ها و شهرهای یمن محدود بود، اما اکنون موشک‌های بالستیک آن توانسته‌اند به اهدافی در اسرائیل، در فاصله بیش از ۱۸۰۰ کیلومتری، برسند. در سال ۲۰۲۵ یکی از این موشک‌ها به محدوده فرودگاه اصلی اسرائیل اصابت کرد. عربستان نیز بارها هدف موشک‌ها و پهپادهای حوثی قرار گرفته و شهرها و زیرساخت‌های این کشور هدف حملات بوده‌اند. دریای سرخ جبهه دیگری است. حوثی‌ها از سال ۲۰۲۳ موشک و پهپاد علیه کشتی‌ها به کار گرفته‌اند و اکنون رسیدن نیروهای زمینی آنها به ساحل باب‌المندب، جغرافیای این تهدید را تغییر داده است. این تنگه در باریک‌ترین نقطه حدود ۱۹ کیلومتر عرض دارد. بنابراین پیشروی اخیر فقط افزایش مساحت مناطق تحت کنترل حوثی‌ها نیست؛ آنها اکنون در کنار آبراهی حضور دارند که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند. رویترز با بررسی ویدئوهایی که حوثی‌ها از ابتدای سپتامبر منتشر کرده‌اند، به تغییر دیگری در شیوه جنگ این گروه اشاره می‌کند و آن استفاده گسترده‌تر از پهپاد در میدان نبرد است. در این تصاویر، پهپادها انواع مهمات را روی خودروها و نیروهای مخالف رها می‌کنند و تصاویر دیگری اصابت دقیق مهمات به ساختمان‌ها و کامیون‌های یک اردوگاه را نشان می‌دهد. این سطح از استفاده از پهپاد تفاوت مهمی با آخرین دور گسترده جنگ داخلی پیش از آتش‌بس ۲۰۲۲ دارد. نیروهای زمینی حوثی‌ها همچنان ظاهری متفاوت از یک ارتش کلاسیک دارند. بسیاری از نیروهایی که در ویدئوها دیده می‌شوند لباس سنتی عربی پوشیده‌اند و با وانت‌های مسلح، مسلسل‌های سبک و سنگین و تفنگ‌های دوربین‌دار حرکت می‌کنند؛ در کنار آنها گروه‌هایی با لباس نظامی نیز دیده می‌شوند. پیشروی اخیر یک منبع تازه تجهیزات هم در اختیار حوثی‌ها قرار داده است. تصاویر منتشرشده خودروهای زرهی و رزمی، تانک، توپخانه، تجهیزات ماهواره‌ای، سلاح‌های سبک و دستگاه اخلالگر پهپادی را نشان می‌دهد که این گروه می‌گوید از نیروهای مورد حمایت عربستان در تهامه به غنیمت گرفته است. رویترز تأکید می‌کند که تصاویر عموما استفاده عملیاتی از این تجهیزات به غنیمت گرفته‌شده را نشان نمی‌دهند. گزارش سال ۲۰۲۵ هیئت کارشناسان سازمان ملل تصویری ترکیبی ارائه می‌دهد و از کمک فنی خارجی در کنار توسعه توان تولید داخل یمن سخن می‌گوید. کارشناسان سازمان ملل از قاچاق گسترده تسلیحات با وجود تحریم تسلیحاتی خبر داده‌اند و در محموله‌های توقیف‌شده تجهیزات کنترل پهپاد، موتور پهپاد، قطعات موشکی و ابزار دریافت اطلاعات ناوبری کشتی‌ها کشف شده است. گزارش سال ۲۰۲۳ این نهاد نیز به توقیف پهپادهای کامل، قطعات موشک‌های بالستیک و موشک‌های ضدتانک ساخت ایران اشاره داشت. منابع ایرانی به رویترز گفته‌اند تهران تسلیحات و کارشناسان در اختیار حوثی‌ها قرار داده است، اما ایران در مقابل، ارسال سلاح به این گروه برخلاف تحریم تسلیحاتی سازمان ملل را رسما رد کرده است. ارزیابی مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در سال ۲۰۲۵ نیز نشان می‌داد حوثی‌ها در تولید داخلی تسلیحات پیشرفت کرده‌اند، اما برای برخی فناوری‌های کلیدی و توانمندی‌های پیشرفته همچنان به خارج وابسته‌اند. فقط تجهیزات تغییر نکرده است. هیئت کارشناسان سازمان ملل شمار نیروهای حوثی را حدود ۳۵۰ هزار نفر برآورد کرده و گفته است بخشی از افزایش نیرو از طریق جذب افراد زیر ۱۸ سال صورت گرفته است. براء شیبان، پژوهشگر مؤسسه سلطنتی خدمات متحد در لندن، می‌گوید آموزش‌های ایران و حزب‌الله که پس از بهار عربی آغاز شد، به حوثی‌ها کمک کرد از یک شبه‌نظامی به نیروی نظامی سازمان‌یافته‌تری تبدیل شوند و ساختار و شیوه تحرک خود را تغییر دهند. کارشناسان سازمان ملل همچنین گفته‌اند نیروهای متخصص موشکی و پهپادی حزب‌الله در ۲۰۲۵ در کنار حوثی‌ها حضور داشتند. اما عدد ۳۵۰ هزار، موشک‌های دوربرد یا پهپادها به‌تنهایی توضیح نمی‌دهند چرا تحولات این هفته یمن اهمیت بیشتری پیدا کرده است. عامل تازه، جغرافیاست. نیرویی که زمانی برای کنترل ارتفاعات شمال یمن می‌جنگید، اکنون بخشی از توان خود را کنار باریکه‌ای ۱۹ کیلومتری مستقر کرده که عبور کشتی‌ها از آن بر تجارت دریای سرخ و مسیرهای انرژی منطقه اثر می‌گذارد. باب‌المندب برای حوثی‌ها فقط یک دستاورد سرزمینی دیگر نیست؛ جایی است که قدرت نظامی ساخته‌شده طی سه دهه، مستقیما به یکی از شریان‌های تجارت جهانی می‌رسد. شما آینده نبرد در باب‌المندب را چگونه می‌بینید؟