لزوم آموزش سواد رسانه‌ای والدین در مساجد و محافل فرهنگی

حجت الاسلام فلسفی با هشدار نسبت به واگذاری بی‌ضابطه تلفن همراه به کودکان گفت: والدین باید پیش از فرزندان خود سواد رسانه‌ای را بیاموزند و از همان سال‌های ابتدایی زندگی کودک، نحوه استفاده از ابزارهای رسانه‌ای را مدیریت و بر محتوای مورد استفاده آنان نظارت کنند و این آموزش‌ها نیز می‌تواند با استفاده از ظرفیت مساجد و محافل فرهنگی به خانواده‌ها ارائه شود. از خراسان جنوبی، حجت‌الاسلام فلسفی، معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی شامگاه (۲۳ شهریور) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «جایگاه خانواده در عصر رسانه» با تأکید بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای والدین، گفت: خانواده‌ها باید پیش از در اختیار قرار دادن ابزارهای رسانه‌ای به فرزندان، نسبت به نوع محتوا، رده‌بندی سنی و شیوه صحیح استفاده از این ابزارها آگاهی داشته باشند. وی با اشاره به اهمیت توجه والدین به نظام رده‌بندی سنی محتوا، اظهار کرد: گاهی یک فیلم، سریال، بازی یا برنامه تلویزیونی دارای رده‌بندی سنی مشخص است اما خانواده‌ها بدون توجه به این موضوع، اجازه تماشای آن را به کودک می‌دهند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی افزود: اگر خانواده‌ای فرزند سه‌ساله دارد و روی یک محتوا رده‌بندی سنی ۱۲ سال درج شده است، باید بداند این رده‌بندی برای چه منظوری تعیین شده و چرا کودک نباید آن محتوا را مشاهده کند. حجت الاسلام فلسفی ادامه داد: برخی سایت‌ها و سامانه‌ها نیز بر اساس نظام رده‌بندی سنی، محتواهای مناسب هر گروه سنی را معرفی می‌کنند و والدین می‌توانند با مراجعه به این منابع، انتخاب دقیق‌تر و آگاهانه‌تری برای فرزندان خود داشته باشند. وی از «تبیان»، «عماریار»، «هیولا» و «بازیان» به عنوان برخی منابع قابل استفاده خانواده‌ها نام برد و گفت: عماریار بیشتر در حوزه انیمیشن و مستند فعالیت دارد و هیولا و بازیان نیز در حوزه بازی‌های رایانه‌ای و موبایلی، محتوا و تحلیل‌هایی ارائه می‌کنند که خانواده‌ها می‌توانند از این ظرفیت‌ها استفاده کنند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه سواد رسانه‌ای والدین فقط به شناخت ابزارها محدود نمی‌شود، بیان کرد: یکی از مؤلفه‌های مهم سواد رسانه‌ای، سواد انتقادی است؛ یعنی والدین باید به کودکان خود قدرت تجزیه و تحلیل و پرسشگری بدهند. حجت الاسلام فلسفی گفت: ما گاهی به فرزندانمان فقط می‌گوییم «این کار را انجام بده» یا «این کار را انجام نده»، اما اجازه نمی‌دهیم کودک درباره چرایی آن سؤال کند؛ در حالی که اگر کودک درباره علت یک موضوع سؤال می‌کند، باید از این مسئله خوشحال باشیم، چراکه این پرسشگری می‌تواند نشانه رسیدن او به مرحله‌ای از تفکر انتقادی باشد. وی سواد تربیتی و سواد امنیتی را از دیگر ابعاد مهم سواد والدین در عصر رسانه دانست و افزود: والدین باید بدانند چگونه با ابزارهای رسانه‌ای و محتوای موجود در این فضا مواجه شوند و چگونه فرزندان خود را در برابر آسیب‌های احتمالی آن ایمن کنند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی در ادامه به معرفی برخی منابع مطالعاتی برای والدین پرداخت و گفت: سایت‌هایی مانند «آفکام» و «آی‌پی‌پی» مطالب و مقالات قابل استفاده‌ای درباره کودکان و رسانه منتشر می‌کنند و همچنین مقالاتی از سوی سازمان بهداشت جهانی در زمینه تأثیر رسانه بر کودکان منتشر شده که مطالعه آنها برای والدین مفید است. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به راهکارهای مدیریت رسانه در خانواده، اظهار کرد: برای سواد رسانه‌ای خانواده می‌توان شش «میم» را در نظر گرفت که نخستین آن «معرفت» است؛ یعنی رسانه‌ها، ابزارهای رسانه‌ای و تأثیراتی را که رسانه بر فرد و خانواده می‌گذارد، بشناسیم. وی افزود: اگر والدین قصد دارند برای فرزند خود تلفن همراه یا ابزار رسانه‌ای دیگری تهیه کنند، ابتدا باید درباره آن ابزار، قابلیت‌ها، آسیب‌ها و نحوه صحیح استفاده از آن اطلاعات کسب کنند و بدانند این ابزار را با چه شرایطی، چه میزان و به چه شیوه‌ای در اختیار کودک قرار دهند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی «معیار» را دومین اصل عنوان کرد و گفت: معیار یعنی خانواده باید برای استفاده از رسانه قانون داشته باشد؛ مشخص کند کودک از چه محتوایی استفاده کند، از چه ابزاری بهره بگیرد و چگونه از آن ابزار استفاده کند. حجت الاسلام فلسفی با انتقاد از قرار دادن رایانه و ابزارهای رسانه‌ای در اتاق کودک بدون نظارت والدین، بیان کرد: گاهی خانواده یک سیستم رایانه‌ای را در اتاق کودک قرار می‌دهد و آن را کاملاً در اختیار فرزند می‌گذارد؛ کودک نیز وارد اتاق می‌شود و حتی ممکن است در را ببندد و والدین هیچ اطلاعی از نوع استفاده او از این ابزار نداشته باشند. وی افزود: ابزار رسانه‌ای باید در موقعیتی قرار داشته باشد که والدین بتوانند بر نحوه استفاده فرزند نظارت داشته باشند و کودک نیز نیازی به مخفی‌کاری نداشته باشد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی «محدودیت» را سومین اصل در مدیریت رسانه دانست و گفت: محدودیت به معنای تعیین میزان و زمان استفاده، همچنین مشخص کردن موقعیت مکانی استفاده از ابزار رسانه‌ای است. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به میزان بالای استفاده نوجوانان از رسانه‌های دیجیتال، تصریح کرد: طبق آمارهایی که اخیراً اعلام شده، نوجوانان نزدیک به ۹ ساعت در روز از ابزارهای رسانه‌ای استفاده می‌کنند که این میزان بسیار نگران‌کننده است و تقریباً بخش بزرگی از ساعات بیداری آنان را شامل می‌شود. وی ادامه داد: والدین باید برای استفاده از تلفن همراه، بازی‌های رایانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی و سایر ابزارها زمان مشخصی تعیین کنند و اجازه ندهند رسانه بخش عمده زندگی کودک و نوجوان را به خود اختصاص دهد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی «مشارکت» را چهارمین اصل مدیریت رسانه در خانواده عنوان کرد و گفت: والدین باید در استفاده فرزندان از رسانه مشارکت داشته باشند و گاهی در کنار آنها فیلم، انیمیشن یا بازی ببینند و انجام دهند. حجت الاسلام فلسفی افزود: قرار نیست پدر و مادر یک ساعت و نیم در کنار فرزند خود بنشینند و تمام یک انیمیشن را تماشا کنند؛ حتی اگر ۱۰ یا ۲۰ دقیقه از یک محتوا را در کنار کودک ببینند، همین مشارکت می‌تواند به والدین کمک کند تا محتوای مورد استفاده فرزندشان را بهتر بشناسند. وی با اشاره به تأثیر رفتار والدین بر کودکان، بیان کرد: اگر کودک عبارتی را از یک انیمیشن یا بازی یاد می‌گیرد و آن را در خانه یا مهمانی تکرار می‌کند، نباید فقط کودک را مورد سرزنش قرار داد؛ والدین باید بدانند کودک این رفتار را از کجا آموخته است. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی تأکید کرد: والدین بهتر است بازی‌های رایانه‌ای فرزندان خود را نیز بشناسند و حتی برای مدتی کوتاه با آنها بازی کنند تا درک درستی از محتوای بازی و تأثیر آن بر کودک داشته باشند. حجت الاسلام فلسفی «مراقبت» را پنجمین اصل دانست و گفت: ما گاهی چیزی را در اختیار فرزندانمان قرار می‌دهیم که نه خودمان درباره آن اطلاعات کافی داریم و نه کودک شناختی از آن دارد. وی افزود: اگر کودک یک وسیله یا خوراکی ناشناخته را از فردی در بیرون دریافت کند و به خانه بیاورد، والدین درباره اینکه چه کسی آن را داده، چرا داده و چه چیزی گفته، سؤال‌های مختلفی مطرح می‌کنند؛ اما گاهی تلفن همراه را در اختیار کودک قرار می‌دهند و درباره اینکه چه محتوایی می‌بیند، با چه کسانی ارتباط دارد و چه بازی‌هایی انجام می‌دهد، هیچ اطلاعی ندارند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با تأکید بر اهمیت مراقبت از کودکان در سال‌های ابتدایی زندگی، اظهار کرد: والدین باید از همان سال‌های کودکی که امکان مدیریت و نظارت بیشتری دارند، این مسئولیت را جدی بگیرند و آن را به سال‌های نوجوانی موکول نکنند. حجت الاسلام فلسفی «مدل‌سازی» را ششمین اصل مدیریت رسانه در خانواده برشمرد و گفت: یک اصل مهم تربیتی این است که کودکان الزاماً آن چیزی نمی‌شوند که والدین به آنها می‌گویند، بلکه بیشتر شبیه چیزی می‌شوند که والدین در عمل انجام می‌دهند. وی ادامه داد: پدری که دائماً تلفن همراه در دست دارد، مقابل تلویزیون می‌نشیند و هنگام غذا خوردن همزمان از تلفن همراه استفاده می‌کند، نمی‌تواند صرفاً با توصیه به فرزند خود بگوید سر سفره تلفن همراه را کنار بگذار، هنگام خواب از آن استفاده نکن یا هنگام درس خواندن تلفن همراه را کنار بگذار. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی تأکید کرد: والدین باید خودشان به الگویی تبدیل شوند که فرزند با مشاهده رفتار آنها، بدون نیاز به تذکر مداوم، بداند هنگام غذا خوردن، خوابیدن، گفت‌وگو با دیگران و حضور در جمع خانوادگی باید ابزار رسانه‌ای را کنار بگذارد. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به برخی نمونه‌های مطرح‌شده در برنامه‌های تلویزیونی درباره وابستگی کودکان به تلفن همراه، اظهار کرد: در یکی از برنامه‌ها، کودکی که وابستگی زیادی به تلفن همراه پیدا کرده بود، حتی هنگام حضور در یک برنامه مخصوص کودکان نیز همچنان مشغول کار با گوشی بود و از آن جدا نمی‌شد. وی گفت: خانواده‌ها باید وضعیت فرزندان خود را در این زمینه ارزیابی کنند و ببینند اگر قرار باشد کودک بین تلفن همراه و حضور در جمع خانواده، دیدار با اقوام یا انجام یک فعالیت خانوادگی انتخاب کند، کدام را ترجیح می‌دهد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی افزود: این مسئله نشان می‌دهد که مدیریت رسانه در خانواده فقط به فیلتر کردن یا ممنوع کردن یک ابزار خلاصه نمی‌شود، بلکه نیازمند آگاهی، قانون‌گذاری، محدودیت، مشارکت، مراقبت و الگوسازی والدین است. حجت الاسلام فلسفی با بیان اینکه آگاه‌سازی والدین نسبت به ابزارهای رسانه‌ای و محتوای رسانه‌ای یکی از راهکارهای مهم مدیریت رسانه در خانواده است، تصریح کرد: والدین باید بدانند چه ابزاری را، با چه شرایطی و برای چه مدت در اختیار فرزند قرار دهند و محتوایی را که کودک مصرف می‌کند، بشناسند. وی درباره سیاست‌گذاری فضای مجازی و تجربه کشورهای غربی در زمینه محدودیت دسترسی کودکان و نوجوانان به فضای مجازی، اظهار کرد: حتی کشورهایی که خودشان تولیدکننده بسیاری از فناوری‌ها و محصولات رسانه‌ای هستند، نسبت به نفوذ فرهنگی و تأثیر رسانه‌ها بر کودکان و نوجوانان نگرانی دارند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با اشاره به دیدگاه مارشال مک‌لوهان در زمینه ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای، گفت: مک‌لوهان بر آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس تأکید داشت و یکی از دلایل این موضوع را مقابله با نفوذ فرهنگی عنوان می‌کرد. حجت الاسلام فلسفی افزود: وقتی کشورهای مختلف نسبت به نفوذ فرهنگی و تأثیر رسانه‌ها حساس هستند و برای افزایش سواد رسانه‌ای جامعه برنامه‌ریزی می‌کنند، ما نیز باید نسبت به این موضوع توجه بیشتری داشته باشیم. وی با بیان اینکه یکی از ابزارهای نفوذ فرهنگی، انیمیشن‌ها و محتوای کودک و نوجوان است، ادامه داد: باید درباره محتوایی که در اختیار کودکان قرار می‌گیرد، نگاه دقیق‌تری داشته باشیم و خانواده‌ها نیز نسبت به این مسئله آگاه باشند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی در بخش دیگری از سخنان خود درباره نقش شورای عالی فضای مجازی در سیاست‌گذاری این حوزه، اظهار کرد: یکی از مسائل مهم این است که پلتفرم‌هایی که در کشور فعالیت می‌کنند باید نسبت به چارچوب‌ها و قوانین کشور پاسخگو باشند. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به نحوه مواجهه برخی کشورها با شرکت‌های بزرگ فناوری، گفت: در برخی کشورها، شرکت‌های فناوری در صورت عبور از قوانین و چارچوب‌های تعیین‌شده با جریمه و برخورد قانونی مواجه می‌شوند، اما در کشور ما بسیاری از پلتفرم‌ها حتی نمایندگی رسمی ندارند. وی افزود: وقتی یک پلتفرم از چارچوب‌های امنیتی، مالی، اخلاقی یا قانونی عبور می‌کند، باید مشخص باشد چه نهادی مسئول پیگیری و اعمال قانون است و این مسئله از موضوعات مهم در حوزه حکمرانی فضای مجازی است. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با اشاره به بحث فیلترینگ، بیان کرد: صرف فیلتر کردن یک پلتفرم بدون اینکه آموزش و آگاه‌سازی لازم برای خانواده‌ها انجام شود، نمی‌تواند مسئله را حل کند؛ چراکه بسیاری از کاربران با ابزارهای مختلف از فیلترشکن استفاده می‌کنند و عملاً به محتوای مورد نظر خود دسترسی پیدا می‌کنند. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به تجربه برخی کشورها در برخورد با پلتفرم‌های خارجی، اظهار کرد: در کشورهایی مانند ترکیه و هند، شرکت‌های بزرگ فناوری در صورت نقض قوانین و چارچوب‌های ملی با برخورد و جریمه مواجه می‌شوند و این نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری و تعیین چارچوب برای فعالیت پلتفرم‌ها موضوعی جدی است. وی با اشاره به حواشی مربوط به تیک‌تاک در آمریکا نیز گفت: حتی در آمریکا درباره تأثیرگذاری برخی پلتفرم‌ها بر جوانان و نوجوانان نگرانی‌هایی مطرح شده و مسئولان این کشور درباره عملکرد این پلتفرم‌ها توضیح خواسته‌اند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی تأکید کرد: نباید درباره فضای مجازی گرفتار دوگانه موافق و مخالف شویم؛ فضای مجازی هم مزایا دارد و هم آسیب‌ها و چالش‌هایی ایجاد می‌کند و نگاه منطقی این است که از ظرفیت‌ها و مزایای آن استفاده کنیم و همزمان برای کاهش آسیب‌های آن برنامه داشته باشیم. حجت الاسلام فلسفی افزود: آنچه امروز شاهد آن هستیم این است که میزان برخی چالش‌ها و آسیب‌های فضای مجازی، به‌ویژه در حوزه کودکان و نوجوانان، بسیار جدی است و باید برای آن چاره‌اندیشی شود. وی با تأکید بر اینکه اصلاح این وضعیت باید از خانواده آغاز شود، گفت: به جای اینکه همیشه منتظر تصمیم و اقدام از بالا باشیم، باید از پایین و از خانواده‌ها شروع کنیم تا فرهنگ استفاده صحیح از رسانه در جامعه تقویت شود. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی همچنین بر ضرورت آموزش والدین در مساجد و محافل فرهنگی تأکید کرد و گفت: باید از ظرفیت مساجد برای آموزش سواد رسانه‌ای خانواده‌ها استفاده شود و افرادی که در مساجد تریبون دارند، به این دانش مجهز شوند تا بتوانند خانواده‌ها را با آسیب‌ها و فرصت‌های فضای مجازی آشنا کنند. حجت الاسلام فلسفی با بیان اینکه خانواده‌ها در زمینه استفاده از ابزارهای رسانه‌ای از کودکان و نوجوانان عقب‌تر هستند، اظهار کرد: در دوره کودکی، ظرفیت یادگیری بسیار بالاست و به همین دلیل آموزش والدین اهمیت زیادی دارد. وی افزود: یکی از مشکلاتی که امروز در میان خانواده‌ها مشاهده می‌شود این است که پدر و مادر برای سرگرم کردن کودک، تلفن همراه را در اختیار او قرار می‌دهند؛ در حالی که این اقدام می‌تواند نوعی کودک‌آزاری مدرن باشد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با اشاره به نمونه‌هایی از آسیب‌های ناشی از استفاده افراطی کودکان از بازی‌های رایانه‌ای، گفت: در مواردی کودک ساعت‌های زیادی را صرف بازی رایانه‌ای می‌کند و عباراتی را که در بازی می‌شنود، در ارتباط با پدر و مادر خود به کار می‌برد، بدون اینکه حتی بداند معنای واقعی آن چیست. حجت الاسلام فلسفی بر ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای در مساجد تأکید کرد و افزود: بهترین راه، پیشگیری است و اگر خانواده‌ها از ابتدا آموزش ببینند، بسیاری از آسیب‌هایی که در دوره نوجوانی و جوانی بروز می‌کند، قابل پیشگیری خواهد بود. وی ادامه داد: بارها پیشنهاد شده است که مبلغین و فعالان فرهنگی در حوزه سواد رسانه‌ای آموزش ببینند و کارگاه‌هایی برای آنها برگزار شود تا در ایام محرم و صفر و سایر مناسبت‌ها، در مساجد و محافل مذهبی درباره مسائل تخصصی رسانه با خانواده‌ها صحبت کنند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با بیان اینکه ظرفیت لازم برای این کار وجود دارد، گفت: محتوا آماده است و اساتید و افرادی که توانایی انتقال این مباحث را دارند نیز وجود دارند، اما هنوز به نتیجه مطلوب در زمینه استفاده گسترده از ظرفیت مساجد و مبلغین برای آموزش سواد رسانه‌ای خانواده‌ها نرسیده‌ایم. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به اهمیت موضوع جنگ شناختی نیز اظهار کرد: جنگ شناختی تأثیرات مختلفی بر خانواده، پدر و مادر و به‌ویژه نوجوانان دارد و لازم است نسبت به ابعاد این موضوع آگاهی بیشتری ایجاد شود. وی بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای معلمان نیز تأکید کرد و گفت: معلمی که وارد کلاس می‌شود، باید خودش با سواد رسانه‌ای آشنا باشد تا بتواند بر دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی افزود: جامعه باید به سمت تربیت «والدین دیجیتال» حرکت کند؛ والدینی که ابزارهای رسانه‌ای، فرصت‌ها، تهدیدها و شیوه صحیح استفاده از این ابزارها را بشناسند و بتوانند فرزندان خود را در این مسیر هدایت کنند. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به اهمیت آموزش کودکان زیر پنج سال، گفت: بر اساس مطالعات و مقالات علمی، هرچه سن کودک پایین‌تر باشد، باید در استفاده از ابزارهای رسانه‌ای مراقبت بیشتری صورت گیرد و حتی در برخی مطالعات بر پرهیز یا محدودیت جدی استفاده کودکان زیر پنج سال از این ابزارها تأکید شده است. وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها نباید تصور کنند که تلفن همراه فقط وسیله‌ای برای سرگرم کردن کودک است؛ این ابزار می‌تواند بر رفتار، یادگیری، ارتباطات و سبک زندگی کودک تأثیر بگذارد و به همین دلیل باید استفاده از آن مدیریت شود. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی در پایان با تأکید بر نقش ارتباط عاطفی والدین و فرزندان، گفت: اگر روزی ارتباط میان پدر و مادر و فرزند کاهش پیدا کند، ممکن است کودک برای فرار از تنهایی یا یافتن پناهگاه به ابزارهای رسانه‌ای روی بیاورد. حجت الاسلام فلسفی تأکید کرد: اگر ارتباط مؤثر میان والدین و فرزندان حفظ شود، خانواده می‌تواند نخستین و مهم‌ترین پناهگاه کودک باشد و رسانه نیز به جای تبدیل شدن به جایگزین رابطه خانوادگی، در مسیر درست و به عنوان یک ابزار مورد استفاده قرار گیرد. از خراسان جنوبی، حجت‌الاسلام فلسفی، معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی شامگاه (۲۳ شهریور) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «جایگاه خانواده در عصر رسانه» با تأکید بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای والدین، گفت: خانواده‌ها باید پیش از در اختیار قرار دادن ابزارهای رسانه‌ای به فرزندان، نسبت به نوع محتوا، رده‌بندی سنی و شیوه صحیح استفاده از این ابزارها آگاهی داشته باشند. وی با اشاره به اهمیت توجه والدین به نظام رده‌بندی سنی محتوا، اظهار کرد: گاهی یک فیلم، سریال، بازی یا برنامه تلویزیونی دارای رده‌بندی سنی مشخص است اما خانواده‌ها بدون توجه به این موضوع، اجازه تماشای آن را به کودک می‌دهند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی افزود: اگر خانواده‌ای فرزند سه‌ساله دارد و روی یک محتوا رده‌بندی سنی ۱۲ سال درج شده است، باید بداند این رده‌بندی برای چه منظوری تعیین شده و چرا کودک نباید آن محتوا را مشاهده کند. حجت الاسلام فلسفی ادامه داد: برخی سایت‌ها و سامانه‌ها نیز بر اساس نظام رده‌بندی سنی، محتواهای مناسب هر گروه سنی را معرفی می‌کنند و والدین می‌توانند با مراجعه به این منابع، انتخاب دقیق‌تر و آگاهانه‌تری برای فرزندان خود داشته باشند. وی از «تبیان»، «عماریار»، «هیولا» و «بازیان» به عنوان برخی منابع قابل استفاده خانواده‌ها نام برد و گفت: عماریار بیشتر در حوزه انیمیشن و مستند فعالیت دارد و هیولا و بازیان نیز در حوزه بازی‌های رایانه‌ای و موبایلی، محتوا و تحلیل‌هایی ارائه می‌کنند که خانواده‌ها می‌توانند از این ظرفیت‌ها استفاده کنند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه سواد رسانه‌ای والدین فقط به شناخت ابزارها محدود نمی‌شود، بیان کرد: یکی از مؤلفه‌های مهم سواد رسانه‌ای، سواد انتقادی است؛ یعنی والدین باید به کودکان خود قدرت تجزیه و تحلیل و پرسشگری بدهند. حجت الاسلام فلسفی گفت: ما گاهی به فرزندانمان فقط می‌گوییم «این کار را انجام بده» یا «این کار را انجام نده»، اما اجازه نمی‌دهیم کودک درباره چرایی آن سؤال کند؛ در حالی که اگر کودک درباره علت یک موضوع سؤال می‌کند، باید از این مسئله خوشحال باشیم، چراکه این پرسشگری می‌تواند نشانه رسیدن او به مرحله‌ای از تفکر انتقادی باشد. وی سواد تربیتی و سواد امنیتی را از دیگر ابعاد مهم سواد والدین در عصر رسانه دانست و افزود: والدین باید بدانند چگونه با ابزارهای رسانه‌ای و محتوای موجود در این فضا مواجه شوند و چگونه فرزندان خود را در برابر آسیب‌های احتمالی آن ایمن کنند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی در ادامه به معرفی برخی منابع مطالعاتی برای والدین پرداخت و گفت: سایت‌هایی مانند «آفکام» و «آی‌پی‌پی» مطالب و مقالات قابل استفاده‌ای درباره کودکان و رسانه منتشر می‌کنند و همچنین مقالاتی از سوی سازمان بهداشت جهانی در زمینه تأثیر رسانه بر کودکان منتشر شده که مطالعه آنها برای والدین مفید است. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به راهکارهای مدیریت رسانه در خانواده، اظهار کرد: برای سواد رسانه‌ای خانواده می‌توان شش «میم» را در نظر گرفت که نخستین آن «معرفت» است؛ یعنی رسانه‌ها، ابزارهای رسانه‌ای و تأثیراتی را که رسانه بر فرد و خانواده می‌گذارد، بشناسیم. وی افزود: اگر والدین قصد دارند برای فرزند خود تلفن همراه یا ابزار رسانه‌ای دیگری تهیه کنند، ابتدا باید درباره آن ابزار، قابلیت‌ها، آسیب‌ها و نحوه صحیح استفاده از آن اطلاعات کسب کنند و بدانند این ابزار را با چه شرایطی، چه میزان و به چه شیوه‌ای در اختیار کودک قرار دهند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی «معیار» را دومین اصل عنوان کرد و گفت: معیار یعنی خانواده باید برای استفاده از رسانه قانون داشته باشد؛ مشخص کند کودک از چه محتوایی استفاده کند، از چه ابزاری بهره بگیرد و چگونه از آن ابزار استفاده کند. حجت الاسلام فلسفی با انتقاد از قرار دادن رایانه و ابزارهای رسانه‌ای در اتاق کودک بدون نظارت والدین، بیان کرد: گاهی خانواده یک سیستم رایانه‌ای را در اتاق کودک قرار می‌دهد و آن را کاملاً در اختیار فرزند می‌گذارد؛ کودک نیز وارد اتاق می‌شود و حتی ممکن است در را ببندد و والدین هیچ اطلاعی از نوع استفاده او از این ابزار نداشته باشند. وی افزود: ابزار رسانه‌ای باید در موقعیتی قرار داشته باشد که والدین بتوانند بر نحوه استفاده فرزند نظارت داشته باشند و کودک نیز نیازی به مخفی‌کاری نداشته باشد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی «محدودیت» را سومین اصل در مدیریت رسانه دانست و گفت: محدودیت به معنای تعیین میزان و زمان استفاده، همچنین مشخص کردن موقعیت مکانی استفاده از ابزار رسانه‌ای است. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به میزان بالای استفاده نوجوانان از رسانه‌های دیجیتال، تصریح کرد: طبق آمارهایی که اخیراً اعلام شده، نوجوانان نزدیک به ۹ ساعت در روز از ابزارهای رسانه‌ای استفاده می‌کنند که این میزان بسیار نگران‌کننده است و تقریباً بخش بزرگی از ساعات بیداری آنان را شامل می‌شود. وی ادامه داد: والدین باید برای استفاده از تلفن همراه، بازی‌های رایانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی و سایر ابزارها زمان مشخصی تعیین کنند و اجازه ندهند رسانه بخش عمده زندگی کودک و نوجوان را به خود اختصاص دهد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی «مشارکت» را چهارمین اصل مدیریت رسانه در خانواده عنوان کرد و گفت: والدین باید در استفاده فرزندان از رسانه مشارکت داشته باشند و گاهی در کنار آنها فیلم، انیمیشن یا بازی ببینند و انجام دهند. حجت الاسلام فلسفی افزود: قرار نیست پدر و مادر یک ساعت و نیم در کنار فرزند خود بنشینند و تمام یک انیمیشن را تماشا کنند؛ حتی اگر ۱۰ یا ۲۰ دقیقه از یک محتوا را در کنار کودک ببینند، همین مشارکت می‌تواند به والدین کمک کند تا محتوای مورد استفاده فرزندشان را بهتر بشناسند. وی با اشاره به تأثیر رفتار والدین بر کودکان، بیان کرد: اگر کودک عبارتی را از یک انیمیشن یا بازی یاد می‌گیرد و آن را در خانه یا مهمانی تکرار می‌کند، نباید فقط کودک را مورد سرزنش قرار داد؛ والدین باید بدانند کودک این رفتار را از کجا آموخته است. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی تأکید کرد: والدین بهتر است بازی‌های رایانه‌ای فرزندان خود را نیز بشناسند و حتی برای مدتی کوتاه با آنها بازی کنند تا درک درستی از محتوای بازی و تأثیر آن بر کودک داشته باشند. حجت الاسلام فلسفی «مراقبت» را پنجمین اصل دانست و گفت: ما گاهی چیزی را در اختیار فرزندانمان قرار می‌دهیم که نه خودمان درباره آن اطلاعات کافی داریم و نه کودک شناختی از آن دارد. وی افزود: اگر کودک یک وسیله یا خوراکی ناشناخته را از فردی در بیرون دریافت کند و به خانه بیاورد، والدین درباره اینکه چه کسی آن را داده، چرا داده و چه چیزی گفته، سؤال‌های مختلفی مطرح می‌کنند؛ اما گاهی تلفن همراه را در اختیار کودک قرار می‌دهند و درباره اینکه چه محتوایی می‌بیند، با چه کسانی ارتباط دارد و چه بازی‌هایی انجام می‌دهد، هیچ اطلاعی ندارند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با تأکید بر اهمیت مراقبت از کودکان در سال‌های ابتدایی زندگی، اظهار کرد: والدین باید از همان سال‌های کودکی که امکان مدیریت و نظارت بیشتری دارند، این مسئولیت را جدی بگیرند و آن را به سال‌های نوجوانی موکول نکنند. حجت الاسلام فلسفی «مدل‌سازی» را ششمین اصل مدیریت رسانه در خانواده برشمرد و گفت: یک اصل مهم تربیتی این است که کودکان الزاماً آن چیزی نمی‌شوند که والدین به آنها می‌گویند، بلکه بیشتر شبیه چیزی می‌شوند که والدین در عمل انجام می‌دهند. وی ادامه داد: پدری که دائماً تلفن همراه در دست دارد، مقابل تلویزیون می‌نشیند و هنگام غذا خوردن همزمان از تلفن همراه استفاده می‌کند، نمی‌تواند صرفاً با توصیه به فرزند خود بگوید سر سفره تلفن همراه را کنار بگذار، هنگام خواب از آن استفاده نکن یا هنگام درس خواندن تلفن همراه را کنار بگذار. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی تأکید کرد: والدین باید خودشان به الگویی تبدیل شوند که فرزند با مشاهده رفتار آنها، بدون نیاز به تذکر مداوم، بداند هنگام غذا خوردن، خوابیدن، گفت‌وگو با دیگران و حضور در جمع خانوادگی باید ابزار رسانه‌ای را کنار بگذارد. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به برخی نمونه‌های مطرح‌شده در برنامه‌های تلویزیونی درباره وابستگی کودکان به تلفن همراه، اظهار کرد: در یکی از برنامه‌ها، کودکی که وابستگی زیادی به تلفن همراه پیدا کرده بود، حتی هنگام حضور در یک برنامه مخصوص کودکان نیز همچنان مشغول کار با گوشی بود و از آن جدا نمی‌شد. وی گفت: خانواده‌ها باید وضعیت فرزندان خود را در این زمینه ارزیابی کنند و ببینند اگر قرار باشد کودک بین تلفن همراه و حضور در جمع خانواده، دیدار با اقوام یا انجام یک فعالیت خانوادگی انتخاب کند، کدام را ترجیح می‌دهد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی افزود: این مسئله نشان می‌دهد که مدیریت رسانه در خانواده فقط به فیلتر کردن یا ممنوع کردن یک ابزار خلاصه نمی‌شود، بلکه نیازمند آگاهی، قانون‌گذاری، محدودیت، مشارکت، مراقبت و الگوسازی والدین است. حجت الاسلام فلسفی با بیان اینکه آگاه‌سازی والدین نسبت به ابزارهای رسانه‌ای و محتوای رسانه‌ای یکی از راهکارهای مهم مدیریت رسانه در خانواده است، تصریح کرد: والدین باید بدانند چه ابزاری را، با چه شرایطی و برای چه مدت در اختیار فرزند قرار دهند و محتوایی را که کودک مصرف می‌کند، بشناسند. وی درباره سیاست‌گذاری فضای مجازی و تجربه کشورهای غربی در زمینه محدودیت دسترسی کودکان و نوجوانان به فضای مجازی، اظهار کرد: حتی کشورهایی که خودشان تولیدکننده بسیاری از فناوری‌ها و محصولات رسانه‌ای هستند، نسبت به نفوذ فرهنگی و تأثیر رسانه‌ها بر کودکان و نوجوانان نگرانی دارند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با اشاره به دیدگاه مارشال مک‌لوهان در زمینه ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای، گفت: مک‌لوهان بر آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس تأکید داشت و یکی از دلایل این موضوع را مقابله با نفوذ فرهنگی عنوان می‌کرد. حجت الاسلام فلسفی افزود: وقتی کشورهای مختلف نسبت به نفوذ فرهنگی و تأثیر رسانه‌ها حساس هستند و برای افزایش سواد رسانه‌ای جامعه برنامه‌ریزی می‌کنند، ما نیز باید نسبت به این موضوع توجه بیشتری داشته باشیم. وی با بیان اینکه یکی از ابزارهای نفوذ فرهنگی، انیمیشن‌ها و محتوای کودک و نوجوان است، ادامه داد: باید درباره محتوایی که در اختیار کودکان قرار می‌گیرد، نگاه دقیق‌تری داشته باشیم و خانواده‌ها نیز نسبت به این مسئله آگاه باشند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی در بخش دیگری از سخنان خود درباره نقش شورای عالی فضای مجازی در سیاست‌گذاری این حوزه، اظهار کرد: یکی از مسائل مهم این است که پلتفرم‌هایی که در کشور فعالیت می‌کنند باید نسبت به چارچوب‌ها و قوانین کشور پاسخگو باشند. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به نحوه مواجهه برخی کشورها با شرکت‌های بزرگ فناوری، گفت: در برخی کشورها، شرکت‌های فناوری در صورت عبور از قوانین و چارچوب‌های تعیین‌شده با جریمه و برخورد قانونی مواجه می‌شوند، اما در کشور ما بسیاری از پلتفرم‌ها حتی نمایندگی رسمی ندارند. وی افزود: وقتی یک پلتفرم از چارچوب‌های امنیتی، مالی، اخلاقی یا قانونی عبور می‌کند، باید مشخص باشد چه نهادی مسئول پیگیری و اعمال قانون است و این مسئله از موضوعات مهم در حوزه حکمرانی فضای مجازی است. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با اشاره به بحث فیلترینگ، بیان کرد: صرف فیلتر کردن یک پلتفرم بدون اینکه آموزش و آگاه‌سازی لازم برای خانواده‌ها انجام شود، نمی‌تواند مسئله را حل کند؛ چراکه بسیاری از کاربران با ابزارهای مختلف از فیلترشکن استفاده می‌کنند و عملاً به محتوای مورد نظر خود دسترسی پیدا می‌کنند. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به تجربه برخی کشورها در برخورد با پلتفرم‌های خارجی، اظهار کرد: در کشورهایی مانند ترکیه و هند، شرکت‌های بزرگ فناوری در صورت نقض قوانین و چارچوب‌های ملی با برخورد و جریمه مواجه می‌شوند و این نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری و تعیین چارچوب برای فعالیت پلتفرم‌ها موضوعی جدی است. وی با اشاره به حواشی مربوط به تیک‌تاک در آمریکا نیز گفت: حتی در آمریکا درباره تأثیرگذاری برخی پلتفرم‌ها بر جوانان و نوجوانان نگرانی‌هایی مطرح شده و مسئولان این کشور درباره عملکرد این پلتفرم‌ها توضیح خواسته‌اند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی تأکید کرد: نباید درباره فضای مجازی گرفتار دوگانه موافق و مخالف شویم؛ فضای مجازی هم مزایا دارد و هم آسیب‌ها و چالش‌هایی ایجاد می‌کند و نگاه منطقی این است که از ظرفیت‌ها و مزایای آن استفاده کنیم و همزمان برای کاهش آسیب‌های آن برنامه داشته باشیم. حجت الاسلام فلسفی افزود: آنچه امروز شاهد آن هستیم این است که میزان برخی چالش‌ها و آسیب‌های فضای مجازی، به‌ویژه در حوزه کودکان و نوجوانان، بسیار جدی است و باید برای آن چاره‌اندیشی شود. وی با تأکید بر اینکه اصلاح این وضعیت باید از خانواده آغاز شود، گفت: به جای اینکه همیشه منتظر تصمیم و اقدام از بالا باشیم، باید از پایین و از خانواده‌ها شروع کنیم تا فرهنگ استفاده صحیح از رسانه در جامعه تقویت شود. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی همچنین بر ضرورت آموزش والدین در مساجد و محافل فرهنگی تأکید کرد و گفت: باید از ظرفیت مساجد برای آموزش سواد رسانه‌ای خانواده‌ها استفاده شود و افرادی که در مساجد تریبون دارند، به این دانش مجهز شوند تا بتوانند خانواده‌ها را با آسیب‌ها و فرصت‌های فضای مجازی آشنا کنند. حجت الاسلام فلسفی با بیان اینکه خانواده‌ها در زمینه استفاده از ابزارهای رسانه‌ای از کودکان و نوجوانان عقب‌تر هستند، اظهار کرد: در دوره کودکی، ظرفیت یادگیری بسیار بالاست و به همین دلیل آموزش والدین اهمیت زیادی دارد. وی افزود: یکی از مشکلاتی که امروز در میان خانواده‌ها مشاهده می‌شود این است که پدر و مادر برای سرگرم کردن کودک، تلفن همراه را در اختیار او قرار می‌دهند؛ در حالی که این اقدام می‌تواند نوعی کودک‌آزاری مدرن باشد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با اشاره به نمونه‌هایی از آسیب‌های ناشی از استفاده افراطی کودکان از بازی‌های رایانه‌ای، گفت: در مواردی کودک ساعت‌های زیادی را صرف بازی رایانه‌ای می‌کند و عباراتی را که در بازی می‌شنود، در ارتباط با پدر و مادر خود به کار می‌برد، بدون اینکه حتی بداند معنای واقعی آن چیست. حجت الاسلام فلسفی بر ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای در مساجد تأکید کرد و افزود: بهترین راه، پیشگیری است و اگر خانواده‌ها از ابتدا آموزش ببینند، بسیاری از آسیب‌هایی که در دوره نوجوانی و جوانی بروز می‌کند، قابل پیشگیری خواهد بود. وی ادامه داد: بارها پیشنهاد شده است که مبلغین و فعالان فرهنگی در حوزه سواد رسانه‌ای آموزش ببینند و کارگاه‌هایی برای آنها برگزار شود تا در ایام محرم و صفر و سایر مناسبت‌ها، در مساجد و محافل مذهبی درباره مسائل تخصصی رسانه با خانواده‌ها صحبت کنند. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی با بیان اینکه ظرفیت لازم برای این کار وجود دارد، گفت: محتوا آماده است و اساتید و افرادی که توانایی انتقال این مباحث را دارند نیز وجود دارند، اما هنوز به نتیجه مطلوب در زمینه استفاده گسترده از ظرفیت مساجد و مبلغین برای آموزش سواد رسانه‌ای خانواده‌ها نرسیده‌ایم. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به اهمیت موضوع جنگ شناختی نیز اظهار کرد: جنگ شناختی تأثیرات مختلفی بر خانواده، پدر و مادر و به‌ویژه نوجوانان دارد و لازم است نسبت به ابعاد این موضوع آگاهی بیشتری ایجاد شود. وی بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای معلمان نیز تأکید کرد و گفت: معلمی که وارد کلاس می‌شود، باید خودش با سواد رسانه‌ای آشنا باشد تا بتواند بر دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی افزود: جامعه باید به سمت تربیت «والدین دیجیتال» حرکت کند؛ والدینی که ابزارهای رسانه‌ای، فرصت‌ها، تهدیدها و شیوه صحیح استفاده از این ابزارها را بشناسند و بتوانند فرزندان خود را در این مسیر هدایت کنند. حجت الاسلام فلسفی با اشاره به اهمیت آموزش کودکان زیر پنج سال، گفت: بر اساس مطالعات و مقالات علمی، هرچه سن کودک پایین‌تر باشد، باید در استفاده از ابزارهای رسانه‌ای مراقبت بیشتری صورت گیرد و حتی در برخی مطالعات بر پرهیز یا محدودیت جدی استفاده کودکان زیر پنج سال از این ابزارها تأکید شده است. وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها نباید تصور کنند که تلفن همراه فقط وسیله‌ای برای سرگرم کردن کودک است؛ این ابزار می‌تواند بر رفتار، یادگیری، ارتباطات و سبک زندگی کودک تأثیر بگذارد و به همین دلیل باید استفاده از آن مدیریت شود. معاون سازمان فضای مجازی سراج خراسان جنوبی در پایان با تأکید بر نقش ارتباط عاطفی والدین و فرزندان، گفت: اگر روزی ارتباط میان پدر و مادر و فرزند کاهش پیدا کند، ممکن است کودک برای فرار از تنهایی یا یافتن پناهگاه به ابزارهای رسانه‌ای روی بیاورد. حجت الاسلام فلسفی تأکید کرد: اگر ارتباط مؤثر میان والدین و فرزندان حفظ شود، خانواده می‌تواند نخستین و مهم‌ترین پناهگاه کودک باشد و رسانه نیز به جای تبدیل شدن به جایگزین رابطه خانوادگی، در مسیر درست و به عنوان یک ابزار مورد استفاده قرار گیرد.