قیمت روغن در یک سال نزدیک ۵ برابر شد؛ پرتقال شوک تازه بازار خوراکی‌ها

مرداد با دو رکورد متفاوت تمام شد؛ پرتقال در یک ماه ۳۵.۷ درصد گران شد و روغن جامد نسبت به سال گذشته ۳۸۳.۲ درصد افزایش قیمت داشت. به گزارش زومان، قیمت‌ها در جدول تازه خوراکی‌های مرکز آمار یک پیام روشن دارند: گرانی مرداد فقط ادامه آرام افزایش قیمت‌ها نیست. در بعضی کالاها با یک شوک تازه ماهانه روبه‌رو هستیم و در بعضی دیگر، اثر جهشی که طی یک سال در قیمت‌ها انباشته شده، هنوز کاملاً دیده می‌شود. نمونه اول پرتقال است. متوسط قیمت هر کیلو پرتقال در مرداد به حدود ۱۹۲ هزار تومان رسیده؛ ۳۵.۷ درصد بیشتر از تیر. نمونه دوم روغن نباتی جامد است که متوسط قیمت هر کیلو آن اکنون حدود ۴۸۱ هزار تومان است؛ در مرداد پارسال همین رقم حدود ۱۰۰ هزار تومان بود. یعنی برای خرید مقداری روغن جامد که یک سال پیش حدود ۱۰۰ هزار تومان هزینه داشت، حالا باید نزدیک ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کرد. در مقیاس یک‌ماهه، هیچ کالای دیگری در جدول به پرتقال نمی‌رسد. بعد از آن تخم‌مرغ با افزایش ۲۴.۸ درصدی قرار گرفته و فاصله زیادی با کنسرو ماهی تن، کره و خامه دارد که افزایش قیمت آنها تک‌رقمی بوده است. اما رشد ۳۵.۷ درصدی پرتقال را نباید به‌تنهایی معادل یک موج عمومی تازه در قیمت مواد غذایی دانست. قیمت میوه‌ها بیش از کالاهایی مانند روغن و لبنیات تحت تأثیر فصل، میزان عرضه و زمان ورود محصول به بازار قرار می‌گیرد. همین جدول نشان می‌دهد هم‌زمان با جهش پرتقال، قیمت خربزه، لیموترش و هندوانه نسبت به تیر کاهش یافته است. بنابراین رکورد پرتقال بیشتر از آنکه به‌تنهایی تصویری از تورم عمومی بدهد، شدت نوسان قیمت در بازار میوه را نشان می‌دهد. سابقه آمار مرکز آمار نیز چنین نوسان‌هایی را نشان داده؛ برای نمونه پرتقال در فروردین ۱۴۰۴ نیز با رشد ماهانه ۲۲ درصدی یکی از رکوردداران افزایش قیمت بود. اگر پنجره زمانی را از یک ماه به یک سال گسترش دهیم، میوه‌ها جای خود را به کالاهای اساسی‌تری می‌دهند. روغن نباتی جامد با ۳۸۳.۲ درصد افزایش نسبت به مرداد پارسال در صدر قرار گرفته و روغن مایع با ۳۴۰.۳ درصد دوم است. به زبان ساده، قیمت روغن جامد به حدود ۴.۸ برابر و روغن مایع به حدود ۴.۴ برابر یک سال قبل رسیده است. داده‌های منتشرشده از گزارش مرداد مرکز آمار نیز جهش حدود ۳۴۰ درصدی روغن مایع را تأیید می‌کند. این تفاوت مهم است. جهش ماهانه یک میوه ممکن است با تغییر فصل و عرضه تعدیل شود، اما افزایش چندبرابری قیمت کالایی مانند روغن طی یک سال، نشانه تغییر سطح قیمت است؛ یعنی حتی اگر از این پس رشد ماهانه آن متوقف شود، خانوار همچنان روغن را در سطح قیمتی بسیار بالاتری نسبت به سال گذشته می‌خرد. تخم‌مرغ شاید از این نظر مهم‌ترین قلم جدول باشد. برخلاف پرتقال که عمدتاً رکورد ماهانه دارد یا روغن که جهش بزرگ آن در مقایسه سالانه دیده می‌شود، تخم‌مرغ در هر دو بازه میان رکوردداران قرار گرفته است. قیمت آن فقط در مرداد ۲۴.۸ درصد بالا رفته و نسبت به مرداد سال گذشته نیز ۲۹۲.۸ درصد افزایش یافته است. به این ترتیب متوسط قیمت تخم‌مرغ در یک سال تقریباً چهار برابر شده و هنوز هم در آخرین ماه مورد بررسی با جهش تازه‌ای روبه‌رو بوده است. پس از آن نیز مرغ با افزایش سالانه ۱۷۶.۸ درصدی قرار دارد. کنار هم قرار گرفتن مرغ و تخم‌مرغ در بالای جدول می‌تواند نشانه‌ای مهم‌تر از یک نوسان مقطعی باشد، هرچند برای نسبت‌دادن آن به هزینه نهاده، تولید یا سیاست‌های ارزی به داده‌های بیشتری نیاز است. شاید مهم‌ترین نکته جدول حتی در صدر آن نباشد. کافی است به پایین فهرست نگاه کنیم. در میان اقلام دارای داده، کره پاستوریزه با ۷۳.۹ درصد یکی از کمترین افزایش‌های سالانه را داشته است. ماکارونی ۷۴.۱ درصد، شیرخشک ۷۹.۳ درصد و برنج ایرانی ۸۰.۶ درصد گران‌تر از مرداد سال گذشته‌اند. این اعداد در حالی ثبت شده که تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور در مرداد حدود ۸۹ درصد گزارش شده است. بنابراین مسئله جدول فقط این نیست که چند قلم با افزایش ۲۰۰ یا ۳۰۰ درصدی رکورد زده‌اند؛ دامنه افزایش قیمت به اندازه‌ای گسترده است که حتی برخی از اقلام پایین‌تر جدول نیز در یک سال حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد گران شده‌اند. از این زاویه، پرتقال خبر مرداد است، اما احتمالاً مهم‌ترین داستان سفره خانوار نیست. داستان بزرگ‌تر در فاصله یک سال دیده می‌شود: روغنی که چهار تا پنج برابر شده، تخم‌مرغی که به نزدیکی چهار برابر رسیده و مرغی که بیش از دو و نیم برابر قیمت مرداد پارسال فروخته می‌شود. این همان تفاوت میان «شوک قیمت» و «سطح جدید قیمت» است؛ اولی ممکن است با تغییر شرایط بازار عقب بنشیند، اما دومی هزینه‌ای است که پیش از هر افزایش تازه‌ای، از قبل وارد سبد خرید خانوار شده است.