عربستان و امارات فرانسه مکرون را به آمریکای ترامپ ترجیح می‌دهند؟

سفر محمد بن سلمان به پاریس و پیوندهای مکرون با ابوظبی نشان داد فرانسه چگونه به شریک کلیدی عربستان و امارات بدل شده است. سفر اخیر محمد بن سلمان به پاریس، نشانه‌هایی از عمق رابطه‌ فرانسه و عربستان سعودی را آشکار کرد. ولیعهد عربستان در کنار امانوئل مکرون در جام جهانی ورزش‌های الکترونیک دیده شد؛ رویدادی که به‌دلیل جنگ ایران از ریاض به پاریس منتقل شده بود. علاوه بر این، دو طرف از چندین توافق‌نامه رونمایی کردند که حوزه‌های گوناگونی از فناوری و امور دفاعی تا یک پارک تفریحی شش میلیارد یورویی را شامل می‌شود. به‌گزارش بلومبرگ، این صحنه حدود ۱۸ ماه پس از آن رقم خورد که رئیس‌جمهور فرانسه در کاخ الیزه در آغوش همتای اماراتی خود شیخ محمد بن زاید آل نهیان دیده شد؛ سفری که در پایان با تعهد ابوظبی به سرمایه‌گذاری تا سقف ۵۰ میلیارد یورو در فرانسه همراه شد. این دو دیدار در کنار هم، رابطه‌ ویژه‌ مکرون با ثروتمندترین کشورهای خاورمیانه را برجسته کرد؛ کشورهایی که در عین رقابت فزاینده برای نفوذ و رهبری اقتصادی، هر دو به‌دنبال متنوع‌سازی شراکت‌ها فراتر از واشنگتن هستند. با این حال، به گفته اما سوبریه مدیر طرح «مسیرهای امنیت نوین و فراگیر در خاورمیانه» شیوه دیپلماسی متمرکز و شخصی‌سازی‌شده مکرون با حاکمان خلیج‌فارس هم‌خوانی دارد. جذب سرمایه‌ خارجی به یکی از محورهای اصلی دستورکار مکرون تبدیل شده و عربستان سعودی و امارات را به‌عنوان شرکای کلیدی معرفی کرده است. کشورهای خلیج، فرانسه را قدرتی بزرگ در اروپا می‌دانند که با حضور امنیتی پایدار در منطقه، صنایع دفاعی پیشرفته و تخصص در حوزه‌های انرژی هسته‌ای، حمل‌ونقل، کالاهای لوکس، فرهنگ و زیرساخت شناخته می‌شود. همین برداشت سبب شده تا نقش و جایگاه فرانسه، فراتر از چیزی باشد که حجم نسبتا محدود تجارت دوجانبه نشان می‌دهد. ابعاد این موضوع در توافق‌های به‌دست‌آمده طی سفر ولیعهد عربستان به پاریس به‌روشنی نمایان شد؛ از جمله ارزیابی تامین مالی هواپیماهای جدید ایرباس، مشارکت شرکت سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام در توسعه و بهره‌برداری از پایانه‌ای در بندر اسلامی جده و همچنین همکاری شرکت‌های میسترال و هیومن (مستقر در ریاض) در حوزه هوش مصنوعی. با وجود این، پیوندهای پاریس و ریاض همواره تا این اندازه صمیمانه نبوده و مکرون با ولیعهد عربستان در گذشته بر سر مسائل متعددی اختلاف‌نظر داشت؛ تا اینکه سفر رئیس‌جمهور فرانسه در سال ۲۰۲۱ راه را برای بازتعریف این مناسبات هموار کرد. پیوندهای پاریس با ابوظبی عمیق‌تر است و بخش بزرگی از آن به شیمی شخصی میان مکرون و رئیس‌ امارات برمی‌گردد. ارتباط دو طرف حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، انرژی، فرهنگ و دفاع را دربر می‌گیرد و مکرون حدود یک دهه پیش موزه‌ لوور ابوظبی را افتتاح کرد. امارات میزبان یک پایگاه نظامی فرانسه نیز است و جنگنده‌های این کشور در سال جاری به دفاع از امارات در برابر حملات کمک کردند. بر اساس داده‌های گردآوری‌شده از سوی صندوق بین‌المللی پول و بلومبرگ، تجارت دوجانبه ابوظبی و پاریس از سال ۲۰۲۰ بیش از دو برابر شده و سال گذشته به ۱۴٫۷ میلیارد دلار رسیده است. تقویت روابط فرانسه با اعراب، در تضاد با رابطه‌ نوسانی‌ بریتانیا با ابوظبی قرار می‌گیرد. لندن و امارات در ماه‌های اخیر بخشی از تنش‌های خود را پشت سر گذاشته‌اند و حمایت نظامی بریتانیا در جنگ با ایران به این روند کمک کرده است. این تفاوت به‌زودی در آسمان هم دیده خواهد شد؛ ایر فرانس از نخستین شرکت‌های هواپیمایی اروپایی بود که در اواخر اوت پروازهای برنامه‌ریزی‌شده به دوبی و ریاض را از سر گرفت، در حالی که بریتیش ایرویز تعلیق مسیرهای خاورمیانه را تا اواخر اکتبر تمدید کرد. با این حال، انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه در سال آینده می‌تواند برای روابطی که مکرون ساخته، ریسکی جدی باشد. او که دو دوره‌ متوالی را پشت سر گذاشته، دیگر اجازه‌ نامزدی ندارد و در میان چندین چهره‌ امیدوار برای جانشینی او، مارین لو پن از جناح راست افراطی و ژان-لوک ملانشون از جناح چپ رادیکال وعده می‌دهند فرانسه را در مسیری کاملا متفاوت از رویکرد مکرون هدایت کنند. ابوظبی با صندوق ثروت ۳۸۵ میلیارد دلاری‌اش و شراکت با بی‌پی‌ای‌افرانس، به منبع مهمی برای تامین سرمایه شرکت‌های فرانسوی بدل شده و خلدون المبارک مدیر آن رابطه‌ای نزدیک با مکرون دارد. در کنار اینها، روابط فرانسه با قطر نیز برای پاریس یک پایگاه دیگر در منطقه فراهم کرده است. روزهایی پس از سفر ولیعهد عربستان، هیئتی از دوحه به پاریس رفت تا درباره‌ همکاری دوجانبه در حوزه‌هایی از جمله امنیت گفت‌وگو کند. دو کشور پیوندهای دیرینه‌ای دارند، از جمله از طریق صندوق ثروت ۵۸۰ میلیارد دلاری دوحه که سهام شرکت‌های فرانسوی از جمله آکور را در اختیار دارد، اما ملموس‌ترین نشانه‌ سرمایه‌گذاری قطر در فرانسه، مالکیت باشگاه فوتبال پاری‌سن‌ژرمن است. مکرون در پی گسترش روابط با عربستان سعودی است؛ کشوری با برنامه‌ تحول اقتصادی و صندوق سرمایه‌گذاری عمومی ۹۰۰ میلیارد دلاری که به‌دنبال شریکانی در فناوری، سرگرمی، زیرساخت، انرژی، تولید و توسعه‌ سکوهای سرمایه‌گذاری جهانی خود است. با وجود تداوم شکاف‌ها، به‌ویژه در بخش دفاعی و حجم بسیار کمتر خریدهای نظامی ریاض در مقایسه با امارات، تجارت دوجانبه میان دو کشور افزایش یافته و در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۱٫۳ میلیارد دلار رسیده است. این پیوندهای کوچک اما رو‌به‌گسترش برای فرانسه نیز سودمند بوده‌اند، به‌ویژه در شرایطی که کشور با رشد کم‌رمق دست‌وپنجه نرم می‌کند. برای نمونه، پارک تفریحی‌ که هفته‌ی گذشته رونمایی شد با تامین مالی یک نهاد سعودی ساخته خواهد شد و انتظار می‌رود حدود ۲۲ هزار شغل ایجاد کند. با وجود نقش پررنگ پول، رابطه‌ها فقط به سرمایه محدود نمی‌شوند. پاریس کوشیده در خاورمیانه نقشی ژئوپلیتیکی مستقل حفظ کند، روابط دفاعی و کانال‌های سیاسی با دولت‌های خلیج‌فارس را نگه دارد و هم‌زمان خود را به‌عنوان یک قدرت اروپایی با نفوذی فراتر از قاره جا بیندازد. در مقابل، کشورهای خلیج فارس نیز فضای راهبردی بیشتری برای مانور به دست می‌آورند. نیل کویلیام گفت: «از دید ابوظبی و ریاض، همکاری نزدیک‌تر با فرانسه بیش از آنکه به‌معنای جایگزین‌کردن آمریکا باشد، به کاهش وابستگی به هر شریک خارجی واحد مربوط می‌شود.»