قیمت بنزین از امشب چه تغییری می‌کند؟ پاسخ به ۶ سؤال مهم درباره نرخ و سهمیه‌ها

نرخ بنزین کارت آزاد جایگاه‌ها از ۱۷ شهریور به لیتری ۱۰ هزار تومان افزایش یافت، اما سهمیه‌های یارانه‌ای خودروها در کارت‌های شخصی تغییر نکرده است. از ساعت ۲۴ سه‌شنبه ۱۷ شهریور، نرخ بنزین با کارت آزاد جایگاه‌ها دو برابر می‌شود و از لیتری ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان می‌رسد. این تصمیم در شرایطی اجرا می‌شود که مصرف بنزین در شهریور تا روزانه ۱۴۵ میلیون لیتر بالا رفته؛ در حالی که میانگین توان تولید کشور حدود ۱۲۲ میلیون لیتر در روز اعلام شده است. افزایش نرخ سوم بنزین، پرسش‌های زیادی درباره سرنوشت سهمیه‌ها، وضعیت رانندگان تاکسی‌های اینترنتی، نحوه استفاده از کارت جایگاه و خودروهای مشمول قیمت جدید ایجاد کرده است. در این گزارش تلاش کرده‌ایم به مهم‌ترین پرسش‌ها درباره تغییرات تازه بنزینی پاسخ دهیم. سهمیه‌های اول و دوم خودروهای شخصی تغییر نمی‌کند: سهمیه موتورسیکلت‌ها نیز شامل ۲۵ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۲۰ لیتر بنزین ۳ هزار تومانی است و بدون تغییر ادامه پیدا می‌کند. تنها نرخ سوم بنزین تغییر می‌کند؛ یعنی سوختی که با کارت آزاد جایگاه دریافت می‌شود، از بامداد ۱۷ شهریور به‌جای ۵ هزار تومان، لیتری ۱۰ هزار تومان محاسبه خواهد شد و هنوز درباره حجم آن جزئياتی ارائه نشده است. در اظهارات جدید، سهمیه بنزین جداگانه‌ای برای رانندگان تاکسی‌های اینترنتی اعلام نشده است. بنابراین فعلاً نمی‌توان از افزایش یا اختصاص سهمیه تازه به این گروه سخن گفت. شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی اعلام کرده برای رانندگان تاکسی‌های اینترنتی طرح تبدیل رایگان خودروهای آن‌ها به دوگانه‌سوز برقرار است. بر اساس این طرح، خودروها قرار است بدون دریافت هزینه برای استفاده از سی‌ان‌جی یا ال‌پی‌جی تجهیز شوند تا وابستگی رانندگان به بنزین کاهش پیدا کند. همچنین به گفته محمدصادق عظیمی‌فر مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش به مانند تاکسی‌های شهری، سهمیه سوخت بر اساس میزان پیمایش به این تاکسی‌ها تخصیص پیدا خواهد کرد. این اقدام دوم به‌صورت آزمایشی در استان کرمان در حال اجراست و هدف آن جلوگیری از افزایش نرخ کرایه تاکسی‌های اینترنتی به دلیل افزایش احتمالی قیمت سوخت است. بنزین ۵ هزار تومانی سهمیه ذخیره‌ شده در کارت‌های شخصی نیست که با تغییر قیمت از بین برود. این نرخ به بنزینی مربوط می‌شود که با کارت آزاد جایگاه عرضه می‌شود. بنابراین از ساعت ۲۴ امشب، سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳ هزار تومانی موجود در کارت‌های شخصی باقی می‌ماند؛ اما اگر کسی پس از آن با کارت جایگاه سوخت‌گیری کند، هزینه هر لیتر بنزین برای او ۱۰ هزار تومان خواهد بود. به بیان ساده، چیزی از موجودی کارت شخصی حذف نمی‌شود؛ فقط قیمت سوخت‌گیری با کارت جایگاه تغییر می‌کند. پس از تمام‌شدن سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳ هزار تومانی کارت شخصی، رانندگان همچنان می‌توانند با کارت آزاد جایگاه سوخت‌گیری کنند؛ با این تفاوت که از بامداد ۱۷ شهریور، هر لیتر بنزین با این کارت ۱۰ هزار تومان محاسبه می‌شود. البته نحوه استفاده از کارت جایگاه نیز قرار است تغییر کند. در طرحی که اکنون به‌صورت آزمایشی در چند جایگاه تهران اجرا می‌شود، کارت‌های آزاد «شناسه‌دار» خواهند شد؛ به این معنا که سوخت‌گیری با آن‌ها دیگر ناشناس نخواهد بود و هویت فرد و میزان مصرف او پیش از دریافت بنزین بررسی می‌شود. در سازوکار جدید، استفاده از کارت جایگاه دیگر کاملاً ناشناس نخواهد بود. فرد پیش از سوخت‌گیری با کارت بانکی شناسایی می‌شود و سامانه «مانا» کد ملی او را در اختیار سامانه سهمیه قرار می‌دهد. سامانه سپس بررسی می‌کند که فرد تا آن لحظه چه مقدار بنزین دریافت کرده و بر اساس سیاست مصرفی تعیین‌شده، با چه شرایطی اجازه سوخت‌گیری دارد. هدف این طرح آن است که تراکنش‌های کارت آزاد به افراد مشخص متصل شود و میزان استفاده هر شخص از بنزین جایگاه قابل ردیابی باشد. البته این سازوکار هنوز سراسری نشده و نباید آن را با افزایش نرخ کارت جایگاه از بامداد ۱۷ شهریور یکی دانست. نرخ ۱۰ هزار تومانی برای بنزینی است که از مسیر نرخ سوم عرضه می‌شود. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، این نرخ شامل موارد زیر خواهد بود: خودروهای شخصی عادی تا زمانی که از سهمیه‌های موجود در کارت خود استفاده کنند، همچنان بنزین ۱۵۰۰ و ۳ هزار تومانی دریافت خواهند کرد. نرخ ۱۰ هزار تومانی زمانی به آن‌ها می‌رسد که برای سوخت‌گیری سراغ کارت جایگاه بروند. مالکان خودروهایی که کارت سوخت ندارند یا کارت آن‌ها مفقود شده است، می‌توانند برای دریافت کارت المثنی از دو مسیر اقدام کنند: به گفته مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، اکنون کارت سوخت هوشمند یک‌روزه صادر می‌شود. هدف از تسریع صدور کارت نیز کاهش وابستگی مردم به کارت آزاد جایگاه‌هاست؛ به‌ویژه حالا که هزینه استفاده از این کارت به لیتری ۱۰ هزار تومان رسیده است. در نتیجه، تغییر اصلی از بامداد ۱۷ شهریور نه حذف سهمیه‌های قبلی، بلکه دو برابر شدن قیمت بنزین کارت جایگاه است. دارندگان کارت شخصی همچنان به سهمیه‌های ارزان‌تر دسترسی دارند، اما نداشتن کارت سوخت از این پس می‌تواند هزینه بنزین هر راننده را به‌طور محسوسی افزایش دهد.