هدیه هرمزی تهران به پکن؛ هدف چه بود؟

حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر امور خاورمیانه در شبکه اجتماعی اکس در پستی با عنوان «دیدار ترامپ و شی و مانور تازه ایران در هرمز» نوشت: هم‌زمان با دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در پکن — که بازگشایی تنگه هرمز یکی از محورهای اصلی دستورکار آن است — خبرگزاری فارس گزارش داده تهران پس از رایزنی و لابی‌گری وزیر خارجه و سفیر چین، عبور کشتی‌های چینی از تنگه را تحت پروتکل‌های مدیریت‌شده از سوی ایران آغاز کرده است. زمان‌بندی این اقدام بسیار مهم تلقی می‌شود. یکی از مطالبات اصلی واشنگتن از پکن این بوده که چین، تهران را برای بازگشایی هرمز تحت فشار بگذارد. اما به‌نظر می‌رسد ایران اکنون این مطالبه را از اساس بی‌موضوع کرده است. پیام تهران این است که تنگه برای شرکا بسته نبوده و اساساً از ابتدا نیز چنین نبوده است. در واقع، ایران از آغاز درگیری‌ها نوعی «دسترسی گزینشی» را در هرمز اعمال کرده است. با این حال، در اینجا پروتکل عبور به‌اندازه خود عبور اهمیت دارد؛ کشتی‌ها تحت مدیریت و بر اساس شروط ایران از تنگه عبور می‌کنند. تهران در واقع هرمز را «به‌طور کامل بازگشایی» نکرده، بلکه در حال نمایش اعمال حاکمیت خود بر این گذرگاه است؛ موضوعی که مقام‌های ایرانی بارها بر آن تأکید کرده‌اند. برای پکن، این اقدام یک امتیاز دیپلماتیک محسوب می‌شود. شی جین‌پینگ اکنون می‌تواند به ترامپ بگوید که تنگه برای کشتی‌های چینی قابل دسترسی است — موضوعی که اکنون عملاً قابل راستی‌آزمایی است — بدون آن‌که حتی یک روز ایران را تحت فشار قرار داده باشد. واشنگتن به‌دنبال استفاده از نفوذ چین بر تهران بود، اما تهران عملاً بهانه استفاده از این اهرم را از بین برده است. در این چارچوب، ایران همچنان هرمز را به‌عنوان یک ابزار راهبردی حفظ کرده است: به‌اندازه‌ای باز که نیاز شرکا را تأمین کند و به‌اندازه‌ای محدود که برای رقبا هزینه ایجاد کند؛ در عین حال این توان را نیز حفظ کرده که بسته به شرایط دیپلماتیک، سطح دسترسی را سخت‌تر یا آسان‌تر کند. این تحول بار دیگر نشان می‌دهد جنگی که بخشی از هدف آن سلب اهرم‌های نفوذ منطقه‌ای ایران بود، ممکن است در نهایت به تثبیت تنگه هرمز به‌عنوان یک گلوگاه دائماً مدیریت‌شده منجر شده باشد.