دیپلماسی جاسوس‌ها؛ رمزگشایی از سفر رئیس سیا به مسکو | یا توافق نزدیک است یا اوضاع خیلی وخیم!

سفر غیرمنتظره جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، به مسکو بار دیگر یکی از قدیمی‌ترین ابزارهای دیپلماسی میان واشنگتن و مسکو را فعال کرده است؛ کانالی که در دوره‌های اوج تنش سیاسی، گاهی از مسیرهای رسمی دیپلماتیک مؤثرتر بوده است. به گزارش ، رتکلیف در شرایطی وارد پایتخت روسیه شد که جنگ اوکراین ادامه دارد، حملات دو طرف تشدید شده و نگرانی‌ها درباره احتمال گسترش رویارویی به دیگر کشورهای اروپایی افزایش یافته است. دیپلماسی جاسوس‌ها در روزهای بحرانی به نوشته کوریره دلا سرا، وقتی روابط سیاسی میان واشنگتن و مسکو به اندازه‌ای دشوار می‌شود که دیپلماسی عادی قادر به حل مشکلات نیست، معمولا رؤسای سرویس‌های اطلاعاتی وارد میدان می‌شوند. اما حضور رئیس سیا در مسکو لزوما به معنای نزدیک بودن یک توافق بزرگ نیست. گاهی درست برعکس؛ این سفر می‌تواند نشانه آن باشد که روابط آن‌قدر متشنج شده که دو طرف برای جلوگیری از حادثه، انتقال هشدارها یا گفت‌وگو درباره موضوعاتی مانند تروریسم، تسلیحات هسته‌ای و تبادل زندانیان به یک کانال محرمانه نیاز پیدا کرده‌اند. بیشتر بخوانید: رتکلیف نیز در شرایطی به مسکو رفت که گزارش‌های اطلاعاتی درباره برنامه‌های روسیه برای بسیج گسترده نیروها و تهدید احتمالی کریدور سووالکی، مسیر مهم میان لهستان و لیتوانی، نگرانی‌هایی در ناتو ایجاد کرده است. بنابراین یکی از پیام‌های احتمالی واشنگتن می‌تواند این باشد که آمریکا تحرکات روسیه را زیر نظر دارد و درباره پیامدهای احتمالی آنها هشدار می‌دهد. تجربه برنز و هشدار به پوتین مهم‌ترین نمونه اخیر این نوع دیپلماسی به نوامبر ۲۰۲۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که جو بایدن، ویلیام برنز، رئیس وقت سیا و سفیر سابق آمریکا در روسیه، را به مسکو فرستاد. برنز با نیکولای پاتروشف، دبیر وقت شورای امنیت روسیه، و سرگئی ناریشکین، رئیس سرویس اطلاعات خارجی روسیه، دیدار کرد. بعدها مشخص شد مأموریت اصلی او انتقال اطلاعات آمریکا درباره آمادگی‌های روسیه برای حمله به اوکراین و هشدار مستقیم به ولادیمیر پوتین درباره پیامدهای چنین اقدامی بود. تنها سه ماه بعد، روسیه حمله گسترده خود به اوکراین را آغاز کرد. یک سال بعد نیز برنز در آنکارا بار دیگر با ناریشکین دیدار کرد. آن ملاقات برای مذاکره صلح نبود؛ بلکه عمدتا درباره پیامدهای فاجعه‌بار احتمالی استفاده روسیه از سلاح هسته‌ای و همچنین سرنوشت شهروندان آمریکایی زندانی در روسیه انجام شد. این سنت حتی به دولت باراک اوباما نیز بازمی‌گردد. جان برنان، رئیس وقت سیا، در سال ۲۰۱۶ و در میانه بحران سوریه و تنش‌های ناشی از الحاق کریمه به روسیه، سفری محرمانه به مسکو انجام داده بود. «روح انکوریج» که از بین رفت سفر رتکلیف در عین حال با تلاش‌های دونالد ترامپ برای برقراری دوباره گفت‌وگو با کرملین ارتباط دارد. تماس تلفنی طولانی ترامپ و پوتین در فوریه ۲۰۲۵ آغازگر این روند بود و چند ماه بعد، دیدار دو رئیس‌جمهور در انکوریج آلاسکا در ۱۵ اوت ۲۰۲۵، به نماد این تلاش برای تنش‌زدایی تبدیل شد. ترامپ می‌خواست با اتکا به رابطه شخصی با پوتین، به توافقی مستقیم برای پایان جنگ اوکراین دست پیدا کند؛ اما نشست انکوریج نه به آتش‌بس منجر شد و نه توافقی میان دو طرف ایجاد کرد. از آن زمان، آنچه «روح انکوریج» نامیده می‌شد، عملا کمرنگ شده است. مسکو همچنان خواستار کنترل مناطق بیشتری از دونباس و محدودیت‌هایی برای حاکمیت و توان نظامی اوکراین است؛ خواسته‌هایی که واشنگتن و کی‌یف آنها را نپذیرفته‌اند. فشار همزمان واشنگتن و ادامه تماس‌ها در سال ۲۰۲۶، شکاف میان دو طرف همچنان عمیق است. آمریکا در حالی به حمایت نظامی از اوکراین ادامه داده که روسیه نیز مواضع سخت خود را حفظ کرده است. همزمان، روابط واشنگتن و مسکو تحت تأثیر بحران‌های دیگری، از جمله جنگ آمریکا و ایران و روابط نزدیک روسیه با تهران، قرار گرفته است. با این حال، سفر رتکلیف نشان می‌دهد که کانال‌های پشت‌پرده میان دو قدرت همچنان باز است. این کانال‌ها ممکن است برای دستیابی به توافقی بزرگ، تبادل زندانیان، انتقال پیام‌های حساس یا حتی جلوگیری از یک سوءتفاهم خطرناک مورد استفاده قرار گیرند. بنابراین، سفر رئیس سیا به مسکو را نمی‌توان به‌سادگی نشانه نزدیک شدن یک توافق دانست. سابقه تاریخی نشان می‌دهد چنین مأموریت‌هایی گاهی درست زمانی انجام می‌شوند که روابط دو کشور در خطرناک‌ترین وضعیت خود قرار دارند؛ زمانی که دیپلماسی رسمی کافی نیست و «دیپلماسی جاسوس‌ها» باید راه ارتباطی دیگری ایجاد کند.