کابوس بانک‌های مرکزی؛ جهان دوباره وارد جنگ تورمی می‌شود؟

بانک‌های مرکزی فکر می‌کردند تورم را بدون رکود مهار کرده‌اند؛ اما حالا قیمت‌ها دوباره بالا می‌روند. آیا نبرد با تورم دوباره شروع شده است؟ به گزارش زومان، چند سال پیش بانک‌های مرکزی جهان با یک هدف مشترک وارد میدان شدند: تورم را پایین بیاورند، بدون آنکه اقتصاد را وارد رکود کنند. همان چیزی که اقتصاددانان «فرود نرم» می‌نامند. به نظر می‌رسید این فرود در حال تحقق است. اما درست زمانی که پیروزی نزدیک به نظر می‌رسید، نشانه‌های تازه‌ای از بازگشت تورم ظاهر شده است. سؤال اینجاست: آیا جهان دوباره در آستانه یک موج تورمی قرار گرفته یا این فقط یک دست‌انداز موقت است؟ بر اساس گزارش اکونومیست، نشانه‌های سیاست‌گذاران چندان آرامش‌بخش نیست. دوم سپتامبر، بانک مرکزی نیوزیلند نرخ بهره را افزایش داد؛ سومین افزایش این بانک در سال جاری. بانک ژاپن نیز در ژوئن نرخ‌ها را بالا برد و بانک مرکزی کره‌جنوبی در ژوئیه و اوت دست به افزایش نرخ بهره زد. در اروپا هم انتظار می‌رود بانک مرکزی اروپا در دهم سپتامبر نرخ سود سپرده را به ۲.۵ درصد برساند. در آمریکا نیز بسیاری از معامله‌گران انتظار دارند فدرال رزرو دیر یا زود به این مسیر بازگردد. فعلاً یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها انرژی است. درگیری‌های خاورمیانه قیمت نفت و گاز طبیعی را بالا برده‌اند. در اروپا، قیمت گاز اکنون بیش از دو برابر سطح پیش از آغاز جنگ ایران است؛ آن هم در شرایطی که زمستان نزدیک می‌شود و کشورهای اروپایی باید ذخایر گاز خود را دوباره پر کنند. در منطقه یورو، تورم انرژی اکنون به‌راحتی در محدوده دورقمی قرار گرفته است. در آمریکا نیز قیمت بنزین برای مصرف‌کننده معمولی از کمتر از ۳ دلار در ابتدای سال به کمی بیش از ۴ دلار برای هر گالن رسیده است. اما اگر فقط انرژی مقصر بود، شاید نگرانی چندان بزرگ نبود. مسئله مهم‌تر، تورم هسته است؛ یعنی تورمی که قیمت‌های پرنوسان انرژی و غذا را کنار می‌گذارد تا روند پایدارتر قیمت‌ها را نشان دهد. برآورد اکونومیست نشان می‌دهد میانگین تورم هسته در کشورهای ثروتمند از ۲.۷ درصد در ابتدای سال ۲۰۲۶ به ۲.۹ درصد رسیده است. برای فهمیدن اینکه این افزایش از کجا می‌آید، اکونومیست قیمت خدمات را در ۲۳ کشور ثروتمند بررسی کرده است. چرا خدمات؟ چون قیمت خدمات بیشتر از کالاها به هزینه نیروی کار وابسته است. نتیجه چه بود؟ تورم خدمات در دو سوم کشورهای بررسی‌شده در حال افزایش است. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که رشد دستمزدها در بسیاری از همین کشورها همچنان در حال کاهش است. اینجا یک تناقض شکل می‌گیرد: اگر دستمزدها آرام‌تر رشد می‌کنند، چرا قیمت خدمات بالا می‌رود؟ اکونومیست دو توضیح مطرح می‌کند: یا آمار دستمزدها تصویر کاملی ارائه نمی‌کنند، یا بهره‌وری در بخش خدمات کند شده و شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند افزایش هزینه‌های نیروی کار را به‌راحتی جذب کنند. با این حال، هنوز یک خبر خوب وجود دارد. فعلاً شواهد زیادی وجود ندارد که نشان دهد مردم انتظار دارند تورم در آینده به شکل قابل‌توجهی افزایش پیدا کند. شاخص‌های بازار برای انتظارات تورمی تغییر چشمگیری نکرده‌اند و حتی یک نظرسنجی تازه بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد مصرف‌کنندگان انتظار دارند تورم طی ۱۲ ماه آینده نسبت به چند ماه قبل کاهش پیدا کند. پس چرا بانک‌های مرکزی نگران‌اند؟ چون ممکن است صبر کردن، خودش به مشکل تبدیل شود. برخی سیاست‌گذاران معتقدند بانک‌های مرکزی در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ برای واکنش به جهش تورم بیش از حد صبر کردند. حالا نمی‌خواهند همان اشتباه را تکرار کنند. رئیس بانک مرکزی اسلوونی هشدار داده بانک‌های مرکزی نباید منتظر بمانند تا تورم در اقتصاد ریشه بدواند. ایزابل اشنابل، عضو هیئت‌مدیره بانک مرکزی اروپا، نیز هشدار داده اگر سیاست‌گذاران صبر کنند تا افزایش هزینه انرژی به دستمزدها سرایت کند، ممکن است دوباره از تورم عقب بیفتند. البته همه داده‌ها به یک اندازه هشداردهنده نیستند. برخی شاخص‌های پیشرو، از جمله داده‌های شرکت «آلترناتیو ماکرو سیگنالس» که میلیون‌ها مقاله خبری را برای پیش‌بینی روندهای اقتصادی تحلیل می‌کند، از افزایش فشارهای تورمی خبر می‌دهند؛ هرچند سابقه چنین ابزارهایی در پیش‌بینی روندها همیشه قابل اتکا نبوده است. با این حال، یک روند تازه در حال شکل‌گیری است: چرخه جدیدی از انقباض پولی. بانک UBS معتقد است بسیاری از بانک‌های مرکزی که هنوز سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری را آغاز نکرده‌اند، ممکن است به‌زودی وارد عمل شوند. سوئد و حتی سوئیس نیز از جمله نامزدهای احتمالی این موج جدید هستند. بنابراین، داستان اقتصاد جهانی شاید هنوز تمام نشده باشد. بانک‌های مرکزی تصور می‌کردند پس از چند سال افزایش نرخ بهره، سرانجام می‌توانند تورم را مهار کنند و اقتصاد را بدون رکود شدید به فرود نرم برسانند. اما حالا قیمت انرژی بالا رفته، تورم خدمات دوباره در حال افزایش است و برخی بانک‌های مرکزی بار دیگر به فکر افزایش نرخ بهره افتاده‌اند. سؤال نهایی این است: آیا این فقط آخرین تکانه‌های تورم است، یا جهان وارد دور تازه‌ای از نبرد با افزایش قیمت‌ها شده است؟