عربستان وام ۸ میلیارد دلاری می‌خواهد؛ فشار جنگ بر خزانه ریاض

جنگ با ایران حالا عربستان را هم به سمت وام‌گیری بیشتر برده است؛ ریاض در حال بررسی تأمین دست‌کم ۸ میلیارد دلار منابع تازه است. جنگ ایران فقط میدان نبرد را تغییر نداده؛ حالا آثار مالی آن هم به کشورهای خلیج فارس رسیده است. عربستان سعودی در حال مذاکره اولیه برای دریافت دست‌کم ۸ میلیارد دلار وام جدید است؛ اقدامی که نشان می‌دهد ریاض برای تأمین مالی، بیش از گذشته به منابع متنوع‌تری فکر می‌کند. بلومبرگ می‌گوید: مرکز ملی مدیریت بدهی عربستان با بانک‌ها درباره یک قرارداد احتمالی وارد گفت‌وگو شده است. هم‌زمان، آرامکو نیز مذاکرات مشابهی با بانک‌ها دارد. البته هر دو معامله هنوز در مراحل ابتدایی‌اند و ممکن است در نهایت عملی نشوند. اما چرا عربستان، با آن ذخایر نفتی و درآمدهای هنگفت، سراغ وام رفته است؟ جنگ منطقه‌ای، تجارت از مسیر تنگه هرمز را مختل کرده، هزینه واردات را افزایش داده و زنجیره‌های تأمین را تحت فشار گذاشته است. ایران زیرساخت‌های انرژی عربستان را هدف قرار داده و حوثی‌ها نیز کشتی‌ها را در دریای سرخ تهدید کرده‌اند. این وضعیت حتی برنامه عربستان برای دور زدن هرمز را هم دشوار کرده است؛ ریاض بخشی از نفت خود را از ساحل غربی صادر می‌کند، اما ناامنی دریای سرخ این مسیر را هم با ریسک مواجه کرده است. اثر این فشارها را می‌توان در آمار اقتصاد عربستان دید: اقتصاد این کشور در سه‌ماهه دوم بیشترین انقباض از زمان همه‌گیری کرونا را تجربه کرد و بخش نفت تقریباً ۲۵ درصد کوچک شد. اما داستان یک طرف دیگر هم دارد. جنگ، برخلاف بسیاری از پیامدهایش، یک امتیاز مالی هم برای عربستان ایجاد کرده است: افزایش قیمت نفت. برنت از ابتدای سال به‌طور میانگین حدود ۸۷ دلار در هر بشکه معامله شده و این افزایش قیمت بخشی از فشار مالی جنگ را کاهش داده است. با این حال، عربستان در سه‌ماهه دوم همچنان با کسری بودجه ۳۴.۳ میلیارد ریالی، معادل ۹.۱ میلیارد دلار مواجه شد. پس حتی نفت گران‌تر هم نتوانسته تمام فشارها را خنثی کند. این نخستین بار نیست که ریاض به منابع خارج از بازارهای سنتی بدهی روی می‌آورد. مرکز ملی مدیریت بدهی در ماه مه اعلام کرده بود برنامه سالانه استقراض ۲۰۲۶ را تکمیل کرده و نیازهای اضافی قرار است عمدتاً از مسیرهای خصوصی و بازارهای داخلی تأمین شود. عربستان امسال حدود ۶ میلیارد دلار اوراق بدهی داخلی و بین‌المللی منتشر کرده و آرامکو نیز ۴ میلیارد دلار دیگر جذب کرده است. صندوق ثروت ملی عربستان، یعنی صندوق سرمایه‌گذاری عمومی، هم در ماه مه ۷ میلیارد دلار اوراق دلاری فروخت. حتی سال گذشته، دولت عربستان یک وام سندیکایی ۱۳ میلیارد دلاری هفت‌ساله گرفت؛ اقدامی نسبتاً غیرمعمول که نشان می‌داد ریاض برای تأمین هزینه‌های برنامه متنوع‌سازی اقتصاد، به منابع سرمایه‌ای بیشتری نیاز دارد. مسئله فقط جنگ نیست. اگر دقیق‌تر نگاه کنیم، افزایش استقراض عربستان صرفاً واکنشی به جنگ نیست. ریاض سال‌هاست تلاش می‌کند اقتصادش را از وابستگی به نفت دور کند و برای این کار هزینه‌های سنگینی متحمل شده است. آرامکو در حال بررسی برنامه خصوصی‌سازی‌ای است که می‌تواند تا ۳۵ میلیارد دلار سرمایه جذب کند. صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان نیز در استراتژی پنج‌ساله جدید خود قصد دارد دارایی‌های بالغ را بیشتر به بخش خصوصی واگذار کند، عرضه‌های عمومی و فروش دارایی را افزایش دهد و بیش از گذشته از سرمایه خارجی استفاده کند. با این حال، یک تناقض جالب باقی می‌ماند: ریاض هم‌زمان با فشار برای کنترل هزینه پروژه‌های عظیم، همچنان میلیاردها دلار در خارج از کشور سرمایه‌گذاری می‌کند؛ از صنعت بازی و خودروهای برقی گرفته تا پروژه‌های بزرگ تفریحی. تازه‌ترین نمونه، تعهد عربستان برای ساخت یک مجموعه پارک ۷ میلیارد دلاری نزدیک پاریس است. حالا سؤال مهم اینجاست: وام ۸ میلیارد دلاری عربستان نشانه یک فشار مالی موقت ناشی از جنگ است، یا نشانه‌ای از تغییر جدی‌تر مدل تأمین مالی بلندپروازی‌های ریاض؟