ایران در رتبه دوم گرانی خوراکی جهان

وقتی قیمت غذا در بیشتر جهان آرام است، زندگی در کشوری با تورم خوراکی بالای ۱۳۰ درصد چه شکلی پیدا می‌کند؟ به گزارش زومان، عددی که هفته قبل روی بطری روغن، بسته پنیر یا شانه تخم‌مرغ دیده‌ایم، به احتمال خیلی زیاد چند روز دیگر متفاوت است. این تجربه آن‌قدر تکرار شده که بخشی از زندگی روزمره خانوارهای ایرانی به نظر می‌رسد؛ اما کافی است کمی از مرزهای ایران فاصله بگیریم تا معلوم شود چنین سرعتی از گران‌شدن، در جهان تا چه حد غیر عادی است. در حالی که میانگین تورم خوراکی جهان در سال ۲۰۲۵ تنها ۳.۴ درصدبوده، تورم خوراکی ایران در ماه‌های اخیر به محدوده ۱۳۰ درصدی رسیده است. این یعنی سرعت گرانی غذا در ایران ۴۰ برابر میانگین جهان است. طبق آخرین گزارش‌های مرکز آمار، تورم نقطه‌ به‌ نقطه کشور در مرداد به ۸۹ درصد رسیده است؛ یعنی متوسط قیمت سبد کالا و خدمات خانوار نسبت به مرداد سال قبل تقریباً ۲ برابر شده است. ماندن تورم بالای ۸۰ درصد برای چهار ماه متوالی به‌ تنهایی تصویری نگران‌کننده می‌سازد، اما سبد غذایی حتی از این هم سریع‌تر گران شده است. تورم نقطه‌ به‌نقطه خوراکی‌ها از اردیبهشت امسال در حوالی ۱۳۰ درصد قرار داشته؛ یعنی خانواده‌ای که برای مجموعه‌ای از مواد غذایی در سال قبل ۱۰۰ واحد هزینه می‌کرد، حالا برای همان سبد به بیش از ۲۳۰ واحد پول نیاز دارد. در بعضی اقلام، فاصله حتی بیشتر است. در مرداد تورم نقطه‌ به‌ نقطه روغن و چربی‌ها به ۲۵۸ درصد و تورم لبنیات و تخم‌مرغ به ۱۶۳.۷ درصد رسیده است. فقط در فاصله یک ماه، سبزیجات بیش از ۹ درصد و شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۸.۶ درصد گران‌تر شده‌اند. مقایسه جهانی نشان می‌دهد شدت این اتفاق تا چه اندازه استثنایی است. بر اساس آمار فائو، میانگین تورم خوراکی جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۴ درصد بوده است. آخرین آمارهای تورم خوراکی نقطه‌ به‌ نقطه کشورها از پایگاه داده تریدینگ اکونومیکس نیز نشان می‌دهد تورم خوراکی در ۴۸ کشور جهان کمتر از یک درصد یا حتی منفی بوده و فقط حدود ۲۰ کشور تورمی بالاتر از ۱۰ درصد داشته‌اند. در صدر جدول، ونزوئلا ایستاده است؛ کشوری که تورم خوراکی آن در ژوئن ۲۰۲۶ به حدود ۵۸۵ درصد رسید. معنای ساده این عدد آن است که قیمت متوسط خوراکی‌ها تقریباً به هفت برابر یک سال قبل رسیده است. جهش دوباره قیمت‌ها در ونزوئلا با سقوط ارزش بولیوار، دلاری‌شدن قیمت‌ها، کمبود ارز، هزینه بالای واردات، ضعف تولید داخلی و اختلال‌های توزیع همراه شده است؛ مجموعه‌ای از فشارها که اقتصادی مشهور به ابرتورم را بار دیگر به سمت افزایش‌های بسیار شدید قیمت سوق داده‌اند. اما رتبه بعدی متعلق به ایران است. تورم خوراکی ایران در ماه ژوئن حدود ۱۳۱ درصد ثبت شده؛ فاصله‌ای بزرگ با ونزوئلا، اما همچنان بسیار بالاتر از تقریباً تمام اقتصادهای دیگر جهان. تورم خوراکی ایران که از تیر سال گذشته بالای ۴۰ درصد قرار داشت، با شوک حذف ارز ترجیحی و سپس جنگ ۴۰ روزه و محاصره دریایی شدت گرفت و به محدوده‌ ۸۰ درصدی رسید. پس از ایران، فاصله ناگهان زیاد می‌شود: ترکیه و آرژانتین حدود ۳۵ درصد، سوریه و مغولستان حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد تورم خوراکی داشته‌اند. هائیتی، لبنان، نیجریه، اتیوپی، مالاوی، موزامبیک، سورینام، گینه، قطر، بولیوی، آنگولا و قزاقستان نیز در جمع اقتصادهایی قرار گرفته‌اند که تورم خوراکی آنها بین ۱۰ تا ۲۰ درصد بوده است. سودان نیز طی سال‌های اخیر از اقتصادهای پرتورم جهان بوده، اما آمار جدید قابل مقایسه‌ای از تورم خوراکی آن در دسترس نیست. بنابراین شاید تنها ونزوئلایی‌ها باشند که در حال تجربه‌ای مشابه مردم ایران باشند و بتوانند این وضعیت را درک کنند. زیرا به جز چند کشور معدود این سطح از شدت تورم از اساس وجود ندارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند اثر تورم بر زندگی افراد به شدت عمیق و ماندگار است. وقتی غذا سریع‌تر از درآمد گران می‌شود، بسیاری ابتدا تلاش می‌کنند مقدار مصرف را حفظ کنند، اما سراغ کالاهای ارزان‌تر و گاه کم‌کیفیت‌تر می‌روند یا مصرف بعضی گروه‌های غذایی را کاهش می‌دهند. موضوعی که سلامت را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. این فشار برای خانوارهای کم‌درآمد شدیدتر است، چون بخش بزرگ‌تری از بودجه آن‌ها از ابتدا صرف خوراک و نیازهای ضروری می‌شود. اثر تورم به سلامت جسمی هم محدود نمی‌ماند. یک مطالعه در آمریکا نشان داده افرادی که فشار روانی متوسط یا شدید ناشی از تورم را تجربه می‌کردند، حدود ۲.۵ برابر بیشتر در معرض اضطراب و بیش از دو برابر بیشتر در معرض افسردگی قرار داشتند. پژوهشی دیگر در اروپا نیز نشان داد کسانی که طی زندگی خود تورم بیشتری را تجربه کرده بودند، رضایت کمتری از زندگی گزارش می‌کردند. نکته مهم‌تر این است که اثر چنین دوره‌هایی به شدت ماندگار است، ممکن است با فروکش‌کردن تورم فوراً ناپدید نشود. تورم می‌تواند از خود نوعی «زخم» بر جای بگذارد: خاطره‌ای از بی‌ثباتی، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی که حتی بعد از آرام‌تر شدن قیمت‌ها، در رفتار و احساس امنیت اقتصادی مردم باقی می‌ماند. ایران اکنون نه فقط با تورم بالا، بلکه با یکی از شدیدترین تورم‌های خوراکی جهان روبه‌رو است. وقتی نرخ تورم سه رقمی می‌شود، مسئله دیگر صرفاً «گرانی» نیست؛ پای کیفیت تغذیه، سلامت روان و احساس امنیت خانوار در میان است. تا زمانی که تورم کاهش نیابد، این فشار شدید نیز از زندگی روزمره ایرانی‌ها عقب نخواهد نشست.